CAPÇALERA2: AMICS DE JORNALET

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 22 de julh

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 22.5.2017 03h00

Variacions foneticas en gascon culte


Comentaris 39 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargament


Lo gascon estandard que segueish ua construccion lenta e qu’oscilla entre divèrsas pistas, coma ac expliquèi dens un article precedent (Jornalet, 21.1.2014). Ua primèra pista que poiré estar unitària e convergenta dab los autes dialèctes occitans, ua segonda pista que’s basaré suus parlars gascons centraus e ua tresava pista qu’anaré de cap tà la koinè literària bearnesa.
 
Quina que sia la causida definitiva, l’usatge culte deu bearnés que pòt causir bèras opcions foneticas que son convergentas dab las tendéncias majoritàrias de la lenga. La koinè bearnesa que’s basa sus un ensemble de practicas non completament unificadas ont pòden interviéner, segon la practica de cada persona, los diferents parlars bearnés locaus —pro eterogenèus— e las influéncias de diferents autors d’expression bearnesa.
 
Lo tablèu seguent qu’utiliza quauques signes de l’alfabet fonetic que meritan explics preliminars.
 

[ɔ]: coma la ò obèrta deu gascon
 
[ə]: coma lo francés e dens petit e l’anglés a dens ago
 
[j]: coma lo francés y dens kayak, l’espanhòu y dens ayudar e l’anglés y dens yes
 
[c]: son pròche de ‘ty’, sembla ua [t] mes en hicar la lenga contra lo paladar
 
[ɟ]: son pròche de ‘dy’, sembla ua [d] mes en hicar la lenga contra lo paladar
 
[ʒ]: coma lo francés j dens jeune e l’anglés s dens pleasure
 
[tʃ]: coma lo francés tch, l’espanhòu ch e l’anglés ch
 
[dʒ]: coma lo francés dj dens adjudant e l’anglés j dens John
 
 
letra pronóncia mei unitària e desirabla en gascon estandard pronóncias possiblas en koinè bearnesa exemple
a après accent tonic [ɔ] [ɔ, ə] negra [ˈneɣrɔ (ˈneɣrə)]
parlan [ˈparlɔn (ˈparlən)]
cantàvam [kanˈtaβɔm (kanˈtaβəm)]
cantàvatz [kanˈtaβɔts (kanˈtaβəts)]
disèvam [diˈzɛβɔm (diˈzɛβəm)]
disèvatz [diˈzɛβɔts (diˈzɛβəts)]
e après accent tonic [e] [e, ə] negre [ˈneɣre (ˈneɣrə)]
libe [ˈliβe (ˈliβə)]
-ia en fin de mot, après un accent tonic escriut [jɔ] [jɔ, i] glòria [ˈglɔrjɔ (ˈglɔri)]
polícia [puˈlisjɔ (puˈlisi)]
iu
ieu
iu [iw]
ieu [jew]
(pronóncias distintas)
iu [iw]
ieu [iw]
(pronóncia identica)
viu [ˈbiw]
escriut [esˈkriwt]
fiular [fiwˈla]
Andrieu [anˈdrjew (anˈdriw)]
dieu [ˈdjew (ˈdiw)]
adieu [ˈaðjew (ˈaðiw)]
 
Remarca — La nòrma accèpta ua uniformizacion eventuala de l’ortografia de cap tà iu, mes aquò non es pas un usatge unitari: Andrieu (Andriu), dieu (diu), adieu (adiu)... Vejatz lo men article deu 21.10.2013.
j
g davant e, i
[ʒ] [ʒ, j] roge [ˈrruʒe (ˈrruje)]
roja [ˈrruʒɔ (ˈrrujɔ)]
tj
tg davant e, i
[dʒ] [dʒ, ɟ] viatge [ˈbjadʒe (ˈbjaɟe)]
viatjar [bjaˈdʒa (bjaˈɟa)]
ch [tʃ] [tʃ, c] chanca [ˈtʃaŋkɔ (ˈcaŋkɔ)]
ponchut [punˈtʃyt (puɲˈcyt)]
-g en posicion finala, dens quauques mots [tʃ] [tʃ, c] estug [esˈtytʃ (esˈtyc)]
th [t] [t, tʃ, c] bèth [ˈbɛt (ˈbɛtʃ, ˈbɛc)]
vath [ˈbat (ˈbatʃ, ˈbac)]
 
Que's conselha de combinar quauques sèrias de sons.
 
— L’opcion mei unitària qu’assòcia j~g [ʒ], dab tj~tg [dʒ], dab ch [tʃ], dab -g [tʃ] finala e eventualament dab th [t, tʃ]. Per exemple: roge [ˈrruʒe], roja [ˈrruʒɔ], viatge [ˈbjadʒe], viatjar [bjaˈdʒa], chanca [ˈtʃaŋkɔ], estug [esˈtytʃ], bèth [ˈbɛt, ˈbɛtʃ].
 
— Ua auta opcion valabla qu’assòcia j~g [j], dab tj~tg [ɟ], dab ch [c], dab -g [c] finala e eventualament dab th [t, c]. Per exemple: roge [ˈrruje], roja [ˈrrujɔ], viatge [ˈbjaɟe], viatjar [bjaˈɟa], chanca [ˈcaŋkɔ], estug [esˈtyc], bèth [ˈbɛt, ˈbɛc].
 
Totas aquestas variacions de pronóncia non concerneishen pas solament lo bearnés, que’s tròban dens diferents parlars locaus deu gascon en dehòra de Bearn.
 
Remarca — Se sap que dens bèths parlars gascons, la v entre duas vocalas e pòt passar de [β] a [w]: aver [aˈβe, aˈwe]. Totun lo gascon estandard e la koinè bearnesa que prefereishen la pronóncia [β]: aver [aˈβe]. Quand se pronóncia [w], que’s recomanda d’escríver de manèra unitària v (aver) meilèu que u (auer) a maugrat de l’usatge aranés que prefereish u (auer).




abonar los amics de Jornalet



publicitat



Comentaris

30 de mai 08.49h

enviat, pas pareishut ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

27 de mai 16.25h

#37 Qu’èi hèit ua petita actualizacion formala d’aqueste article en hicar mei formas deu tipe gascon centrau, segon los modèls de Bèc, Bianchi, Viaut e Romieu... entau plaser deus legedors e entau men plaser personau. Que'n parlaram dens quauques articles futurs.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

25 de mai 20.41h

#36 Òu collèga, començatz de m'alassar. Ara o vos dirai en provençau de la bòna.

Ai ja explicat mila còps dins lei comentaris precedents (e dins d'articles anteriors) que ieu siáu prèst a sostenir sens resèrva la koinè bearnesa o lo gascon centrau de Bèc. E sabètz legir?


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

25 de mai 18.51h

#35 Se pensatz ajudar lo gascon en emplegar un salmidonguin en plaça d'un deus dus estandards vigents, qu'm pensi que vs'enganatz de la mei maishanta faiçon. Que harétz milhor d'ajudar los dus estandards en reconéishe'us. Lo salmidonguin non sauvarà pas lo gascon, jo que v'ac dic.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

25 de mai 09.30h

#34 Lo bearnés que's cultiva uei lo dia coma ua "koinè", dab quauques trèits convergents, mes sens unificacion definitiva ni cap d'estabilitat normativa. Que recep tròp d'interferéncias francesas. Non fonciona pas encara coma un estandard. Que poiré evolucionar vèrs un estandard, totun, dab quauques esfòrç.

L'aranés que's cultiva uei en recéber tròp d'interferéncias deu catalan e de l'espanhòu e que manca tanben d'estabilitat normativa. Non fonciona pas encara coma un estandard, ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

25 de mai 06.02h

#29 Ne disi pas que la situacion ei bona o maishanta, desirabla o non, que disi sonque qu'ei la realitat. S'avetz ua mei bona lectura de la realitat, en vse pregar, partatjatz-la, trantalhitz pas. . Jo non crei pas que lo problèma e seré l'abséncia d'estandard gascon ( n'i a dejà mei d'un) , qu'ei meilèu lo refús deus gasconofòns a un estandard comun. Los aranés qu'an un estandard pròpi aperat "lenga aranesa" e los biarnés qu'an lo lo, plan diferent, e dab ua istòria e ua literatur... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

24 de mai 23.27h

#31 De tota mòda, e'm pensi qu'es ua error de bastir nòrmas sus le literatura. Los autors istorics deu gascon qu'èran locutors permèr, donc eretèrs d'un parlar, d'un "dialècte". Lo francés que s'es bastit suus autors reformators deus sègles 16 e 17, que son iths qu'an bastit le lenga de uei lo jorn. L'occitan, arrèis, qu'es tostèm damorat ultra-dialectalisat dab le paraula deu pòple com arreferéncia unica. Totun, entà har com se diu, qu'am bastit gramaticas, metòdas de lenga en p... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

24 de mai 22.10h

#30 Joan l'Aisit, que'vs responi pr'amor qu'en generau las vòstas intervencions son aunèstas e de bona fe. Los comentaris en linha non son pas lo lòc ideau tà hornir tots los detalhs. A còps qu'i parlam de manèra hèra lapidària. E ètz pro intelligent per comprene'm.

— Insisteishi tà raperar que "-iá" es ua forma possibla en gascon, atestada e autentica. Non insisteishi pas entà har passar aquera forma dens l'estandard gascon definitiu e futur. Atau es la nuança.

— Dens la Rom... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

24 de mai 21.06h

L’aranés qu’ei hòrt representat a Jornalet, per calams deus beròis (Castet, Boya, Delaurens, etc.).
“L’estandard bearnés”, que’n dirèi lo men semblar (subjectiu): d’auts còps qu’ei estat plan illustrat per Palai, Lalana, Camelat, Horcadut… e ua bèra estelada d’autes. Uei lo dia qu’ei chic o mic l’estandard de Per Noste, qui hè un brave tribalh (e indispensable!) mes qui ei ua sòrta de “Port-Royal” de la gasconitat, es a díser que’ns prepausa un gascon dri... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

24 de mai 20.13h

#25 Ne crei pas que v’àgim mau lejut, mes lhèu n’atz pas escriut exactament çò qui volèvatz.
• L’impression gahèca que "tiénetz a har passar las formas en -iá" que s’apren a la faiçon qui atz d’i insistir (#2, #17 especiaument, e shens)…
• La confusion -ia / -iá qu’ei hens los vòstes comentaris medishs, especiaument lo #2 on escrívetz clarament "Las terminasons de tipe '-iá' que's tròban luenh dens l'interior, per exemple dens ua partida de l'aranés." Edonc i so... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3
-
4 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions