CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 16 de setembre

Joan-Marc Leclercq

Dimars, 3.4.2018 03h00

Los rapòrts complicats polonojusèus (II)


Comentaris Un comentari    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (1 vòte)
carregant En cargament


Am vist la setmana passada que, de per l’accion d’arcuelh deus dus reis Zygmunt, pair e hilh, e de la hòrabandida de mantuns paises europencs, la comunautat jusiva de Polonha se trobèc a la debuta deu sègle XX-au la purmèra d’Euròpa.
 
La referéncia son los dus recensaments de 1921 e 1931 realizats au moment de la Dusau Republica de Polonha, que disen que de 31 milions de ciutadans de nacionalitat polonesa, un detzau se ditz de religion jusiva, sia tres milions. Dens aquesta populacion, la part deus qu’an lo polonés coma lenga mairala e pas que de 16%.
 
Deu costat polonés, cau saber que lo país estoc dividit 3 còps entre los grans empèris vesins (Alemanha, Rusia e Austria-Hongria) e que la darrèra division perdurèc de 1795 a 1919, sia tot lo sègle XIX-au sancèr. 124 longas annadas pendent las qualas a calgut dehéner shens de plegar la lenga e la cultura, çò que hascoc comparar a Friedrich Engels (lo 3 de seteme de 1848) Polonha a … Occitània per son “importança dens la cultura europenca” e sa desapareishuda de las mapas.
 
Sèm doncas dens un nacionalisme de subervida, dens un país renascut recentament que sap plan qu’aquò pòt estar fòrça provisòri. L’istòria lor balha rason dambe l’ataca bolshevica de 1920, l’invasion de seteme de 1939 e lo quatau despartiment entre III-au Reich e Union Sovietica. Dens una tala situacion tenuda de dangèr permanent, considèras generalament que los que son pas dambe tu son contra tu.
 
Deu costat jusiu, sèm dens una logica plan diferenta. Lo pòble es escampilhat dens una diaspòra que, fin finala, pòt preferir los grans empèris que compòrtan mens de frontièras entre eths. A la debuta deu sègle XX-au, los corrents de pensar que traucan aquesta populacion meslèu intellectuala e plan instruida son màgerment:
 

— Un brave sentit internacionalista, incarnat a l’encòp per un Lev Trotsky (Lev Davidovich Bronstein) que vòu exportar la revolucion mondiala “per delà deu cadavre de Polonha” e un Ludwik Lazar Zamenhof que creèc l’Esperanto, la lenga internacionala. Aqueste que refusèc pro secament lo pòste de president que’u perpausava lo Congrès Jusiu Mondiau.
 
— Un fòrt engatjament dens mos movements revolucionaris progressius: comunista, socialista e anarquista. Lo Politburo, l’instància dirigenta de l’Union Sovietica es, en 1921, compausat de cinc personas deus quaus tres Jusius, es a díser 60%, çò qu’es fòrça au par d’una populacion que passa pas lo 1%. Karl Marx eth medish hilh d’una familha jusiva convertida au luteranisme. Los Jusius atèus son fòrça presents dens los quadres deu partit bolshevic.
 
— Un sionisme encara joen e fòrça minoritari.
 
Se la part deus Jusius que podèm díser “intergrats” es fòrça mès importanta en Euròpa de l’oèst, los que’s sentan poloneses se pòden estimar sens paur de s’enganar a 16%, es a díser lo nombre deus qu’an la lenga coma mairala. Podèm citar Władysław Szpilman, pianista fòrça apreciat, compausitor dambe succès e musicaire oficiau de Ràdio Varsovia, que serà lo personatge màger deu film Lo Pianista de Roman Polański.
 
Sèm doncas en preséncia de dus biaishes de pensar plan diferents que’s van acarar sustot au moment de l’invasion sovietica deu 17 de seteme de 1939 quan vam trobar Jusius meslèu deu costat de l’aparelh militar que va un còp de mès desintegrar l’Estat polonés en tot empresoar o executar seus quadres. Cau pas desbrembar que sèm devath lo règne d’Estalín.
 
Com de costuma en matèria d’istòria, es plan mauaisit de jutjar entre logicas diferentas qu’an totas duas lors rasics pregonds. Podèm pas qu’esperar que las relacions s’apatzen, mes lo dus govèrns actuaus, (polonés o israelian), semblan pas, per malastre, possar la ròda dens aquesta direccion.
 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

6 d'abril 16.47h

Una question :
Los poloneses son dins Euròpa sonque per las subvencions? Et fin finala son puslèu "americans".
O son vertadièrament europeenc?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR

Perfil

Joan-Marc Leclercq

Joan-Marc Leclercq logo rss

Musician de profession, autor d’un líber de conversacion suu gascon, d'un roman istoric "Ucraïna", d'un diccionari de rimas e de duas pèças de teatre.

mai d'informacions

contactar l'autor

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions