CAPÇALERA: VAU SERENA
CAPÇALERA2: ESTRENA DE L'AN

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 20 de febrièr

Gabrièu Balloux

Dimenge, 21.9.2014 03h00

L’insècte es l’avenir de l’òme


Comentaris 14 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (3 vòtes)
carregant En cargament


Vos aimarí parlar d’un subjècte originau: l’entomofagia. Aquò nos permeterà de véser un pauc de vocabulari animalèir. Pus seriosament, i a mantas rasons de minjar insèctes e auts artropòdes (iranhas, pòrcs, escorpions, que son tanben d’artropòdes, mès pas d’insèctes per ce qu’an pas tres parelhs de pautas), coma aquò s’hèi ja dens fòrt de culturas (Asia, America Centrala, Africa, etc.):
 
 
Rasons ecologicas
 
Fau saber que la produccion d’1 kg de proteïnas animalas (via l’indústria agroalimentària) necessita 10 kg de proteïnas vegetalas; autament dit, pòdem considerar que 90% d’energia es perduda (simplifiqui, solide, vist que hèsi pas cas a les autas moleculas). En çò daus insèctes, sonque dus tèrç son perduts. Quora disi “perduts”, en realitat, aquò passa dens la regulacion termica dau còs, çò qu’existís pas per los insèctes, pusque son pecilotèrmes (impròpiament “a sang frida”).
 
Pòdem donc imaginar coma demingaré lo gassilhatge se remplacèvam los eslevatges de beus, pòrcs e auts motons per los insèctes. A mèi d’aquò, los insèctes pòden estar arremats dens la natura pro adaise... en hasent shau, solide.
 
 
Rasons economicas
 
L’eslevatge d’insèctes —e a fortiori lur amassa dens la natura— es donc tanben economic. Hèsen partida daus animaus dits “de tipe r”, çò que vòu díser qu’an un fòrt potenciau reproductiu per rapòrt a lur potenciau de creishença, e lur durada de generacion es corta. E coma lurs besonhs alimentaris son pauc importants dens l’absolut, los beneficis economics son enòrmes. Imaginatz: lo vèrme de seda (Bombyx mori) multiplica sa massa per 10 000 en 35 jorns!
 
 
Rasons dieteticas e medicinalas
 
La composicion nutritiva daus insèctes es regde mèi proteïca que non pas la daus animaus minjats de costuma. Tròban de lagostas (Schistocerca gregaria) dont les fimèlas contenen 86% de proteïnas e 10% de lipids, quora lo beu conten sonque 20% de proteïnas e lo polet atenh totescàs... 23 %! (Atencion, tot aquò concernís sonque la massa seca.) E la digestibilitat de ’questas proteïnas pòt aténher 99%.
 
Per los lipids, son rices en acids gras (poli)insaturats, comunament aperats “bonas grèishas”, per ce qu’en rason de lur estructura quimica, an pauc d’interaccions idrofòbas entre eras, d’ont una pus granda fluiditat.
 
D’auts compausants son interessants: la quitina que forma lo carabés daus insèctes e qu’estimula lo transit intestinau, lo fosfòr (ben pus disponible que non pas lo d’origina vegetala) e nombrós oligoelements e saus mineralas. E pui i a les vitaminas: vitamina A (derivada dau bèta-carotèn) essenciala per nòsta vision, vitamina B2 essenciala au metabolisme protidic, lipidic e glucidic, etc. Los vèrmes d’abelha, per exemple, contenen dètz còps mèi de vitamina D que l’òli d’hetge de molua!
 
N’aublídim pas tanpauc una causa importantissima: los insèctes son pas gaunits d’antibiotics e autas “narriosarias” d’ormònas de creishença, coma n’i n’a en çò de les bèstias d’eslevatge!
 
 
Rasons gastronomicas
 
Tots los gosts son dens la natura, ce disen. Mès parei que les sabors d’insèctes son sovent fòrt diferentas de les que conéishem, quitament se n’i n’a qu’aurén gost a la notz o a la saussissa, e qu’aquò merita d’estar assajat.
 
 
Rasons eticas?
 
Aquò poiré rejuntar l’argumentari ecologic. Pòdem tanben considerar que, los insèctes n’estent pas de vertebrats, ne ressenten pas la dolor coma nosauts. Es aquò antropocentrisme? Pas forçadament, aquò pòt venir d’observacions d’insèctes n’adaptant pas lur comportament en responsa ad una blaçadura importanta, o pendent lur agonia. Mès la nocion de dolor chas los invertebrats es subjècta a caucion, e per aquò suggerirèi de lugir lo compte rendut d’un article australian* publicat sau web dens los Cahiers antispécistes**.
 
D’auta part, minjar los insèctes menha sovent a los tuar a mans nusas. Ne n’acabarem donc demb la coardesa que nos hèi consumar a pilòts de bèstias qu’am pas tuadas; volússim minjar animaus, fadré qu’assumíssim l’acte de los tuar. Pas los tuar per ren, mès per se’n norrir.
 
 
 
 
_____
* Eisemann C.H., Jorgensen W.K., Merritt D.J., Rice M.J., Cribb B.W., Webb P.D., Zalucki M.P., 1984. “Do insects feel pain? - A biological view”. Experientia, 40.
 
** Aquò dit, m’i sui pas encara botat. Dens nòsta cultura (Euròpa atlantica), mínjam cagolhas, ustras, esquiras, shancres (grancs), cormalhòus, sharrons, cotòias e ne’n passi... mès los artropòdes terrèstres, aquò’s pas evident!
 
 

fffff   fffff
  Petit lexic francés-gascon septentrionau
 
abeille: abelha, aps (abeille mâle: boròt)
araignée: iranha, iranhada, aranha, tiralanha...
bourdon: mona, marmona, bergaud*
cafard/blatte: curè
capricorne: crabe
cétoine: cancarineta
charançon: cusson, cosson
chenille: gatamina, canilha
cigale: lagosta, sèga-liga
cloporte: pòrc
coccinelle: pivòla, volavidau, volabèth, soldat...
coléoptères divers: barbòts
courtillière: barra
cousin: becut
criquet: lagosta
fourmi: ahromic, hormic, formic...
frelon: borsalon, bergaud*, hossalhon, hosset...
grillon: grith, grip, gric, cric
guêpe: guèspia
hanneton: cascaribòt, escaribòt, galòi, marmaucha...
libellule: damisèla
lucane: trencadit
luciole: lutz-crampa, alucacrampa, barbòt ludent...
méloé: barbòt de Sent Joan
mite: arda, arla...
mouche: mosca (mouche jaune: mosca canhissa // asticot: cemic, sautarèu, saleiron...)
moustique: mosquit, mochit...
œstre e aparentatspempena, tanèth, canèth...
papillon: parpalhon, parpalha...
pou: pedolh, pesolh
puce: piutz, piuse
puceron: pesolhet, pedolhet...
punaise: piunaisha, barbòt pudent...
sauterelle: sautarèla, sautagrip, lagosta...
scarabée: barbòt...
scorpion: escorpion
taon: tavan, chavan, tavarn..
tique: pigast, lagast, biush, legaish...
 
     




publicitat
BANER1: AOF



Comentaris

29 de setembre 09.59h

#12 Ai cruscat fòrça babaus de tota mena, verme de farina que tastavan la farina, verme de bambo deliciós coma apetissadisses, grelh dins una chuqueta de sucre d'agast, manhan bel e chuc­­òs, fasme magrinèl sus un fuèlha d'ensalada, una fricassada de lagosta, cigala, sauterela a la mexicana...
Quin regalemus ! Quand i pensi tombi de lagremas lo dissabte a la fin de l'EOE quand massegi l'infamós estrèc /fritas.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

23 de setembre 10.01h

#12
Bona remarca, vau n'en hèser mon article seguent.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

22 de setembre 18.57h

Interessant! Mos parents tastèron aqueste estiu de manjar d'aquelas bestiotas, per curiositat. Ne son pas malcontent, mas lor agrada mai un polet rostit qu'una embrocada de grilhs pel repais de familha!
A despart dels aspectes evocat, pensi que manca un aspecte dins l'analisi, es lo pes dels tropels dins lo paisatge (parli pas de las bèstias que veson pas jamai lo solelh). Qué vendrian las estivas? Las pradas? D'ermasses? O serian reservadas per noirir los ricasses? E una borda sens galina? ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

22 de setembre 18.39h

#10
Pas encara !


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

22 de setembre 15.41h

Adonc, la question essenciala : as essaiat Gaby ? :-D


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

22 de setembre 14.53h

#5
Que n'i a avut quauques uns (e que n'avetz comentat quauques uns, avetz desbrombat? ;-)

Suu vegetarisme stricto sensu :

http://opinion.jornalet.com/pascau-sebat/blog/977/barrem-los-tuaders
http://opinion.jornalet.com/pascau-sebat/blog/998/barrem-los-tuaders-2-la-santat-deus-umans
http://opinion.jornalet.com/pascau-sebat/blog/1006/barrem-los-tuaders-3-lo-vegetarisme-ua-ideologia-disney
http://www.jornalet.com/nova/1965/marcha-internacionala-per-barrar-los-tuaders-a-tolosa
http://opinion.j... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de setembre 12.53h

Coma o ai legit sus internet: "Ai pas res contra los vegetarians, mas s'Adam e Èva aguèsson manjat la sèrp puslèu que la poma, seriam encara al paradís"! :-)

Mai seriosament, mercé pel lexic dels insèctes!


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de setembre 12.37h

#5 Vertat ! Las mentaví parièr en responsa a : "Dens nòsta cultura (Euròpa atlantica), mínjam cagolhas, ustras…" Badonc, espandim : los invertebrats, n'i soi pas hòrt (e que i hornirèi los cogoms de mar / oloturias)…

Tà çò de las espècias invasivas, lo problèma, un còp mei, que vien quasi a tot còp d'ua cagad… em ! d'ua "intervencion" umana (véder la despareishuda deus oloms d'Euròpa e d'America, desruits peus longicòrns d'Asia). Au ritme naturau nada espècia ne dese... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de setembre 12.35h

#5 Per lo vegetarisme, quò vai venir leu leu. Ieu ne'n vau escriure coma opinant. N'i a un qu'es per passar a la fin de la setmana normalament.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de setembre 11.13h

#3
Ustrias e cagolhas son pas artropòdes mès mollusques ! :)
Òc, solide, som una espécia invasiva e lo paradòxe es que vòlem eradicar d'autas espécias percé que son invasivas ! Tròbam normau qu'una populacion de cèrves o auts èsti regulada per un predator, mès quora un ors minja un òme, catastròfa !

#4
De v'rai, aquò's la pus simpla solucion, de la quala me rapròishi lo mèi que pusqui. Mès culturalament, per la gentalha ...
Quauqu'un sap s'i a dejà aujut un article sus lo... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Perfil

Gabrièu Balloux

Gabrièu Balloux logo rss

Etnobotanista, diplomat en agronomia-environament. Creator e redactor dau jornau electronic Lo Sarmonèir

mai d'informacions

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions