CAPCALERA: la botiga

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 16 de mai

Eric Gonzales

Dimenge, 14.3.2021 03h00

Las lengas provinciaus dens l’Empèri roman (II)


Comentaris 10 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (28 vòtes)
carregant En cargament


La manifestacion mei clara d’aqueth “regionalisme aquitan” qu’ei ua pèira quilhada descobèrta a Hasparn (País basco), qui ns’assabenta de la creacion d’ua navèra província, la Novempopulania, suu territòri deus aquitan
© Musée gallo-romain Claracq-Lalonquette




Que’vs parlavi, duas setmanas a, de la renaishença de las lengas e identitats provinciaus au sen de l’Empèri roman a la fin deu sègle IIau e au començament deu sègle IIIau, devuda a las dificultats de tot ordi de l’Empèri. Que vedom lo cas deu celtic, e deus pòcs indicis qui avem de la soa renaishença. Uei, que’ns vam encuentar de l’aquitanic, la lenga deus aquitans, lo pòble qui ocupava l’espaci enter Garona e Pirenèus abans la conquista romana.

 
Totun com lo celtic, l’aquitanic ne s’escrivè pas, mes com dens lo cas deu prumèr, entau segond que percebem, mercés a las inscripcions, ua resurgéncia en aquera tempsada de la fin deu sègle IIau e deu començament deu sègle IIIau. Aquiu com a las zònas celticas que constatam un abonde de noms de persona autoctònes. Mes aqueth desvelh “identitari” aquitan que’s manifèsta subertot per la renaishença deus cultes locaus, dab inscripcions qui citan los noms deus dius autoctònes e’ns permeten de conéisher lo panteon pirenenc.
 
Aqueras inscripcions de caractèr religiós que’s tròban quasi totas en Bigòrra, Comenge e Coserans, çò qui permet de pensar que hòra de la zòna pirenenca la romanizacion èra hèra avançada, e l’aquitanic, en consequéncia, avè reculat hèra – ja que’s preténdia sovent lo contrari –.
 
Mes la manifestacion mei clara d’aqueth “regionalisme aquitan” qu’ei ua pèira quilhada descobèrta a Hasparn (País basco), qui ns’assabenta de la creacion d’ua navèra província, la Novempopulania, suu territòri deus aquitans, a l’excepcion deu Medòc, de Bordèu, deu Labrit e de la Gasconha tolosana, qui devèn estar territòris pregonament celtizats – cèltas que i èran dejà presents au moment de la conquista romana – e romanizats.
 
Segon lo tèxte d’aquera pèira quilhada, un Verus, delegat peus abitants au près de l’emperador, qu’obtiengó d’aqueste la creacion d’aquera província. Ne’n coneishem pas la data precisa, mes que puja haut o baish a la fin deu sègle IIIau, qu’ei donc posterior au periòde de renaishença de las lengas provinciaus. Que cau d’aulhors relativizar lo sens d’aqueth acte: que s’inscriu dens l’encastre d’ua reorganizacion administrativa totau de l’Empèri, basada sus províncias mei petitas e mei nombrosas que non pas au davant, reünidas en “diocèsis”, eras medishas gropadas en “prefecturas deu pretòri”. Atau, la Novempopulania que hasè partida de la diocèsi de Viana, era medisha gropada dab autas quate diocèsis au sen de la Prefectura deu Pretòri de las Gàllias.
 
Lo tèxte de la pèira quilhada qu’enumèra los títols d’aqueth Verus: qu’èra flamin (prèste), duumvir (magistrat) e questor (encargat de las finanças). Aqueths títols que son tots títols romans e Verus qu’èra donc un ciutadan roman de haut reng (lo son nom n’a pas arren d’aquitan, d’aulhors). Lo tèxte de la pèira quilhada qu’ei en latin, com lo de las inscripcions religiosas pirenencas. Atau, se la renaishença deus cultes locaus, la navèra vòga deus noms de persona aquitans e fin finala, decennis après, la creacion d’ua navèra província e son las mustras d’ua renaishença “lingüistica” e mei qu’aquò “regionalista”, que cau compréner aquera renaishença qu’ei lo fèit de las elitas romanizadas, non de las massas ruraus (mutatis mutandis, qu’ei un situacion qui podem comparar dab la de la renaishença felibrenca e occitanista). En despieit d’aquera renaishença, l’aquitanic ne suberviverà pas qu’en çò qui apèran uei lo dia lo “País basco nòrd” o Iparralde.
 
 
 
Tà l’aute dimenge: la renaishença de las lengas provinciaus a l’Orient roman.
 
 
 
abonar los amics de Jornalet
 
 

 



publicitat
BANNER1: IEO 30 MARPOC



Comentaris

17 de març 17.26h

#9 Bon ser, Falip. Ne vse'n detz pas: lo qui critica a #3 (e qui s'i torna a #8 e probable a #10) qu'ei un praube gojat amar de non pas aver jamei podut publicar un article sus Jornalet: ne sap pas díser arren de senat. Quan seré en comentari.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 5
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de març 11.30h

#9 : ''Nosautres en Catalunya que vos agachem amb tristesa'' Euh...tu représentes combien de personnes excatement? Tu es le porte-parole de la Catalogne? On vous donne des pistes pour vous améliorer, servez-vous en plutôt que de vouloir savoir qui a la plus grosse!


Valora aquest comentari:   votar positiu 7   votar negatiu 13
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de març 10.23h

#8
E vos, qué fasètz tà la lenga vostra ? Al mensh els que escrivon dins Jornalet fan qualquaren tà la lenga que los ancessors non lor an transmesa. Nosautres en Catalunya que vos agachem amb tristesa.


Valora aquest comentari:   votar positiu 10   votar negatiu 7
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de març 10.19h

#5 C'est bien votre problème, vous n'acceptez pas la critique ni la remise en question...le gars note juste que le verbe ''deishar'' est très souvent mal écrit...et il a raison! Pourquoi ne pas prendre en compte les remarques qui vont avancer, on peut tous s'améliorer! Chacun reste dans son coin avec ses convictions, personne n'évolue et c'est très triste...Il faut encourager les initiatives pour les langues d'òc mais aussi s'améliorer en langue, toujours!


Valora aquest comentari:   votar positiu 8   votar negatiu 10
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de març 10.15h

#5
Euh, là ce n'était pas moi., par contre. D'ailleurs je n'ai pas lu l'article de Gonzales, l'histoire n'est pas ma spécialité et en effet il s'y connaît mieux qu emoi.
Mais ça m'apprendra à troller, tè.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de març 10.10h

#5 lo comentari qu'es ua responsa a lo de "mosca canhisa" non pas a lo de "ròdrigo"


Valora aquest comentari:   votar positiu 9   votar negatiu 4
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de març 10.09h

#3 Ouin ouin ouin ! espiatz-me que soi talament mèi finòt que los autes !

Franchement arrête ce genre de commentaire, juste arrête. C'est juste honteux pour toi risolierot. T'as des gens qui essaient de pondre des articles dans leur langue pour la défendre et la faire vivre, t'as des gens qui font ce qu'ils peuvent avec leur quotidien et leur temps libre et leur problèmes, leur cours d'occitan, leur documentation.... Tout le monde n'a pas le temps libre que tel ou tel geek nostalgique d... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 10   votar negatiu 6
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

15 de març 09.38h

Adixatz , que sòi d’acòrd dab eth senher Gonzales era sua etsplicacion qu’ei correcta , que voleri solament hornir ua causa enas inscripcions latinas deras pireneas anticas n’i a pas sonque nòms de divinitats mès tanben nòms de personas , per etsemple a Aurelhan en Bigòrra que trobam ua inscripcion dab eth nòm de Bihossi qui correspon ath Basco bihotz qui vòu diser eth còr , a Banhèras de Bigòrra ua peira gravada plan coneguda en eths termes( ancians termes arromans ) on se ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 7   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

15 de març 06.15h

#2 ''interessà's'' qu'ei un vèrbe a alternança vocalica! com lo vèrbe ''deishar'' d'aulhors, de qui vedem hèra suus hialats sociaus per aquestes torns...mau conjugat. Que vòlen deféner la lenga, mes que s'enganan au purmèr imperatiu...Be'n son seriós tè!

#2 Ne soi pas segur que Gonzales e sia vertadèrament un lingüista...en tot cas n'ei pas mentavut sus la soa fica de presentacion de Jornalet...Que parlan d'expèrt...sèi pas çò qui vòu díser....


Valora aquest comentari:   votar positiu 9   votar negatiu 9
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

14 de març 23.11h

En bèth hèder l'arrumbladèra end'aixuixugar Iparralde a bèths sorromborrombalhs brundissents, lo Maransin que s'engoalhiderà raulhèc a le sombrusta de le mar escrumblejanta, e alabetz au mei eschorlir ê's hadoscassi l'arrostèth, viet de piu ! qu'alugarnasseram bronquius. Haut ! Siberbòsta ! Doblebantalh ! Malajassa !


Valora aquest comentari:   votar positiu 8   votar negatiu 9
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER3: Ràdio Occitània

Perfil

Eric Gonzales

Eric Gonzales logo rss

Eric Gonzales, licenciat en istòria e lètras classicas, escrivan, editor e traductor. A l’òra d’ara, que tribalha com expèrt a l’Institut Occitan d’Aquitània; qu’ei tanben membre deu Conselh lingüistic deu CPLO.

mai d'informacions

contactar l'autor

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions