CAPCALERA: PAIS INVISIBLE
CAPÇALERA2: AMICS DE JORNALET

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 6 de febrièr

Laurenç Revèst

Dijòus, 1.12.2022 03h00

Estat dals luecs de l’occitan ensenhat dins las universitats al nòstre en 2022


Comentaris Pas cap de comentari    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (18 vòtes)
carregant En cargament


Elly




Avèm de recòrdis de professors celebrissimes dins l’occitanisme universitari. Pèire Bec, un gascon famós a l’Universitat de Peitieus, Carles Camprós un provençal (d’origina lengadociana cevenòla) a l’Universitat de Montpelhier, Robèrt Lafònt un provençal (originari de Congènias, al limite entre provençal e lengadocian) que siguèt lo sieu successor... Mas ancuei ont se passa la recèrca universitària occitana? La tendéncia es a la regression generala de mejans e l’occitan es tocat parier. Mas, aüra, de qué si fa e ont?
 
NB: es important, subretot dins l’universitat sota administracion francesa, de far la diferéncia entre los tipes de “professors”. Ja qu’aquò a una consequéncia importanta sus las orientacions, la perennitat de la recèrca e de la formacion de novèls cercaires e ensenhaires cercaires. Entre los que son titulars d’un pòste universitari d’ensenhaires cercaires (“enseignant-chercheur”, en francés), n’i a que pòlon dirigir de tèsis e formar de cercaires novèls (los qu’an lo títol de professor, valent a dire “catedràtic”, en catalan) e los que o pòlon ren (los “maîtres de conférences”, en francés [Mèstre/ Mestressa de Conferéncias] levat los HDR [Abilitats de Dirigir de Recèrcas]; “professors titulars”, en catalan). E avèm mai d’autres cases coma los personals cercaires CNRS, los PRCE (CAPESsians ensenhant en universitat) fins al simple Encargat de corses (que pòl far un autre mestier a costat per viure verament). Aquò condiciona fòrça la preséncia, lo pes e l’orientacion de l’occitan e dals estudis occitans dins l’universitat.
 
Las variacions de progression tanben son grandassas. Un pòl èstre Encargat de corses de lònga e jamai cambiar de la vita, e un autre pòl devenir MCF amb la velocitat d’un lamp.
 
A partir dal grade de MCF, un pòl èstre qualifiat en Sciéncias dal Lengatge seccion CNU 7 per exemple en mai d'èstre en Lengas regionalas seccion CNU 73. Lo CNU = Conseil national des universités [Conselh nacional de las universitats] https://conseil-national-des-universites.fr permete de veire los dorsiers dals aspirants MCFs que demandan d'èstre "qualificats" avans qu'anèsson postular dins las facultats francesas que fan aquels ensenhaments. Es un luec per parlar tanben de las evolucions de carriera.
 

a) En l’espaci occitan

 
Las universitats que laissan de plaça per l’occitan costat francés n’i a gaire. Anam evocar solament las ciutats qu’i es agut un ensenhament universitari o fins a data recenta (fa que parlam ren d’universitats coma Tolon, o d’antenas d’autras coma Besiers... qu’i es jamai agut ren d’universitari institucionalizat en occitan a la nòstra coneissença). 
 
— A Bordèu, de "l'Université Bordeaux Montaigne" [Universitat Bordèu Montanha] a una Seccion d’Occitan amb una “Maître de Conférences” [Mestressa de Conferéncias] (desenant metrem lo sigle “MCF”) d’Occitan modèrn e especialista d’Occitan medieval. E degun d’autre en pòste a la nòstra conoissença despí la partença de Gui Latry, e despí que Pascau Sarpolet a laissat sas foncions d'ensenhaire per èstre nomenat Inspector d'Acadèmia (segon nòstras informacions, i es un MCF d'Occitan, en pòste a l'universitat de Bordèu (tot cort), mas i ensenha lo castilhan). Depende dal Departament de Lettres [Letras].
Veire: https://www.u-bordeaux-montaig...
De notar totun un sociolingüista al CNRS en pòste a la Maison de las Sciéncias de l'Òme d'Aquitània (laboratòri IKER) qu'estúdia l'occitan e lo basco.
E mai de notar una formatritz en occitan qu'es a l'INSPE de Bordèu.
 
— A Pau, de "l'Université de Pau et des Pays de l'Adour" [Universitat de Pau e dals Païses d'Ador], los corses de lenga, son assegurats per un PRCE (lenga a tres nivèls en licéncia). E una MCF fa de corses d'Etnologia regionala, religaia al laboratòri Identités, Territoires, Expressions, Mobilités ( ITEM) EA 3002.
Veire: https://formation.univ-pau.fr/fr/catalogue/arts-lettres-langues-ALL/licence-XA/licence-mention-langues-etrangeres-appliquees-lea-L3V8ZJL2/l1-et-l2-communes-l3-parcours-anglais-espagnol-langue-de-specialite-L3V9DB99/occitan-L4CPCQPP.html e https://formation.univ-pau.fr
 
— A Lemòtges, de "l'Université de Limoges" [Universitat de Lemòtges] i aguèt un ensenhament d’occitan opcional pendent quasi 25 ans, mas aüra i es plus ren (https://www.unilim.fr). Anam far un zoom particular sus aquesta universitat per capir coma pòlon evoluir los estatuts de l’occitan a l’universitat per anar fins a... desaparéisser.
 
Las darrieras annaias d’ensenhament i èra un Encargat de corses, s’acabèt en 2012 quora an modificat las maquetas (coma se fai regularament, mai o mens tots los 5 ans) e qu’an votat per que l’occitan sigue plus prepausat dins los diferents departaments de la facultat de las Letras e Sciéncias umanas. I èra tanben un DU d’Estudis Occitans. Despí 2012, i a plus ren. Malgrat la demanda de tornar metre en plaça un ensenhament, jamai donèron de respòsta. Mas l’Universitat de Lemòtges diguèt que los interessats polian anar a... Peireguers (antena de l’Universitat de Bordèu), mas ren nimai ailí ancuei.
 
Totun, i es un MCF de Lingüistica que trabalha sus l’occitan lemosin e lo peitavin entre autres a "l'Université de Poitiers" [Universitat de Peitieus] (metèm aquela universitat amb l’espaci occitan a mai o sigue plus despí longtemps, mas la Marcha occitana es vesina).
 
Depende dal departament de Letras de la Facultat de Letras e Lengas.
 
Es rejonch per una MCF en Sciéncias dal Lengatge SDL estacaia al departament de SDL que trabalha per part sus l’occitan.
 
Es Peire Bec que avia aviat un ensenhament d’occitan seguit per Liliana Jagueneau après.
 
De saber que la vita d’un departament/ seccion pòl èstre movimentaia.
 
La Presidéncia de l’Universitat volguèt en 2015 que las UEL (Unitat d’Ensenhament Liure) occitan inclús, se tornèsson mai vèrs la cultura que non pas estrictament las lengas. E mai, calguèt associar ensenhament d’occitan e de peitavin-sentongés dins lo meme cors, ce que redusia las oras per las doas lengas de mitat. Avans, èran dos corses diferents. En 2017 o 2018 las maquetas fuguèron cambiaias e las UE liuras que devenguèron UE de dubertura (“UE d’ouverture” en francés) venguèron limitaias al semèstre 4. S’èra prepausaia una version de l’ensenhament de lenga e cultura occitana e de lenga e cultura peitavina- sentongesa mas i a aguèt ren pron d’inscriches per dubrir l’ensenhament (demandavan 20 inscrichs per lo mens e n’i èran qu’una desena). E après 2 ans de non dubertura, decidèron de barrar l’ensenhament. Mas benlèu qu’aquest an va mai cambiar.
 
I èra tanben un DU de Lengas Regionalas a Peitieus amb la mencion Occitan o Peitavin-Sentongés mas barrèt en 2018 tanben en causa de las maquetas nòvas. Poirà benlèu redubrir dins l’annaia 2023-2024. La dubertura dependrà fortament dal nombre d’inscriches d’aquest an (mema situacion per las chifras per los professors dal segondari).
Veire: https://forellis.labo.univ-poitiers.fr
 
— A Clarmont d’Alvèrnhe, de "l'Université Blaise Pascal" [Universitat Blasi Pascal], aüra sonaia "Université Clermont Auvergne" [Universitat Clamont Alvèrnhe] (UCA), Rogier Teulat i ensenhèt un temps l’occitan. Siguèt seguit en 1999 per un autre MCF qu'estudièt l'occitan alvernhat. Mas aüra es fragilizat en passar d'un titulari tradicionalament MCF a una jove encargaia de corses, PRCE (CAPESsiana d'occitan), qu'a pres la succession en 2018 en mantenir una Unitat de Valor (UV = opcion) en Licéncia (3 primieras annaias d'Universitat). Depende dal Departament de Literatura francesa a l’Institut d’Histoire des Représentations et des Idées dans les Modernités (UMR 5317) [l'Institut d'Istòria de las Representacions e de las Idèas dins las Modernitats], veire: http://ihrim.ens-lyon.fr/recherche/equipes-de-sites/ihrim-universite-clermont-auvergne
Nòta: d’un temps lo Pr Bonnaud geograf i ensenhèt mas dependent de la Seccion Geografia. De notar qu'existe un Master que menciona las lengas regionalas (mas minga mencion d'occitan- lenga d'Òc / Alvernhat- Creissentés dintre) cf. https://www.uca.fr/formation/devenir-des-etudiants/master/master-langues-litteratures-et-civilisations-etrangeres-et-regionales-media-et-mediation-culturelle
 
=> Las doas grandas universitats occitanas costat francés son clarament Tolosa e Montpelhier. Caduna amb un panèl larg: lingüistica, occitan medieval, mai d’un professor en literatura... Son las soletas que fan un cursus complet en occitan, preparacions als concorses tanben. Tolosa, de fach, es per la mitat oèst occitana (lengadocians, gascons, lemosins), e Montpelhier per la mitat est occitana (lengadocians, vivaroalpencs, provençaloniçards, alvernhats). 
 
Mas i es una diferéncia importanta, l’Universitat Paul Valery es la sola que dispausa d’un departament d’occitan, la soleta universitat a la nòstra conoissença, e non d’una “seccion” que vòl dire que depende obligatoriament d’un o de mantun departament: es lo cas de Tolosa e de las autras.
 
— La seccion d’occitan de l’Universitat de Tolosa II (J. Jaurès, ex. Miralh) a qu’un Pr que pòl dirigir de tèsis, especialista de Literatura. I es una MCF de Literatura contemporanèa. Depende dal Departement "Lettres modernes, Cinéma et Occitan" [Letras modèrnas, Cinema e Occitan].
 Veire: https://www.univ-tlse2....
 
Doncas, vesèm que l’orientacion de la recèrca e de la formacion dals cercaires pòl ren èstre la mema.
 
Mas a Tolosa, i a un gròs laboratòri de lingüistica qu’i trabalhan una Pr.a, un Cercaire de Lingüistica CNRS, que son ren de la seccion d’occitan mas, els, pòlon dirigir de tèsis de lingüistica en domèni occitan. I es tanben un MCF d’Occitan modèrn/ Lingüistica. 
Veire: https://clle.univ-tlse2...
 
— Lo Departament d’occitan de "l'Université Montpellier III" [Universitat Montpelhièr III], "Paul Valéry" [Pau Valery], a una Pr.a d’Occitan medieval, dos ensenhants de Literatura (un MCF, un PRCE), un Pr de Lingüistica, un MCF d’Istòria de la societat occitana, una PRCE d’Occitan modèrn. Foguèt creat aquest departament a l’UPV per Florian Vernet amb Gerard Gouiran.
 Veire: https://ufr2.www.univ-montp3....
E mai de notar un formator en occitan qu'es a l'INSPE de Montpelhier.

— A s-Ais de Provença, "d'Aix-Marseille Université" [Universitat de s-Ais- Marselha], un MCF d’Occitan-Lenga d'Òc (axat sus lo provençal). Depende dal Centre Interdisciplinari d'Estudi de las Literaturas sestian.
Veire: https://cielam.univ-amu.fr
 
— A Niça, de "l'Université Côte-d'Azur" [Universitat Còsta d'Azur], una cercaira de lingüistica CNRS, dos MCFs de Lingüistica qu’estúdian l’Occitan tanben (axat sus lo niçard) dependents dal laboratòri de Lingüistica generala. Rèsta una licéncia professionala. D’un temps lo Pr Castela geograf, i ensenhèt e creèt mai lo Departament d’Occitan (amb l’equipa ML. Gordon, R. Toscano...) que siguèt barrat après la sieu partença). 
 Veire: https://bcl.cnrs.fr
 
— D’un temps a n-Avinhon, dins lo Departament d’Istòria Geografia lo Pr Guiu Martin (e occitanista) ensenhèt.
 
Signalam, evidentament, mas malastrosament ren los doctors d’universitat en occitan que son dins la natura. Que sigue en istòria occitana, lingüistica. D’unos an quitament quitat la recèrca per devenir barista, muraor, e autre. A mai lors obratges siguèsson de granda qualitat e siguèsson de referéncias actualas universitàrias. 
 

b) Fòra l’espaci occitan
 
De notar a París, doas universitats abòrdan l’occitan.
 
A l’Universitat de París III, un Pr de Lingüistica qu’estúdia l’Occitan dependent dal laboratòri de Lingüistica generala. Veire: http://www.univ-paris3...
 
A l’Universitat de París Sorbonne, una Pr.a de Lingüistica qu’estúdia l’Occitan e l’ensenha en opcion: https://formations-lettres.sorbonne... depende d’aquesta estructura de recèrca https://lettres.sorbonne-universite... . Avans i èra lo Pr Chambon especialista de l’occitan alvernhat.
 
Es lo Pr de Filologia romanica a la Sorbonne, Joan Boutière, que fondèt “l’institut de langue et littérature d’oc “ (ILLOC) e que ne’n fuguèt lo primier director. Sota l’aflat de “L’Union de la France latine”, publiquèt la revista qualitadosa “La France latine”. Carles Rostaing pilhèt la seguida. S. Thioler-Méjean, filha dal majoral Reinat Méjean li succedèt (après la sieu mòrt, la revista “La France latine” se’n anèt a Renas e venguèt “La revue d’études d’oc”).
 
 
Autres cases:
 
— Localament segon las enveias avèm coma a l’universitat de Perpinhan un especialista MCF de Literatura especialista dals Trobadors, e tanben de notar un istorian que fa a costat d’istòria e de libres en occitan.
 
Nòta: a un moment donat, a l’entorn de Cristian Lagarda, pareisse que s’èra temptat de crear un pichon ensenhament d’occitan mas aquò menèt gaire d’estudiants sembla. Cal dire, tanben, que los estudis catalans (que van de la L1 al doctorat, a Perpinhan) atrason ben pauc d’estudiants, malastrosament.
 
— Un autre que fa de lingüistica occitana (axat sus lo provençal) coma a Renas de Bretanha. 
 
— Costat occitan en Catalonha, per far lo ponch sus l’universitat en Catalonha, avèm l’Universitat de Lhèida (comarca vesina de l’occitana Val d’Aran). Es la sola universitat de Catalonha (e de l’Estat) que prepause un diplòma en occitan, de Filologia Catalana e Occitana. Vòl dire que los estudiants de catalan son mai o mens “obligats” d’aver de competéncias en occitan e d’estudiar l’occitan d’un ponch de vista filologic. Veire: https://www.estudiscatalans.udl.cat/ca
 
En mai d’aquò, Lhèida acuelhe la sola “institucion universitària” (sota forma de “càtedra”, valent a dire de “Cadiera”) que vire al torn de l’occitan. Ne’n fan partia mièja dosena de professors (amb d’estatuts diferents) de mai d’una especialitat: lingüistica, literatura medievala... e qu’acuelhe tanben d’estudiants que sa tòca es de s’especializar mai o mens en occitan tanben.
Veire:
— https://repositori.udl.cat/... (PDF)
— https://repositori.udl.cat/... (PDF)
— Legir tanben: jornalet.com/nova/10911
 — Version precedenta: http://catedradestudisoccitans.blog.cat
 
A Barcelona i son tres universitats, l’Universitat Pompèu Fabra, l’Universitat de Barcelona e l’Universitat Autonòma de Barcelona.
 
Sembla que l’occitan es solament ensenhat a l’Universitat de Barcelona amb un cors opcional de lenga occitana - aranés que dòna de ponches suplementaris.
E un Pr de Filologia Romanica que se'n carga de l'occitan coma matèria opcionala.

A l'Universitat Autonòma i èra qualqua ren, mas portava mai que mai sus de subjèctes medievals (mas sembla aüra despareissut).
 
A Fabra s’estúdia pontualament l’occitan en lingüistica coma i aguèt aquel projècte.
 
— Costat occitan en Itàlia, a l’Universitat de Turin, i es un pòste de Professora de lingüistica generala e que fa de dialectologia occitana, dependent dal laboratòri de Sciéncias dal lengatge, veire: https://linguistica.campusnet....
 
De mai i son dos Professors que tractan de l’occitan e de dialectologia, veire: https://culture.campusnet.unito.... e https://linguistica.campusnet.unito...
Legir: https://www.locongres.org/oc/lo...
 
De notar que d’Universitats italianas fan d’estudis romanics que parlan mai de l’occitan que ce que se poiria pensar (mas sovent sus lo costat occitan medieval, los Trobadors). Per exemple via de projèctes: https://web.uniroma1.it/lcm/cao...
 
 
Dins lo demai dal monde.
 
Enfin se de còups, mai que segur son estudiats de matèria occitana (literatura, lingüistica, istòria) dins las universitats dal monde coma en Anglatèrra (Oxford) cf. https://www.trinity.ox.ac.uk , en Alemanha (país de grands romanistas occitanistas) amb de basas de donaias coma http://www.dom-en-ligne.de, o als Estats Units d’America, en Australia. De signalar tanben lo Japon amb una professora de lengas romanas amb l’occitan estudiat dintre cf. https://www.aichi-pu.ac.jp/...
 

Conclusion e perspectivas?
 
- Las universitats que s'ocupan d'Occitan- lenga d'Òc dins l'espaci nòrdoccitan son quasi totalament absentas. Lemòtges a plus ren. Al centrenòrd, Clarmont d'Alvèrnhe manten valentament una opcion. A Gap (dependent de l'acadèmia d'Ais-Marselha) o Valença (dependent de l'acadèmia de Grenòble) an jamai ren agut.
Costat ironic, l'occitan de l'airal nòrdoccitan se pòl retrobar estudiat... fòra de l'espaci de lenga occitana: Peitieus a l'oèst, Turin a l'èst.
Per l'airal vivaroalpenc, l'Universitat de Grenòble (que l'acadèmia de Grenòble recuèrbe d'airals occitans) a jamai ensenhat l'occitan (levat de segur estudiar l'occitan dal costat dialectologic amb lo laboratòri de Sciéncias dal Lengatge), a Niça s'estúdia mai que mai lo niçard (a mai l'acadèmia parle provençal e vivaroalpenc), e a Turin estúdia l'occitan dal biais qu'avèm vist.

Las universitats que s'ocupan d'Occitan- lenga d'Òc dins l'espaci sudoccitan son fòrtas a Montpelhier e Tolosa.
De cada costats, Bordèu e Pau fan d'ensenhament, coma s-Ais e Niça, mas d'un biais mai que mai opcional.

Vesèm doncas ja l'oposicion nòrd e sud.
Mas cal notar Lhèida coma al nivèl quasi de Montpelhier e Tolosa. Levat per formar de professors d'occitan de segondari, sembla.

Question formacion de professors dal primari (mairala e elementària) e segondari (collègis e licèus), segon nòstras informacions, de notar dos formators en occitan una a l'INSPE de Bordèu e un a Montpelhier. E ren de mai dins l'espaci occitan. I èra agut una temptativa de far una formacion d'occitan a l'INSPE de Niça mas siguèt infruchuosa. Es inquietant aquò per la formacion de professors a venir sus l'ensèms dal territòri d'Occitània.

- D’un temps, la recèrca engatjaia se fasia a l’IEO. Institut d’estudis occitans que cada mòt pesa, es a dire dins un organisme responsable davans lo país, l’espaci occitan. L’Universitat ela a un foncionament autre que s’ocupa mens directament de salvar la lenga puslèu que de l’estudiar. D’alhors un professor qu’avio a la Facultat de Letras de Niça m’avia totjorn reprochat d’estudiar l’occitan, tot en èstre engatjat per la lenga. Calia la neutralitat de l’observator/ cercaire. Mas aquesta objectivitat cercaia, èra vera?
 
D’alhors m’avia pausat aquela question: perqué escriure “jorn” e perqué pas “passad” per “passat”?
 
De senon, de segur, mancarà ren d’i aver de detalhs qu’i avèm passat a costat. Lo tot es d’ajuar a capir coma fonciona (e mai, de permetre d’ajuar a de joves de poler s’orientar). En classa, sovent en licèus mas tanben en collègis de còups m’es demandat qué far per contunhar?
 
Parier es interessant de se’n avisar dal nombre de professors de francés a l’universitat francesa per se rendre còmpte de la diferéncia amb los professors d’occitan a l’universitat dins l’airal occitan. Perqué coma lo nom l’indica la conoissença deu cubrir tot l’univèrs o n’i a de mai egals que d’autres?
 
Acabarai sus los prepauses d’a meditar que mi diguèt fa longtemps un professor de l’Universitat de Montpelhier (dicha mesa en vivaroalpenc) “La recèrca foncciona, e demòra dins l’Universitat. Tant val d’alhors, jamai una lenga “regionala” (amb aquest qualificatiu es ja mal partit) foguèt ajuaia dins son existéncia concreta per l’Universitat. Los grands reformators e las grandas refòrmas son totjorn estats defòra, perqué?”.
 
 
 
abonar los amics de Jornalet



publicitat
BANNER1 - OPLO erasmus



Comentaris


No hi ha cap comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: OC Brigada

Perfil

Laurenç Revèst

Laurenç Revèst logo rss

Escrivan, traductor. Dialectològue, Doctor en lingüistica. President onorari dal Centre Cultural Occitan País Nissart e Alpenc.

mai d'informacions

contactar l'autor

Las mai...

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions