CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 18 de setembre

Laurenç Revèst

Dimenge, 7.4.2013 03h00

Una releitura daudetiana de Frederic Mistral segon l’adage “Toun istòri te l’an countado d’a rebous” de Mistral (I)


Comentaris 3 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (3 vòtes)
carregant En cargament


A “Jaco” Jaume Ressaire
en remembre de nòstras discussions
 
 
Frederic Mistral es un personatge incontornable dins la cultura, la literatura e quitament dins la politica occitana. En 1854 dins lo país avinhonenc crea lo Felibrige, movement renaishentista cultural ambé Jausep Romanilha, Teodòr Aubanèu (familha d’estampaires dal Papat, d’importança per lo relais mediatic), Joan Brunet, Paul Giera, Ansèume Matieu e Anfós Tavan. Publica en 1878 Lou Tresor dóu Felibrige. En 1904 recèbe lo prèmi Nobel de Literatura ambé José Echegaray. Es lo primier de tots los autors occitans.
 
Es atot coneishut per l’òbra Mirèio que cònta los amors contrariats de Vincènç e Mirèlha, dos joves de condicions socialas desparièras. Aquela òbra sembla s’inspirar dal viscut de Mistral jove, amorós de la domestica Madalena Juvenal originària de Sant Peire (en toscan Sampeyre, lains lo Pimont occitan). Coma la jovença de Mistral li permetèt de trobar l’inspiracion, poiem pensar que Mistral, coma personatge de primier òrdre de son temps inspirèt tantben d’autors. E per son percors fòra nòrma, facilitèt l’inspiracion d’una escritura a clau, en préner de faches reals e ne’n parlar sota un autre nom per evitar la censura.
 
D’aquela maniera, se pòt tornar legir de tròces de l’istòria de Mistral a travers l’escritura dal gardonenc Anfós Daudet. Daudet “a puat” a París per viure de l’escritura e èstre coneishut. En 1860 rescòntra Mistral e devènon amics. Daudet i es jornalista e mai particularament se fa ambassaor de la literatura qu’illustra lo biais de viure “miegjornal” ambé Les Lettres de mon moulin (1869) coëscrichas ambé lo gavòt Paul Arena (Paul Arène, escriguèt Des Alpes aux Pyrénées (1884)). Fabrica e vende un cèrt image d’Occitània a París. Serà un intermediari entre lo monde occitan e lo monde francés via los mèdias parisencs. Ben après, laisharà de traças dins l’esperit dals enfants per l’estudi de textes de Daudet dins las compilacions d’autors franceses a l’escòla.
 
Dins aquel esperit d’escritura, capishem la creacion dal personatge de Tartarin de Tarascon (1870). Etnotipe dal meridional “galejaire”, qu’amplifica e desforma la realitat (ambé las “tartarinades”, “tarasconnades”...), coma illustrat dins la trilogia Tartarin de Tarascon (1870), Tartarin sur les Alpes (1885), Port-Tarascon (1890).
 
A travèrs l’escritura dal personatge de Tartarin, Anfós Daudet contèt a son biais Mistral et son combat dins la societat de son temps per la reconoishença de la lenga d’Òc. Es quitament lo cas de l’entorn mistralenc, per exemple, Maria de Semenov, aristocrata de l’entorn de Mistral. Inspira a Daudet lo personatge de Sonia de Wassilief dins Tartarin sur les Alpes, que Tartarin s’enamorarà.
 
En que Mistral es un personatge fòra nòrma? Es que bastiguèt una òbra multipla en lenga d’Òc e temptèt d’aligar renaishença literària e politica. D’efiech, Frederic Mistral a 18 ans dal temps de la Revolucion de 1848 ont se parlava de la Prima dals Pòples en Euròpa. Es admirator de Lamartine, poèta, escrivan, istorian e politic francés, que mai tardi farà conóisher Mirèio a París. E, son Mestre de pensar es Proudhon, economista, filosòfe, sociològue, franc-maçon, autor dal Principe federatiu (cf. Du fédéralisme de Proudhon au Félibrige de Mistral, Yvan Gaussen, (1927)). “Plonplon” lo Prince Napoleon dich Jérôme es grand amic de Proudhon qu’auriá degut préner l’Empèri en man se per astre Napoleon III veniá de morir. Es agut un temps Grand Mestre de la franc-maçonariá francesa.
 
D’aquí l’idèa de Jòrdi Ventura, franc-maçon tantben, que William Bonaparte-Wyse, Victor Balaguer e Frederic Mistral an pensat en 1867 un “complòt” per eliminar Napoleon III. Mas puslèu que de s’ocupar de plaçar “Plonplon” al pòire, Mistral tombet amorós de la mestressa de Plonplon, Jeanne de Tourbey, que teniá salon a París e que se disiá Comtessa. D’aquí l’origina dal  poèma lo mai nacionalista qu’ague escrich: “La Coumtesso”, sirventès meravilhós de Mistral: “La Comtesso” (Sabe, iéu, uno Coumtesso / Qu’es dóu sang emperiau [...] Ah! se me sabien entèndre! / Ah! se me voulien segui!). Daudet qu’èra lo confident de Mistral contèt aquela istòria dins Tartarin sur les Alpes. Tartarin va conóisher ben de fachendas per puar lo Rigi (Rigi-Kulm), la Jungfrau cimas d’escorreguás famosas dins l’airal suïsse germanic e, enfin la mai dificila- perqué plen de risques e auvaris possibles- lo Mont Blanc. Se sabetz aquò es clar que Mistral èra Tartarin. A un que demandava a Mistral de que pensava de Tartarin de Tarascon, Mistral respondèt: “ Provença ama ben qu’un la grafinhe”...
 
 
 
 
 
_____
Nòta: aicí lo tèxte original dal poèma. Legir en complement:
 

LA COUMTESSO
 
A Vitour Balaguer
 
Morta diuhen qu’es, mès jo la crech viva
V. Balaguer
 
 
 
I
 
Sabe, iéu, uno Coumtesso
Qu’es dóu sang emperiau:
En bèuta coume en autesso
Cren degun, ni liuen ni aut;
E pamens uno tristesso
De sis iue nèblo l’uiau.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Elo avié cènt vila forto,
Elo avié vint port de mar;
L’óulivié davant sa porto
Oumbrejavo, dous e clar;
E tout fru que terro porto
Èro en flour dins soun relarg.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Pèr l’araire e pèr l’eissado
Elo avié de plan de Diéu
E de colo ennevassado
Pèr se refresca, l’estiéu;
D’un grand flume l’arronsado,
D’un grand vènt lou soufle viéu.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Elo avié pèr sa courouno
Blad, óulivo emai rasin;
Avié dú tauro ferouno
E de chivau sarrasin;
E poudié, fièro barouno
Se passa de si vesin.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Tout lou jour cansounejavo,
Au balcoun, sa bella imour;
E cadun barbelejavo
De n’ausi quauco rumour,
Car sa voues èro tant siavo
Que fasié mouri d’amour.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Li troubaire, se devino,
Ie fasien grand coumpagnié;
Li fringaire à la plouvino
L’esperavon, matinié;
Mai, coume èro perlo fino,
Carivèndo se tenié.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Sèmpre pourtavo uno raubo
Facho de rai de soulèu;
Quau voulié counèisse l’aubo,
Vers la bella courrié lèu;
Mai uno oumbro aro nous raubo
La figuro dóu tablèu.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
II
 
Car sa sorre, sa sourrastro,
Pèr eireta de soun bèn,
L’a clavado dins li clastro,
Dins li clastro d’un couvènt
Qu’es barra coume uno mastro
D’un Avènt à l’autre Avènt.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Aqui jouino emai carcano
Soun vestido egalamen
D’un plechoun de blanca lano
E d’un negre abihamen;
Aqui la memo campano
Règlo tout coumunamen.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Aqui, plus de cansouneto,
Mai de-longo lou missau;
Plus de voues galoio e neto,
Mai silènci universau:
Rèn que de cato-faneto,
O de vièio à tres queissau.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Bloundo espigo de tousello,
Garo lou voulame tort!
A la noblo damisello
Canton li Vèspro de mort;
E’m’ acò l’on ie cisello
Sa cabeladuro d’or.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Or la sorre que l’embarro
Segnourejo d’enterin;
E d’envejo, la barbaro,
I’a’sclapa si tambourin,
E de si vergié s’emparo
E ie vendémio si rin.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
E la fai passa pèr morto,
Sèns poudé ie maucoura
Si fringaire - que pèr orto
Aro van, despoudera...
E ie laisso en quauco sorto
Que si Mus iue pèr ploura.
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
III
 
Aquéli qu’an la memòri,
Aquéli qu’an lou cor aut,
Aquéli que dins sa bòri
Sènton giscla lou mistrau,
Aquéli qu’amon la glòri,
Li valènt, li majourau,
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
En cridant: Arasso! Arasso!
Zóu! li vièi e li jouvènt,
Partirian tóutis en raça
Emé la bandiero au vènt,
Partirian coume uno aurasso
Pèr creba lou grand couvènt!
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 

E demoulirian li clastro
Ounte plouro jour-e-niue,
Ounte jour-e-niue s’encastro
La moungeto di bèus iue...
Mau-despié de la sourrastro,
Metrian tout en dès-e-vue!
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 
Penjarian pièi l’abadesso
I grasiho d’alentour,
E dirian à la Coumtesso:
“Reparèisse, o resplendour!
Foro, fora la tristesso!
Vivo, vivo la baudour! “
 
Ah! se me sabien entèndre!
Ah! se me voulien segui!
 

22 d’Avoust, 1866. Frederi MISTRAL in LIS ISCLO D’OR IV



publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT



Comentaris

8 d'abril 14.35h

Adiussiatz sénher Gibèrt, mercés ben per la referença. Devo dire que trobèro jamai lo temps de consultar aquel libre. Mas un jorn, s'o tròbo sus lo miu chamin, lo legirai volentiers.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 d'abril 11.05h

Car sénher Revest,
Vaqui un article plan interessant!
Per agradamentar, vos aconselhi (mas certament ja o coneissetz) la leitura del bel pichòt libre de Lafont "Le sud ou l'autre" (en francés) ont l'analisi de Daudet (dins la tresena partida, me sembla) es geniala!


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

7 d'abril 05.13h

article bord interessant, que m'agrada de legir dins la premsa quotidiana en lenga nostra e m'apren de causas ipoteticas que sabiàu ren qu'a mitat. signali a Laurenç Revest qu'ai destoscat li a quauquei enco d'un libraire d'antiquitat un pichot roman trufandier dau doctor e filolog Pansier d'Avinhon "li memori de Tartarin"publicat a tres cents exemplaris en 1921. força ben escrich, nos narra la vertadiera istoria de Tartarin qu'ei pas aquela de Daudet nimai aquela dau fantasme de Mistral, e... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Perfil

Laurenç Revèst

Laurenç Revèst logo rss

Escrivan, traductor. Dialectològ, Doctor en lingüistica. President onorari dal Centre Cultural Occitan País Nissart e Alpenc.

mai d'informacions

contactar l'autor

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions