CAPÇALERA: IEO09-01
CAPÇALERA2: OPLO

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 2 de decembre

Eric Astié

Dimècres, 18.11.2015 03h00

Lo mal diglossic


Comentaris 11 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (14 vòtes)
carregant En cargament


Nosautres antilhés, quora devem préner la paraula en public, un mal estranh nos sarra la gargamèla. Aquò’s pas solament lo trac que tot lo mond coneisson, puslèu una mena de trebolèri, de desdoblament del ieu: d’unes lingüistas lo dison “lo mal diglossic”. No’n morissèm, evidentament, mas ne patissèm totes. Apuèi, fasèm coma si, nos acostumam de viure amb aquel malèsser e d’un biais mai o mens conscient lo banalizam. Coma amb un vestit mal ajustat, nos sentissèm simplament maltrachits. Ça que la, per l’observaire estrangièr, la geina es evidenta.
 
Lo fenomèn se manifèsta de mantuns biaisses segon los individús. Aital, d’unes faràn mina de mespresar al mai fòrt la varietat baissa de la lenga e los qui l’utilizan. Franchimandejaràn amb aplicacion, manièras e faiçons. Ensajaràn d’esvitar tot biais de dire creòl qui poiriá corrompre o contaminar lor polida lenga “vielha França”: son los aristocratas del lengatge. En creòl los nomenam per derision, en los qualificar de “sénher (o) dòna soi”.
 
D’autres estimaràn melhor de se calar, puslèu que de passar per unes d’aqueles “negres bòlòkò”, aqueles “negres d’abitacion”, paisanàsses que non sabon alinhar doas paraulas de francés sens i “balhar còps de ròcas”, es a dire sens i mesclar qualque barbarisme mai correntament apelat “creolisme”. Son los entravats de la lenga francesa, las voses ascladas, la massa silenciosa.
 
D’autres encara, amb una sembla-desinvoltura, passaràn d’una lenga a l’autra per tant d’esvitar de s’envescar dins de biaisses de dire que mestrejan mal. Practican çò que los anglo-saxons nomenan code switching, quora non pertòca que lo vocabulari, o code mixing quora se tracta de torn gramatical, çò que los francofòns reviran indistintament per “alternància codica”. En creòl, los poiriam sonar los “mélwè”, los que te vos barrejan tot lor parlar dins una mescladissa indescriptibla, per çò que son eles meteisses plan “mesclats” amb aquelas doas lengas. Tan val mai dire que son los adèptes de la “repidginizacion” de la lenga creòla.
 
E que dire de tota aquela franja de pretenduts “intelectuals”, qui s’imaginan mestrejar coma cal la lenga francesa e se ronçan dins de vertadièras parlèras sens cap ni centena. Se fan remarcar per la dificultat qu’an de se clavar lo discors, coma son eles meteisses incapables de se resumir la pensada. Se perdon dins lor pròpia omelia. L’assisténcia que non i comprend brica, aplaudís qu’aplaudiràs per pòur de passar per ignara. Los discorses politics revèrtan a còps aquelas menganas: voides, cròis, insipids … e longs.
 
Lo mal diglossic se pòt manifestar per plan maites simptòmes encara.
 
Una tala insecuritat lengatgièra, una tala frustracion, una tension psicologica tan fòrta pòdon provocar un quequejadís en çò dels uns, una violéncia verbala ponctuada de bramadas e d’insultas en çò dels autres, e a còps un quite passatge a la violéncia fisica, quora l’individú, qui non capita de dire son franc valentin a son interlocutor, lo menaça e lo truca! Se tracta aquí de borrolhs associats al lengatge qui se trapan plan evidentament endacòm mai que dins las societats creòlas. Sonque que se fan mai corrents e mai sistematics en çò nòstre. La lenga ela meteissa ne pòrta de traças. Las evolucions semanticas son per exemple simptomaticas: “babiyé” (deu francés babiller) aquò’s francament s’invectivar, “kriyé” (crier) vòl simplament dire sonar. Se poirà “cridar qualqu’un al telefòn”. “Hélé” (en francés héler ) aquò’s bramar! Lo creòl de Martinica parla de “combat gueule” e per aquò far utiliza sos “zépon natirèl” es a dire que se retròba lo natural de “vielh negre” qui consistís en lançar a l’autre l’escòrna suprèma, totjorn en rapòrt amb lo sacrat. Aicí, la maire, e la fièra-trucs vertadièra non tarda de s’obrir!
 
E per l’escrit de qué ne vira? Que cal compréner per diglossia literària?
 
Quora se tracta de l’escrit, passar d’una pensada en creòl a una redaccion en francés es sovent una vertadièra tortura per nòstres escolans creolofòns. Quora devon redigir una composicion francesa, cossí se termejar e trobar la bona paraula entre lo creolàs de la campanha, lo creòl francizat del borg, lo francés creolizat de totòm e lo francés academic, qu’exigisson nòstres ensenhaires psicorigids, eles meteisses cadenats, atacats del meteis mal? Çò qui explica los “Creolisme!!!” rabioses dels correctors qui ponctuan de roge lo marge. Çò qui explica las frasas alambicadas, las ipercorreccions, lo vocabulari requist, sovent obsolet e fosc de qualques uns de nòstres “escriveires” qui se consideran vertadièrament coma d’autors e qui non pòdon encapar que lor trobar non passarà jamai las bòrnas de l’iscla.
 
Avèm encara los qui causisson d’escriure en creòl, non pas per la defensa e l’illustracion de la lenga, mas simplament per çò que mestrejan mal lo francés literari e que fa mestièr a lor ego subrepagelat d’estar, siá coma siá, dejós los lums de la scèna. En realitat non an res de dire, res de demostrar sus las beutats de la lenga, mas instrumentalizan aquela d’aquí per l’afirmacion de lor “ieu”.
 
Banhi ieu-meteis dins aquesta societat diglossica, non m’exclusi de totes aqueles que veni de descriure e soi tant mai a mon aise per ne parlar que o fau del dintre del sistèma essent.
 
Ça que la, la diglossia es mai que marrida. Pòt èsser lo quite ais de nòstre sens de l’escarniment, aqueste umorisme dels desesperats. Nòstres jòcs de mots an una sabor que nosautres sols podèm compréner. Per exemple, lo “fur et à mesure”  alemand / francés incomprensible pels primièrs locutors creòls es vengut “mizi an mizi”. Lo  ”coûte que coûte”  a balhat “kout qui lon”, “chemin faisant”  vendrà “chimen-chimen” et “courir comme un dératé” se transformarà en “courir comme un rat qui a perdu ses testicules pendant le cyclone de 1928”. L’una d’aquestas expressions qui jògan involontariament sus las doas lengas nos foguèt balhada per un escolan de dètz ans, eissit d’un barri desfavorizat:  ”Un bon chien vaut mieux que deux kilos de rat”! O auretz comprés, se tracta del provèrbi “Un bon tiens vaut mieux que deux tu l’auras”. Aquò’s Germain William qui dins On veyé boukousou an tan lontan, nos cita encara aquesta: “pwèl a kochon sé mannan la cité” per  “précaution est mère de sûreté”.
 
Aquesta diglossia non pòt èsser sancèrament negativa e d’unes escriveires talentoses ne sabon perfèitament traire profièit, amb una punta de sabor rabelaisiana qui reviscòla en passant la lenga francesa.
 
Favorizar al sen de nòstras societats lo passatge d’una diglossia traça a un bilingüisme assumit, ensajar d’assanir l’espaci de comunicacion malsanís, insalubre e fangós que l’istòria nos daissèt, ajudar a redusir las tensions sosjacentas dins totas nòstras relacions, ensajar de capitar d’escambis fluids, descomplexats, equilibrats, vaquí mon sòmi: aquò’s la perspectiva qui m’anima, la tòca majorala cap a la quala tiri amb aqueste pichon lexic. 
 
 
 


POULLET, Hector. Zakari : Mil mo kréyòl bòkaz = Mille mots du créole guadeloupéen de tous les jours. Ed, Art 2006. ISBN: 2-916237-15-1.



publicitat
BANNER1 - OPLO erasmus



Comentaris

20 de novembre 20.15h

#9 Lo tipe que trabalha mal... e qu'es fièr de trabalhar mal... E que se crei intelligent...


Valora aquest comentari:   votar positiu 7   votar negatiu 4
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de novembre 15.07h

Òc ben Guilhèm es una traduccion (sens la precision prealabla nhanhanhà que l'avèm manjada...) se vòl en occitan de l'AOC. Mon agís es doble = far conéísser la cultura antilhesa e testar l'estandard lingüistic fargat per l'AOC).
Esperam responsa de l'autor qui viu en Capesterre (Bassa Tèrra). Non pensi que i aja de problèmas.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 4
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de novembre 14.58h

Atz rason Volodon ! Es una escrocaria desvergonhada. Lo tèxte es signat Hector Poullet e los qui saben legir an comprés que l'autor es antilhés e pas occitan.
Manca la biografia de l'autor e sòus per pagar lo procès qu'es a montar contra Lo Jornalet. Seré un efèit de vòsta bontat de vos esligar la borsa per ns'ajudar ?
L'occitanisme me suberdeceb, vau pas un Crostet...


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 4
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

19 de novembre 20.25h

#7 Ca que la, Eric Astier es un autor segond, puèi qu'es lo traductor, se seguissent la terminologia utilizada de costuma en sciéncia bibliografica.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

19 de novembre 10.59h

Se compreni ben, aqueste tèxt es pas d'Eric Astié, es d'Hector Poullet????
Donc i a un gròs, gròs problèma de presentacion e de coeréncia: l'autor que deu aparéisser sus aquesta pagina, amb son nom, sa fòto e sa biografia, cal que siá Hector Poullet, cal pas que siá Eric Astié...
Eric Astié a pas sa plaça sus aquesta pagina, es solament un traductor, es pas l'autor...
Es una vergonha, per la vida intellectuala, de presentar las causas d'una manièra tan confusa e tan bordelica. Aqu... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 8   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

19 de novembre 08.27h

Mercés plan per aquesta traduccion (n'es plan una ? :) ) . M'en vau servir. M'es utila. Òsca pel vòstre trabalh.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

19 de novembre 01.31h

Vertat que la lenga creòla es pro timida per rapòrt a las exigéncias de correccion lengatgèras que tot locutor deu francés, de l'espanhòu, de l'anglés etc. pòt manifestar. Los creolofòns parlan coma ven e mancan de rigor. Manca mei que mei una premsa escriuta au quotidian per ic estabilizar tot. Un amic gascon e creolofòn sosten hòrt e mòrt que lo creòl n'es pas hèit per l'escritura. Au país desempuish mei de 30 ans, parlant occitan anglés e espanhòu, lo son avís es pas de neg... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

18 de novembre 18.37h

Adara ven mei grèu enqüèra que çò que ne ditz lo Hector Poulet , qu'es vertat per los mei vièlhs, la generacion passada..
La diglossia truca mei anar mei hòrt lo creòl, "minjat", "rosigat" preu francés, quitament quan lo monde cresen parlar creòl :
- mòts de francés en plaça deus mòts creòls vertadèirs oblidats,
- biaish francés de PENSAR e de díser devath un vestit de mòts creòls,
- quita prononciacion gastada preu francés ....
Mei grèu : adara las vilas am... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

18 de novembre 13.53h

Adishatz gojats, a jo tanben hèi gai de vos legir. Non desbrembretz que soi l'umile arreviraire de Hector Poullet :) Pensi a vosautes tanben solide que'ns tornaram véser !


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

18 de novembre 09.46h

Fa plaser de te legir... que noss mancas !
De mai fa plaser de te legir sus un "topic" aital que tractas amb lucididat e competéncia com un bon lingüista qu'ès
A te legir tornar...


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.

Perfil

Eric Astié

Eric Astié logo rss

Escrivan. Rugbi, espanhòu, occitan e musica trad en Agen, Lengon e Bordèu. 20 participacions a l'EOE. Professor d'espanhòu e d'occitan.

mai d'informacions

contactar l'autor

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions