CAPCALERA: Lo Diari

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 1 d'octòbre

Gabrièu Balloux

Divendres, 29.8.2014 03h00

How wolves change rivers: un efèit parpalhon


Comentaris 10 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargament


Avèvi una idèia prampó particulièra sus la reïntroduccion de lops (dens les Pirenèias per exemple): me pensèvi que ‘quò’ra una pègaria, que revenèva a tornar destorbar un equilibre que s’èra pauc a pauc bastit en l’absença dau lop. Mès un parçonèir m’hasut conéisher una videò redde bien hèita, intitulada How wolves change rivers, que mòcha que ‘quò’s briga antau, dau mens dens lo parc nacionau de Yellowstone (Estats-Units). Vachiu çò que s’i passa:
 
En 1995, daus lops esturen reïntroduïts a Yellowstone après 70 ans d’absença. L’efectiu de cèrves anèva lavetz en aumentant, pusque n’avèvan gaire de predators, e aquò avèva menhat a una disparicion de la vegetacion, brostada tot empenada.
 
Tanlèu los lops arribats, mème chic nombrós, comencèren per tuar quauques cèrves... mès aquò’ra sonqu’anecdotic! En efèit, lo sanjament lo pus prihont concernèt sustot lo comportament daus cèrves: aqueths se botèren ad evitar les zònas dau parc nacionau ont podèvan s’hèser gahar per los lops, coma les bariscombas. Còp sec, dens ‘questes lòcs, la vegetacion se revispolèt, se probanhèt; la hautor de certèns aubres quintuplèt en sheis ans; les baishadas desnudadas se caperèren de briules e de sauceringas.
 
Vos dóbtatz bien qu’aqueths aubres atirèren los barbòts e los ausèths... mès tanben los castòrs, au segur, que son dits “ingeniors” (espècia modificant l’estructura de l’ecosistèma). Lurs barratges creèren de novèras nishas ecologicas qu’atirèren, dirèctament o indirèctament d’autas espècias: lotras, rats d’aiga, guits, peishs, reptiles, anfibians...
 
Los lops tuèren tanben de coiòtes, çò qu’hasut créisher les populacions de ratas e de lapins. Prau còp, los auts predators d’aquestes rogaires se desvelopèren: haucassas, belètas, renards, taishs... Los caronhèirs tanben, coma agraulas e èglas. Los ors tanben s’apasturèren demb les caronhas, çò que los hit prosperar, d’autant mèi que los aubres fruitèirs hasèvan lavetz abonde.
 
Mès lo mèi interessant es que los lops sangèren lo fonccionament de les ribèiras. Graça a les rigadas daus aubres, les ribas s’èran estabilisadas e les ribèiras hasèvan mens de biscoetas. Les canaus s’estreciren, de lagüas se formèren, en diversificant encara la biocenòsa.
 
Tot aquò’s çò qu’apèran una cascada trofica a granda escala (un nom bien sabent per un tipe d’”efèit parpalhon”): un processús ecologic que comença au capit d’una cadena alimentària (o puslèu d’un hilat trofic) e que se repercuta dinc en bas. Mès, mèi qu’aquò, se repercutèt dinc au quite biotòpe (la partida non-viventa de l’ecosistèma).
 
Los lops, per tant qu’estant pauc nombrós, transformèren tot un ecosistèma dinc a sa topografia!



publicitat
BANNER1: IEO Arièja



Comentaris

1 de setembre 15.55h

Ten, a prepaus dau lop, de sa recolonizacion e de sa gestion, vos mete lo liam vers mon article de l'an passat : http://opinion.jornalet.com/maime-caillon/blog/475/ai-vist-lo-lop


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

1 de setembre 15.04h

#8 Òc-ben, l’ahar qu’ei deus complicats. Qu’èi vist un documentari suus lops e lo ben qui an hèit a l’ecosistèma de Yellowstone, ne sèi pas s'èra lo qui mentau lo Gabrièu.
Que cau totun senhalar que l’abitat e lo pòblament acerà ne son pas comparables dab los deus Pirenèus. Non i a pas lo medish pastoralisme, per començar.
Quins esfòrçs e concessions e deurén har lo monde noste entà coabitar dab lo lop ? En un mitan rurau fòrça poblat, aqueste que poiré estar temptat... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

1 de setembre 11.35h

Qu'es verai que la question de la reintroduccion d'una especia es totjorn complexa. Pertant, per çò dau lop, me sembla qu'es pas una reintroduccion mas una recolonizacion, non ? Qu'es l'orsa que reintrodusem dins los Pirineus.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 d'agost 12.19h

#6- E ben ! vos benastrugui per vòstre umorisme.
Plan cordialament.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 d'agost 09.39h

#5 Non v's'èi pas condemnat, qu'èi essajat de har humour. N'ei pas parièr.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 d'agost 08.11h

#4- Desolat de desroïr vòstra construccion mentatala tant elaborada sus ma personalitat, mes tot aquò del led vesinatge es imaginat per me donar de grum de molinar, per donar de grum de molinar. Un drin de fantasiá " surrealistica " valdriá la condemna ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

29 d'agost 20.11h

#2 Que semblatz d'aver problèmas dab los vòstes vesins :-)


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

29 d'agost 18.28h

Aquò dit, tròbi pas forçadament utile de s'i hèser a mantenir una espècia rara, quora la disparicion de les espècias es un processus hasent partida de l'evolucion. L'importança dau lop es qu'es una espècia "clau de vòuta".


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

29 d'agost 16.46h

"...d'èstre legit per de nombrosei personas..." dont un de mos vesins que, quand li arriba de parlar, escopís rabiosament suls "écolos".


Valora aquest comentari:   votar positiu 9   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

29 d'agost 13.23h

Gramací per aqueste article, que s'ameritariá d'èstre legit per de nombrosei personas que redusisson l'introduccion dau lop a n'un deliri de "bobo ecolo parisenc tencat dei realitats de la vida vidanta".

Vau assajar de trobar aqueu documentari...


Valora aquest comentari:   votar positiu 11   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER3: Ràdio Occitània

Perfil

Gabrièu Balloux

Gabrièu Balloux logo rss

Etnobotanista, diplomat en agronomia-environament. Creator e redactor dau jornau electronic Lo Sarmonèir

mai d'informacions

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions