CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 16 de julh

Gerard Joan Barceló

Dimècres, 29.3.2017 03h00

La lenga còrsa


Comentaris 13 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (3 vòtes)
carregant En cargament


Fa qualques jorns, a prepaus de la creacion de l’agregacion de “Lengas de França”, un legeire escriguèt en comentari que planhiá que l’italian i apareguèsse jol nom de còrs. Aquò m’a fach pensar a mas enfança e adolescéncia insularas. I ai agut ausit que lo còrs es d’italian, mas sovent de la boca de mond que lo volián denigrar, en sosentendre que val pas mai qu’un italian mal prononciat, desformat, desnaturat.
 
Uèi, coneissi pauques còrses que digan que lo còrs es d’italian. Lo sentiment general i es qu’es una lenga independenta, cèrtas amb fòrça ponches comuns amb lo toscan vengut lenga oficiala d’Itàlia, amb una intercompreneson considerada coma possibla e de còps practicada, mas si que per gaireben totòm lo còrs es viscut coma particular a Corsega. Uèi, cossí que siá, parli pas de l’epòca d’abans la conquista francesa ont lo còrs èra sentit coma la lenga populara mentre que l’italian èra la lenga sabenta e administrativa.
 
Me soi doncas tornarmai cabussat dins un libre de Pascal Marchetti, L’usu córsu, de 2001, que teni a l’ostal dins una edicion de 2008. Se tracta d’un diccionari de còrs, que son originalitat es d’èsser orientat devèrs l’italian e lo francés a l’encòp. S’apièja mai que mai sus las formas del nòrd e del centre de l’illa, e avèm pas lo sens italian-còrs ni francés-còrs, mas es una òbra utila que permet de comparar dirèctament còrs e italian, en ajudant tanben al legeire francofòn, majoritari en Corsega.
 
De tot segur, pretendrai pas de me liurar, dins un article d’opinion necessàriament cortet, a un estudi esaustiu; pensi quitament que caldriá una analisi universitària completa de la question de la comparason del còrs amb l’italian. En mai d’aquò, es epistemologicament discutible de metre al meteis nivèl una lenga oficiala del naut nivèl de codificacion amb una lenga que s’es pas, o pas encara, balhada una nòrma acabada. M’acontentarai, per ansin, de vos prepausar una passejada rapida de qualques diferéncias qu’ai notadas, a l’azard.
 
Per las formas còrsas mençonadas per Marchetti, se constata l’inversion generala de l’apertura vocalica: l’adjectiu “seriós” se ditz “sériu” en còrs, mas “sèrio” en italian, del temps que “lo ser” es “a sèra” en lenga còrsa, mas “la séra” dins la lenga de la Peninsula. Tanben, “a Madónna” insulara es “la Madònna” italiana, mentre que “u mònte” (lo mont) còrs correspond al  “mónte” de l’italian [fau servir lo sistèma accentual seguit per l’autor]. Aquelas oposicions son sistematicas e càmbian l’aspècte general de las doas lengas.
 
A mai, cal remarcar un grand nombre de falses amics corrents: l’adjectiu còrs “goffu” significa “laid”, qu’es “brutto” dins la Peninsula, mas l’italian “goffo” vòl dire “maladrech”, e per “maladrech” la lenga còrsa emplega “strampalatu”... que significa “extravagant” en italian. Lo còrs “sfaticatu” equival a “aisit”, mas l’italian “sfaticato” vòl dire “pigre”. La “zitella” còrsa es una dròlla, mas la “zitella” de l’italian es una tanta, çò es una femna vielheta non maridada. Per ansin, “i zitelli” còrses son “i ragazzi” italians, nòstres mainatges.
 
Dins la formacion dels mots, s’endeven que còrs e italian divergisson. Per exemple, la lenga còrsa utiliza un femenin “a miràcula” (lo prodigi), desconegut de l’italian, per desvolopar un sens distint de “miràculu” (lo miracle). Capita tanben que lo còrs s’estima mai las formas non sufixadas coma “calzu” (calçat) del temps que l’italian fa servir “calzato”. Invèrsament, lo nom “filh”, en còrs, es un mot totjorn sufixat, “figliolu”, mentre que l’italian sèrva lo tèrme sens sufixe, “figlio”. De còps, çò desparièr pertòca los prefixes: per “rescontrar”, lo còrs ditz “scuntrà” mas l’italian “incontrare”.
 
Auriái pogut parlar d’aspèctes morfologics mai fins, coma l’abséncia de formas conjugadas proparoxitonas en còrs (c. “pizzìcu” vs. it. “pìzzico”, “pecigui”), o lo sufixe -eghj desvolopat dins la lenga de l’illa, precisament perque lo vèrb demòre paroxiton (“telefuneghju” = “telefòni”). Tanben se poiriá desvolopar la question del probable substrat comun amb lo sarde, las paucas influéncias genoesas o l’influéncia del francés dins los neologismes: per exemple, es fòrça corrent de dire “u sinemà”, luènh de l’italian “il cìnema”, per la realitat qu’es evidentament lo cinèma, introduch en Corsega a travèrs de la cultura francesa.
 
Ço pus paradoxal es que lo diccionari de Marchetti finís qu’atenh la tòca invèrsa de l’iniciala. Pascal Marchetti es un professor agregat retirat d’italian, e se foguèt fòrça important dins la bastison de la nòrma grafica del còrs, s’es volgut puèi far militant del raprochament del còrs amb l’italian. Òr, amb aquel diccionari, demòstra en fin finala que lo còrs es pas tan semblable a la lenga oficiala de l’estat peninsular, e que lo prètzfach d’un diccionari còrs-italian es d’a fons legitim.
 
Baste que mon umila passejada encoratge en Corsega l’exploracion mai prigonda de la relacion entre còrs e italian, benlèu mai complèxa que çò que s’es agut pensat.
 
E visca la lenga còrsa!
 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

31 de març 09.26h

#3 Ausbau ? Diassistèma ? Dachsprache ? Es que vos seria possible d'explicar o de revirar aqueles mots ? I-a un fais de legèires que, coma ieu, son pas d'universitaris...


Valora aquest comentari:   votar positiu 11   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de març 23.58h

#11 Cresi pas que s'agisca de faire coma Blanchet quand es question de retenir de critèris sociologics mas puslèu d'examinar e de prene en compte l'istòria e la situacion sociala pròpia a cada idiòma, e politica (qu'es de social). Es aital que i a ara al mens quatre o cinc lengas escandinavas, admesas coma talas pels linguistas.
Amai, solide que los linguistas pòdon identificar d'ensems linguistics coerents/coesius (encara que s'entendon pas totes suls critèris de retenir) mas es sovent ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de març 21.31h

#10 Lo critèri sociolinguistic, utilizat per de mond coma Blanchet per "provar" que lo provençau es pas d'occitan, es vaigue e pauc estable : lo meme tipe que t'explica que dins lo vilatge d'a costat parlan pas coma nautres te dirè que lo bonhat de Paris dins son bistrot parla "coma nosautres". Co decisiu dins lo cas dau corso es lo fach politic. Avans la conquista francesa, coma o dit Gerard Joan, ço que fonccionava èra un continuum diglossic entre lenga parlaa, lo dialetto, e lo toscan ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 11   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de març 20.17h

#9 E benlèu que la definicion de las lengas es pas sonque un afaire estrictament linguistic mas puslèu sociolinguistic, e en sociolinguistica, i a doncas de criteris sociologics en mai, i a pas qu'a veire las lengas escandinavas per exemple.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de març 18.56h

Alavetz lo còrse qu'ei ua lenga diferenta de l'italian, mes lo gascon qu'ei la medisha lenga que lo provençau ... aquò qu'ei un critéri héra racionau!


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de març 16.03h

#7 Aquel sentiment es justament un sentiment, qu"es parasitat per de consideracions geograficas (l'insularitat) e de ressentiments istorics ( respectables), qu'an pas res a véser amb la realitat linguistica


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de març 15.42h

La question dau serbocroat es interessanta rapòrt que lei teneires de l'unitat e de l'indivisibilitat de la Republica francesa brandisson cada còp la menaça de la "balkanisation" tre qu'un prepause una reconoissença emai pichonèla dei lengas regionalas.

Levat, precisament, que la balkanisacion es lo fenomèn contrari. Parlam de país que se dessepareron alòr que parlavan la mesma lenga ! L'unitat linguistica es doncas pas la garantia de l'unitat d'un país.

Sus la question de la lenga c... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 8   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de març 13.55h

Vesi que me cal precisar, per totes los legeires qu'an pas, ni lo sens de l'umor, nimai la capacitat de l'autòcritica ( personala o colectiva del pichon mond occitanista..) que la primièira part del meu comentari, la calia legir al segond grau....


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de març 10.57h

Sens rire:
Per refortir lo sentiment d'unitat de la lenga occitana, pensi qu'es ora de pensar a de diccionnaris provençau- gascon, o gavòt-tolosan o tantes autres que fan besonh.
Per que, cossi pensar, al vist de las argumentacions çai-sus, que , quand d'unes dison "las estelas" e d'autres " leis estèlas", que "lo fuòc" ven "eth huèc" o "le fòc", cossi pensar que tot aquel monde parlan la meteissa lenga.
Per çò que n'es del Serbo-Croat- parlat en Serbia, Croatia, Bosnia-Herzegovi... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 12   votar negatiu 6
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

29 de març 22.01h

#3 me sembla que lo sèrb e lo croat èran considerats coma una sola lenga : serbocroat abans l'episòdi òrre e desastrós de la cabussada de Iogoslàvia


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Perfil

Gerard Joan Barceló

Gerard Joan Barceló logo rss

Lingüista, professor agregat de gramatica e director de la revista electronica universitària Lingüistica Occitana. President de l'associacion Los amics de Jornalet

mai d'informacions

contactar l'autor

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions