CAPÇALERA2 DINTRADA2018

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 22 de setembre

Joan-Marc Leclercq

Dimars, 13.3.2018 03h00

Lo piemontés


Comentaris 9 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargament


Cerea!
 
L’eveniment de l’annada —ende jo— es la sortida a las edicions ASSIMIL d’un libròt de la colleccion “de pòcha” que’s sona Il Piemontese in tasca, sia lo piemontés endeus italoparlants.
 
Per de qué un eveniment? Purmèr pr’amor que mon pepin èra piemontés. Èra pas que paisan mes parlava cinc lengas: lo piemontés, l’italian, l’occitan de Gasconha, lo francés e tanben l’alemand. Dusau pr’amor qu’i a pas gran causa de per nosautes sus aquesta lenga que vau lo còp d’estar mès coneishuda.
 
Ende quauqu’un que coneish l’occitan, es pas una revolucion, mes i a autandes punts comuns dambe la lenga nòsta que non pas de diferéncias. Aquò vòu díser qu’un occitan pòt reconéisher gaireben totis los mots d’un tèxte mes comprénguer la significacion es una auta dificultat.
 
I a causas que’vs pòdon destariolar e núser a la compreneson. Per exemple entre los pronoms personaus e los vèrbes, i a un petit pronom verbau que s’en·hica, e aquò vos balha un vèrbe “estar” qu’es atau: mi i son, ti it ses, chiel a l’é, noi i soma, voi i seve, lor a son.
 
La letre N consèrva son son nasau quitament a l’endehens d’un mot. Atau atz la lun-a o la balen-a.
 
Existís lo son deu E mut, que s’escriu ë coma en albanés o coma lo ă roman, mes que pòt estar accentuat (!). Aquesta letra s’en·hica a còps entre consonantas ende facilitar la prononciacion.
 
Lenga fòrça vesina de l’occitan sustot a sa debuta, lo piemontés possedís tanben caracteristicas deu francés e de l’arpitan. Podèm citar lo son eu (lo huec se ditz ël feu) e l’infinitiu deus vèbes deu purmèr grop en , çò que balha los vèrbes parlé e travajé, que’s pronóncian exactament com en francés. Totun las vocalas deu piemontés son pro occitanas, dambe un o, un ò, un u, un e, un é, un è, un à que’s pronóncian deu medish biaish.
 
Mons mots piemonteses preferits son mots coma dzortut (sustot) o vzin (vesin) que, quitament son de bon reconéisher, an lor particularitat.
 
Suu territòri deu Piemont se pòdon trobar mès d’una lenga. Lo piemontés, solide, encerclat tanben peu valés au nòrd (o walser), l’arpitan, l’occitan a l’oèst, lo francés mesclat d’aicí-d’ailà a las duas precedentas, lo lombard, l’emilian e lo ligur, tot aquò cobèrt per l’italian, lenga de l’Estat.
 
Çò d’estranh, es que lo piemontés, dens un país totun on las lengas son meslèu plan reconeishudas, es pas brica oficiau, a maugrat de l’importància economica de la region (Ferrero e son Nutella, la fabrica Fiat). Quitament aus Jòcs Olimpics de Turin en 2006, la lenga estoc pas oficiala. L’occitan tampauc, levat un petit “Se Canta” temeruc au moment de la ceremonia de barradura.
 
Ren de milhor ende conéisher una lenga que de’n léger un pichon textòt. Vaquí doncas un tròç deu “Rei deus Peishes” deus frairs Grimm en piemontés:
 

  A col’época, ël mar a l’era daspërtut. A coatava le montagne, le rochere, la tèra. A l’era ël regn dël vent e dj’onde. La s-ciuma a giugava con ij raj dël sol e sota l’euj bianch ëd la lun-a. Dë-dzora dl’eva, tut a l’era an órdin.

Ma sota, che rabel! Pess-can, aringhe, muren-e, delfin, balen-e, sardin-e, tuti ij pess ant le corent ancreuse as agitavo coma un furmijé mat.


— Si l’èisso un re, peul desse che la pas a regnërìa, a l’ha dit la sòla.

Ël pesscan a l’ha rëspondù:

— Antlora, mi i sarai vòstr re. Ij mè dent a son ij pì afros.

— Ridìcol! a l’ha tronà la balen-a. Mi i son motobin pì gròssa che ti! I mérito la coron-a.
Ad aquesta epòca, la mar èra de pertot. Cobrissèva las montanhas, las penas, la tèrra. Èra lo règne deu vent e de las andadas. L’escuma jogava dambe los rais deu solelh devath l’uelh blanc de la luna. Dessús l’aiga, tot èra en òrde.

Mes devath, quin rambalh! Peish-cans, harencs, morenas, dalfins, balenas, shardinas, totis los peishes dins lo briu pregond se bolegavan com una hromiguèra hòla.
 
— S’èra un rei, benlèu que la patz regnaré, a dit la sòla.
 
Lo peish-can responoc:
 
— Lavetz, jo serèi vòste rei. Mas dents son las mès afrosas.
 
— Ridicule! ça tronèc la balena. Soi fòrça mès gròssa que tu! M’ameriti la corona.  

 

 
Arvëdsse!
 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat



Comentaris

19 de març 11.33h

Cerea, i son l’autor ëd Il Piemontese in tasca, dl’editor Assimil Italia.
Mersì për la signalassion e la bela recension ch’i l’eve fàit.
I l’hai gòj ëd dive che, quand dël 2005 i l’hai ancaminà a scrive ‘l lìber, i l’hai pro pijà da modej j’Assim de poche dël provensal, dël guascon, dl’auvergnat (belavans, ël lengadossian a l’era pa ancor surtì) e dël picard.
Mach na còsa për ch’i peusse lese mej ël piemontèis. Si le vocaj a son parìe dl’ocitan, le... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

15 de març 07.56h

#7 Que dins lo francés d'Ubaia se prononcia k'uni, coma dins l'originau : la malediccion de l'accent tonic a la francesa s'es pas encara fach sentir.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

15 de març 07.05h

A prepaus de la prononciacion dau O, cau saupre que la vila de Coni (Cuneo en italian, ['kuneo]), se di ['kuni]. En francés, s'emplega la forma piemontesa, prononciada [ko'ni].


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

14 de març 17.39h

Que plaser de legir un article que parla del piemontés, mas que val tanben pel Lombard, que Lombard e Piemontés s'intercomprenon e mai per lo Ligur, e gaireben tota la Padània. Mos grands del costat mairal immigrèron del 'lac magior" coma se ditz en "dialett" per Castra. Ma grand maire me contèt quora arribèt, comunicava en «dialet» amb los que parlavan patés (occitan).
Foguèri un locutor passiu del «dialet» lombard, es clarament una lenga tant distinta de l'italian coma del francé... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

14 de març 09.46h

#4 Verai que l'i a de pronoms clitics dins las valadas (ont son sovent pròchas das solucions piemontesas, levat dins lo nòrd) e dins la faissa nòrd dau nòrd ocitan. Mas sus l'ensems occitan es ultra -minoritari, non pas qu'en francés e en francoprovençau coma en gallo- (çò que volètz) es sistematic pertot, a çò que sabo. Es aquò que volio dire, mercés de m'o far precisar. E, segur que l'i de contactes entre piemontés e parlars das valadas (un pauc mens dins las mai setentrionalas... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de març 20.47h

Siuc piemontés e zo parlo correment tots los jorns al caire de l'òc de ma valada.
En effet lo piemontés per certenas chausas es mai arrent al bas occitan per d'autra al alpenc (es pas verai que en òc li a pas de pronòmns clitics, en totas las valadas los avem e tamben dins lo vivarés e mai a oest). Chasque grafia es un pauc un astraccion e per acò volend se porria normalisar lo piemontes jos l'òc de referença encamai que certenas parladas consideraa d'òc de las valadas o dal dòmeni d... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de març 13.56h

Lo piemonteis es efectivament un vesin pròpi interessant, sobretot, mas pas solament, per lo monde de las Aups. Suu confin, a travès las valadas occitanas d'Italia, los aupencs de França avèm manlevat pron mots (calar per davalar, s'esbalhar per s'enganar, etc). D'un cert biais totun, lo piemontés es mai pròchi dau francés que non pas de l'occitan : assenhales l'us dau promon personau subjecte, generau dins tot lo nòrd d'Itaia "gallo-italic". De verbs coma "savei" per "saber" presentan ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de març 09.16h

Es una bona causa de far la publictat pel piemontés. Me permeti de fornir de precisions.

«Existís lo son deu E mut, que s’escriu ë coma en albanés o coma lo ă roman, mes que pòt estar accentuat (!).»
=> Avís. Lo sons [ə] per ‘e’ es tanben un fenomèn fòrça difusat en occitan auvernhat e mai dins certans parlars lemosins e vivaroalpencs...

«possedís tanben caracteristicas deu francés e de l’arpitan. Podèm citar lo son eu (lo huec se ditz ël feu)»
=> Avís. Aquò es... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de març 08.17h

Aquèu libreton es pas ges una noveutat, fai d'annadas que l'ai en ma bibiotèca... Mas sabètz si existís un libre sobre lo pemontés en francés ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat

Perfil

Joan-Marc Leclercq

Joan-Marc Leclercq logo rss

Musician de profession, autor d’un líber de conversacion suu gascon, d'un roman istoric "Ucraïna", d'un diccionari de rimas e de duas pèças de teatre.

mai d'informacions

contactar l'autor

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions