CAPÇALERA: HISTÒRIA DE LA CUINA CATALANA I OCCITANA
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 11 de decembre

Gabrièu Balloux

Divendres, 10.2.2017 03h00

Toponimia gascona (IV): Sables, tèrras doças e tèrra-fòrts


Comentaris 4 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós
carregant En cargament


Nòstes aujons an hèit tendent una diferéncia entre los terrenhs sivant la textura e l’estructura de son sòu, pusqu’aquò a un impacte important sus l’agricultura. Destinguèvan:
 

— los terrenhs braudós;
— los terrenhs ardilós;
— los terrenhs limonós (tèrras triosas);
— los terrenhs sablós;
— los terrenhs gravós;
— los terrenhs peirós.
 
En gascon, una tèrra chòca es aperada barda, brauda, hanha o hanga. Mès los toponimes ne’n derivant son pas forçadament los mèi comuns. Pòden citar ça que la Labarde. Après, los toponimes pus espanduts son derivats de’‘palud’’, coma Paludate a Bordèu, Paluda, Paludey, e’‘palud’’ a totas les saussas (Palus, Palu, Palud...), mès tanben de’‘nausa/nauda’’ (la Nauze, la Naude; nauva en perigòrd, noue en francés).
 
Los terrenhs ardilós son aperats ardilars o ardilèirs. Atau tròbam Lardilla, l’Ardiley, mès tanben Argelouse, l’Argileyre que son pus meridionaus que los prumèirs. Existís tanben una seria interessenta de toponimes derivant deu celtic margila: la Marleyre, la Merlère... Au sens estret, la marla es un barrejat d’ardila e de calcari, mès per nòstes davancièrs, èra probable equivalenta a l’ardila pusqu’a les medissas proprietats fisicas. Enfin, la seria toponimica larjament dominanta es la deu tipe’‘tèrra-fòrt/tèrra fòrta’’: Terrefort, les Terres Fortes, Terfort... Significa que la tèrra es espessa donc defecila a trabalhar. Son de tèrras adaptadas a la vinha en expausicion oèst/mijorn, aus vergèirs...
 
En preséncia de limon, lo sòu es pus leugèir e bien pus aisit a trabalhar; per contra, es çò qu’apèran un sòu’‘batent’’, tant vau díser qu’es gohat en ivèrn —d’autant mèi que se tròba sus de plèirs demb un drenatge feble— e eishuc en estiu. Es pro meishant per la vinha, e d’alhons aquera i estut plantada recentament per hèser vin de mendra qualitat mès demb una fòrta produccion. Es un sòu pus adaptat a la cerealicultura —a condicion d’adaptar l’espècia e la varietat— e solide per los bòscs. Apèran aquò: Terres Blanches, Terres Blanques, Terres Douces; benlèu qu’es l’origina deu nom de la Benauja, pusque viré de vindaudia’‘país blanc’’! Los noms deu tipe la Boulbenne, la Boubée, s’i restacan tanben, per tant que la definicion de la bolbena èsti imprecisa.
 
Per lo sable, i a duas serias. La pus comuna e evidenta es: le Sable, le Sablot, le Sabla, le Sablonat, la Sablerotte, la Sableyre... La segonda, pus interessenta e pus discreta, vèn deu latin arena[1], vià arenarium/arenaria: la Reney, l’Ariey, la Reyre... Lo sable es adaptat a la cultura maresquèira mès es essencialament caperat de haurèsts.
 
Les tèrras de gravas, bien drenadas, son excellentas per la vinha, sustot quòra son de còstas; d’alhons, esturen les prumèiras deu Bordalés ad èster plantadas de vinhas pendent l’Antiquitat. Los toponimes se tròban a braçats: la Grave (notadament la Grave d’Ambarès, anciana parròpia), la Graveyre, Graouères, la Gravouse, le Gravilla, le Graveyron, le Grava (que pòt èster tanben una palud)...
 
Los terrenhs peirós, enfin, se tròban notadament sus de zònas calcàrias. Bèth-arremat de toponimes derivan de’‘pèira’’ (Haut-Peyraguey, la Peyruche, e bèth-arremat d’auts) e de’‘ròca’’ (les Arroucats, le Rouquey, le Roc, les Arrocs).’‘Ròca, arròc, roquèir’’, etc., designan sovent afluraments calcaris, coma la Roque de Thau qu’es çò qu’apèran en francés una falaise.
 
 
 
 
[1] Un article balha mèi de detalhs per la Gironda.
  
 
Los derivats d’arēna:
losarmoneir.unblog.fr
 
I a tot un patòc de toponimes que son estats desformats au hiu deu temps perque son de mòts gasons arcaïcs, derivant deu latin arēna’‘sable’’ qu’estut remplaçat per’‘sable’’. En gascon, arena èra utilisat au mens dinc a la fin deu XVIe siègle. La preséncia d’un a au debut deu mòt a sovent menhat a de mautrencaduras.  * ARÈS < lat. arenensem (estudiat per B. Boyrie-Fénié)   * les ARENEYS (Arés), RENEY (Landiràs, Marions), le RENNEY (Blancafòrt) = l’arenèir, los arenèirs (< lat. arenarium)’‘sablèira, tèrra sablosa’’.   * l’ARIEY (Saucats): medís mòt, demb disparicion deu -n- intervocalic: arenèir > *areeèir > arièir (medissa evolucion que dens menar  > *mear > miar).   * la RENEYRE (Graian) = l’arenèira (< lat. arenaria), medís sens que dessús.   * LANDAREYRE (la Marca) = landa ar(e)èira’‘lana sablosa’’.   * la REYRE, anciana parròpia restacada a Pelagruia, a probable lo medís sens (l’ar(e)èira)
 


abonar los amics de Jornalet



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

8 de març 19.06h

En Rosselló avèm de Terra(terres?)-verds? Que son?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de març 19.02h

"ne’n derivant" e autres gerondis coma acò, que son bons en occitan?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

10 de febrièr 19.05h

#1 Ba, perqué s'arrestar a l'espandi occitan ? Se tròba sus tot l'espandi gallo-romanic e mai al delai dins tot l'espandi romanic, cresètz pas ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

10 de febrièr 10.32h

Un bòn biais de mostrar l'unitat pregonda dau territòri occitan tot, estent qu'aquesta toponimia "gascona" s'atròba en realitat sus tot l'espandi occitan.

Sabi pas, aquò dich, s'èra l'intencion iniciala ;) ;) ;)


Valora aquest comentari:   votar positiu 7   votar negatiu 3
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Perfil

Gabrièu Balloux

Gabrièu Balloux logo rss

Etnobotanista, diplomat en agronomia-environament. Creator e redactor dau jornau electronic Lo Sarmonèir

mai d'informacions

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions