CAPÇALERA2: Entèsta drecha, convergéncia occitana-fixa

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 28 de març

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 20.2.2017 03h00

Se situar dins lo calendièr (II)


Comentaris 30 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargament


Los sègles
 
Un sègle del calendièr s’exprimís en metent lo mot sègle abans lo nombre, coma en catalan.
 
Aquel nombre se nòta en chifras romanas coma o vòl l’usatge quasi-unanim de las lengas romanicas.
 
Lo nombre, de preferéncia, es cardinal perque es la solucion pus simpla, mas es tanben acceptable d’utilizar un nombre ordinal. Alibèrt utiliza lo cardinal o l’ordinal, Mistral preferís l’ordinal.
 

a) Exemples amb un nombre cardinal (solucion pus simpla)
 
lo sègle XXI “lo sègle vint e un”
 
lo sègle VII “lo sègle sèt”
 
lo sègle II “lo sègle dos”
(gasc. “lo sègle dus”)
(niç. “lo sègle doi”)
 
lo sègle I “lo sègle un”
 
b) Exemples amb un nombre ordinal (solucion pus complicada)
 
lo sègle XXIn “lo sègle vint e unen”
(auv. lem. lo sègle XXIe “lo sègle vint e uneime”)[1]
(gasc. lo sègle XXIu “lo sègle vint e uau”)
 
lo sègle VIIn “lo sègle seten”
(auv. lem. lo sègle VIIe “lo sègle seteime”)
(gasc. lo sègle VIIu “lo sègle setau”)
 
lo sègle IId “lo sègle segond”
 
lo sègle Ir “lo sègle primièr”
(prov. niç. viv. lem. “lo sègle primier”)
(auv. “lo sègle primèir”)
(gasc. “lo sègle primèr”)
 
NB
— La forma occitana normala es ben lo sègle. Cal evitar lo francisme lo siècle* e l’italianisme lo sècolo* o lo sècol*.
— En catalan i a un usatge fòrça similar a l’occitan, mas òm garda solament los nombres cardinals: el segle XXI “el segle vint-i-u”, el segle VII “el segle set”.
— Lo francés bota lo mot siècle après lo nombre e utiliza solament lo nombre ordinal: le XXIe siècle “le vingt-et-unième siècle”, le VIIe siècle “le septième siècle”.
— L’italian a un usatge similar al francés: il XXI secolo “il vigesimo primo secolo”, il VII secolo “il settimo secolo”.
— Tanben existís un segond usatge italian qu’insistís sus las centenas, per evocar certans sègles: il Quattrocento equivaldriá en occitan a “lo quatre cents”, çò que significa en occitan normal “lo sègle XV” que va de 1400 a 1500. Es acceptable de dire en occitan la forma italiana, lo Quattrocento, per evocar los eveniments especifics del sègle XV en Itàlia.
 
 
Evocar mai d’un sègle
 
Per enumerar mai d’un sègle, procedissèm segon los exemples seguents.
 
los sègles XX e XXI “los sègles vint e vint e un”
(prov. lei sègles XX e XXI)
(niç. lu sègles XX e XXI)
 
los sègles X, XI e XII “los sègles dètz, onze e dotze”
(prov. lei sègles X, XI e XII)
(niç. lu sègles X, XI e XII)
 
NB — L’usatge francés es pus complicat, que combina de formas al singular e al plural: les XXe et XXIe siècles “les vingtième et vingt-et-unième siècles”; les Xe, XIe e XIIe siècles “les dixième, onzième et douzième siècles”.
 
Per evocar un long periòde limitat per de sègles al començament e a la fin, utilizam lo modèl seguent.
 
dels sègles XVI a XX “dels sègles setze a vint”
(prov. niç. dei sègles XVI a XX)
(viv. auv. dels/daus sègles XVI a XX)
(lem. daus sègles XVI a XX)
(gasc. deus sègles XVI a XX)
 
NB — Notatz la diferéncia amb l’usatge francés: du XVIe au XXe siècle “du seizième au vingtième siècle”.
 
 
Los millennis
 
Un millenni del calendièr s’evòca mens sovent qu’un sègle. L’usatge es pas ben fixat en occitan. Podèm prepausar per defaut lo modèl utilizat per los sègles, en metent lo mot millenni seguit d’un nombre cardinal.
 
lo millenni III “lo millenni tres”
 
(Ça que la, es pas escandalós d’utilizar lo nombre ordinal, après o abans lo mot millenni, per exemple lo millenni IIIn “lo millenni tresen” o lo IIIn millenni “lo tresen millenni”; en auvernhat e lemosin lo millenni IIIe “lo millenni treseime” o lo IIIe millenni “lo treseime millenni”; en gascon lo millenni IIIu “lo millenni tresau” o lo IIIu millenni “lo tresau millenni”).
 
NB
— La forma occitana per dire millenni es pas pro fixada encara. En seguissent los modèls de las autras lengas romanicas, val mai distinguir lo millenni per “lo periòde de mila ans” e lo millenari per “lo milen anniversari”.
— Lo catalan esita un pauc coma en occitan entre lo tipe el mil·lenni III “el mil·lenni tres” e lo tipe el III mil·lenni “el tercer mil·lenni”.
— Lo francés bota un nombre ordinal abans lo mot millénaire: le IIIe millénaire “le troisième millénaire”.
— Identicament, l’italian bota un nombre ordinal abans lo mot millennio: il III millennio “il terzo millennio”.
— Las formulas amb un nombre ordinal son pus complicadas mas son compensadas per lor usatge rar. En istòria, es abitual d’evocar solament de millennis que lor nombre despassa pas dètz. Per exemple, se parla pas jamai del “millenni XXVI abans lo Crist” perque se ditz puslèu “entre 25 000 e 26 000 abans lo Crist”.
 
 
Abans o après lo Crist
 
Una data, un sègle o un millenni se situan en comptant abans o après l’an 1, qu’es l’an supausat de la naissença del Crist. En realitat se sap que Jèsus nasquèt probable 6 o 7 ans abans.
 
L’usatge occitan es pas gaire fixat e val mai s’inspirar de l’usatge catalan e italian, pus simple que l’usatge francés. Basta de dire simplament abans lo Crist (abreviacion: abC) o après lo Crist (abreviacion: aprC). Sovent es pas necessari de dire après lo Crist perque lo contèxt es pro clar.
 
August visquèt de 63 abans lo Crist a 14 après lo Crist.
= August visquèt de 63 abC a 14 aprC.
 
lo sègle V abans lo Crist
= lo sègle V abC
= lo s. V abC
 
NB
— Lo catalan ditz: abans de Crist (aC) e després de Crist (dC).
— L’italian ditz: avanti Cristo (a.C.) e dopo Cristo (d.C.).
— Lo francés ditz de manièra pesanta: avant Jésus-Christ (av. J.-C.) e après Jésus-Christ (apr. J.-C.).
 
 
[1] La terminason dels nombres ordinals, en auvernhat e lemosin, s’escriu -eime o -esme segon los autors.
 
 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat



Comentaris

28 de febrièr 18.19h

Aquí a Vic tenim la plaça del Mil•lenari i com qui adorna l’arbre de Nadal i vàrem posar un punt al mig. Així que a l’escola t’ensenyen: Mil (i tot seguit) lenari. Així no ens deixem de pronunciar les dues “l”. Mil•lenari. Una bona estratègia dels mestres d’escola.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

24 de febrièr 16.03h

#28 Benlèu, mas la granda Ubauda, qu'es aürosament demorada mai fresca que non pas lo paure Alibèrt, accèpta a l'encòp aniversari e anniversari, mentre que lo quite Alibèrt accèpta dinguna de las doas formas dins son diccionari; un oblit, probable.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

24 de febrièr 12.49h

#27 La racina latina '-ann-' o '-enn-' significa "an, annada". Aquela racina s'adapta en occitan en gardant totjorn las doas '-nn-'. Es la règla dempuèi Alibèrt. I a de dialèctes que pronóncian [nn]. Donc: 'annual, anniversari, millenni, decenni, decennal', etc.

La racina '-ann-/-enn-' se deu pas confondre amb lo sufixe '-en, -ena' que produtz de nombres ordinals: 'centen, centena, centenari, centenària; milen, milena; tresen, tresena; quinzen, quinzena, quinzenat...'


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

24 de febrièr 11.42h

Lo catalan a decenni, centenni e mil·lenni. En çò de l'Ubauda, es decenal e decenni, ça que la centennal. amb doas n. Una simplificacion que seriá benvenguda, en efèit. Aniversari e non anniversari, milleni o mileni e non millenni. decenal, centenal etc.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

23 de febrièr 18.29h

#21 #22 Òc-ben ! Sèi dreit d'acòrd embé tu... tas proposicions son de luenh las melhoras !


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

22 de febrièr 22.03h

Mas precisions pel Lemosin e Auvernhat, en me basar sus los lexics personals que partegi sus Wikipèdia e que podètz ajudar a melhorar:

https://oc.wikipedia.org/wiki/Lexic_auvernhat
https://oc.wikipedia.org/wiki/Lexic_lemosin

En Auvernhat:

JORNS
luns: diluns
marts (amb t??): dimarts
mècres: dimècres
dijuòus (Cantal), jòus: dijòus. Dijòus Folhat: Ascension
dimergue: dimenge
dissandes: dissabte
diumenja f., dimenche, dimergue : dimenge

MES
girveir, genèir? : genièr
feureir, fiaureir ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

22 de febrièr 16.52h

#21 per l'ora, la h es una convencion internacionala signada pels païses e don, quitament lo païses que dison ora (italian per exemple) emplegan la h : 12 h 23 ; totparièr per chilo, -metro : km, etc.
los meses e los jorns se pòdon abreujar mas es pròpri a cada lenga.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de febrièr 23.52h

De precisar:
- en gascon tanben “lo sègle primèir” (-èir per -èr, forma etimologica e graficament englobanta)
- 'daus' (=dels) tanben en gascon e provençal e autres parlars (quals?)
- uneSme, doseSme, treseSme, quatreSme... es una grafia benlèu melhora o alternativa per Uneime, doseime, treseime, quatreime...

En catalan, per Mil·lenari se pòt dire "mil·lèsim aniversari". Mil·lenni és totalment absent del DCVB e del Faraudo, doncas es un usatge recent e copiat del castilhan.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de febrièr 19.52h

#16 Idem, per la regularitat :
dlu. - dma. - dme. - djs - dve. - dsa. - dmg. ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de febrièr 19.49h

#13 #14 Hòrt interessant. Tant que de normalizar, plan s’escaderé las abreviacions deus mes qu’avossin lo medish nombre de letras i.e., per exemple, tot simplament lo debut deu nom :
gen. - feb. - mar. - abr. - mai. - jun. - jul. - ago. - sep. - oct. - nov. - dec.
Las abreviacions estant purament convencionaus, ne’m sembla pas problematic d’escríver "feb" en gascon. Qu’ei com d’escríver 20h30 e non pas 20ò30*.
Donc que serem lo dm. 21 feb. 2017, 19h45.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions