CAPÇALERA2: IEA-AALO

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 14 de decembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 9.2.2015 03h00

Lo gascon es occitan: demostracion


Comentaris 78 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (23 vòtes)
carregant En cargament


L’apertenéncia deu gascon a la lenga occitana es un hèit largament admés e viscut per la majoritat deus que cultivan e estúdian lo gascon. Los arguments scientifics que demòstran l’occitanitat deu gascon se pòden resumir ací. Los preni de la lingüistica en generau (de la sciéncia deu lengatge) e, en particular, de la sociolingüistica (de la lingüistica dab perspectiva sociala).
 
Lo corrent que pretend separar lo gascon de la rèsta de l’occitan (secessionisme lingüistic gascon, pseudogasconisme) non pòt pas opausar arguments solids a çò que seguís.
 
 
1. L’occitanitat deu gascon: arguments estructuraus (estructura deu lengatge)
 
I a ua correspondéncia pro regulara e constanta entre las formas deu gascon e las formas deus autes dialèctes occitans. Aqueste sistèma de correspondéncias hòrtas entre dialèctes s’apèra lo diasistèma e garentís l’unitat de la lenga dens la diversitat.
 
Tocant lo lexic, los mots mei frequents utilizats en gascon qu’an gaireben tots formas correspondentas e similaras dab los autes dialèctes occitans. Per exemple, lo mot totun, que quauques personas cresen que seriá un gasconisme tipic, en realitat es conegut alhors en occitan e es especialament frequent a l’aute extrèm de la lenga, en niçard e vivaroaupenc.
 
L’unic mot gascon frequent que sembla inconegut dens la rèsta de l’occitan es hèra; ça que la es possible de díser en gascon los sinonims fòrça o bèthcòp que tienen eths formas similaras dens la rèsta de l’occitan. En dehòra d’aqueth cas de hèra, es hèra mauaisit de trobar un mot gascon que non seriá pas conegut dens la rèsta de l’occitan. E, se per cas ne trobam un, es sovent un mot mens frequent, coma per exemple harri (que coneish en tot cas lo sinonim gascon grapaud, de tipe panoccitan).
 
Tocant la fonetica istorica, lo gascon a conegut evolucions ancianas que lo hèn particular dens l’ensemble occitan mes que non empachan pas las soa occitanitat, pr’amor que las correspondéncias dab la rèsta de la lenga d’òc demòran pro regularas e d’establiment aisit. L’exemple mei tipic es la h gascona que correspond sovent a f dens las autas varietats d’occitan. Lo cervèth deus occitanofòns que s’acostuma naturalament a aqueras equivaléncias e que garentís atau la compreneson entre dialèctes diferents:
 

gascon h <=> hòra gascon f (hòrt = fòrt)
gascon Ø <=> hòra gascon n (lua = luna)
gascon arr- <=> hòra gascon r- (arriu = riu)
gascon m <=> hòra gascon mb (cama = camba/chamba)
gascon n <=> hòra gascon nd (enténer = entendre)
etc.
 
Tocant las evolucions foneticas mei tardivas, lo gascon presenta dab lo lengadocian ua grana similitud mentre que los autes dialèctes occitans son mei diferenciats en generau. Per exemple, gascon e lengadocian an en comun la prononciacion variabla deus fonèmas /b/, /d/, /g/ que, segon lo lor entorn, pòden aver o ben los sons oclusius [b], [d], [g] (dab un arrèst de l’aire que passa dens la boca), o ben los sons fricatius [β], [ð], [ɣ] (dab ua friccion de l’aire que passa dens la boca). Aquesta variacion entre oclusion e friccion non es pas possibla en occitan deu nòrd e de l’èst, ont coneishen sonque l’oclusion en [b], [d], [g].
 
Tocant las formas gramaticalas productivas, lo gascon es devesit entre certans parlars hèra convergents dab la rèsta de l’occitan (venguèri, finissiái...)  e autes parlars mei originaus (vengoi, finivi...). Atau la divergéncia mei notabla non se hè pas entre lo gascon e la rèsta de l’occitan, que’s hè a l’interior deu gascon! En tot cas, las formas mei originalas non trencan pas la coesion deu gascon e, a fortiori, non empachan pas la compreneson a l’escala de tot l’occitan.
 
Tot comptat e rebatut, las diferéncias entre lo gascon e los autes dialèctes occitans que son hèra mens hòrtas que las que trobam dens los dialèctes francés, italians, alemands e arabis. L’occitan gascon e l’occitan vivaroaupenc, dus extrèms geografics de la medisha lenga, que son hèra mei analògs que non pas l’alemand de Bavièra e l’alemand de Ruhr.
 
Los lingüistas Joan-Pèire Chambon e Yan Greub an escriut dus articles importants[1][2] sus l’aparicion istorica deus trèits mei particulars deu gascon. Qu’apareguèren au sègle VII, e atau un “protogascon” —çò es: un “gascon primèr”— emergiguèc entre 600 e 700, mentre que l’ensemble de las lengas romanicas apareguèren mei tard, a partir deu sègle VIII, entre 700 e 800. Mes Chambon e Greub, en disent aquò, non contèstan pas lo hèit que lo gascon s’alièc dab autas varietats sortidas deu latin entà formar la lenga occitana vèrs lo sègle VIII, justament[3].
 
Lo lingüista Thomas Field[4] suggerís ua interpretacion complementària d’aqueths hèits presentats per Chambon e Greub. S’es incontestable qu’ua originalitat gascona apareguèc après 600 dens l’encastre deu latin tardiu, non èra pas enqüèra pro hòrta, totun, per se destacar completament de las autas varietats deu latin tardiu. Es sustot après 700 que los dialèctes deu latin tardiu prenguèren vias de mei en mei independentas (en tot acomolar e addicionar trèits de mei en mei distintius) entà formar las lengas romanicas. E donc, es après 700 que lo gascon preexistent, en tot guardar los sons trèits originaris ja aquists, coneguèc evolucions addicionalas qu’estèren pro convergentas aqueste còp dab autes dialèctes entà formar dab eths la lenga occitana.
 
 
2. L’occitanitat deu gascon: arguments sociologics (lengatge en societat)
 
Dempuish lo sègle VIII, lo gascon a evolucionat tostemps de manèra solidària dab la rèsta de la lenga occitana.
 
Tocant lo sentiment d’apertenéncia, los gascons cultivats que promòven la lenga deu país qu’an tostemps aderit aus movements panoccitans, e pro sovent los an impulsats e guidats. Aquò se tradutz uei lo dia per tres hèits incontestables:
 
— L’immensa majoritat deus movements de promocion deu gascon aderissen de la lor pròpria volontat a l’occitanisme au sens larg, felibrisme inclús. Los partisans deu secessionisme lingüistic gascon (pseudogasconisme) son tostemps minoritaris e marginaus.
 
— Lo gascon se cultiva segon ua nòrma classica liurament causida e elaborada en comun dab la rèsta de la lenga occitana.
 
— Las leis e los tèxts administratius classan oficialament lo gascon coma ua varietat de la lenga occitana. Las diferentas leis e estatuts de la Vath d’Aran o de la Generalitat de Catalonha, dempuish 1990, hèn deu gascon aranés ua varietat pleament reconeguda coma occitana, dab un estataut de lenga oficiala. Los diferents tèxts administratius de l’estat francés reconeishen lo gascon coma ua partida integranta de l’occitan, tant deu costat deu Ministèri de l’Educacion Nacionala (CAPES d’occitan, circularas sus l’ensenhament de l’occitan) coma deu costat deu Ministèri de la Cultura (lista de las lengas fixada per la DGLFLF).
 
Tocant la creacion literària, lo gascon a evolucionat tostemps dens corrents comuns dab la rèsta de l’occitan, deus trobadors dinc a l’occitanisme contemporanèu en passar peu barròc e peu Felibritge.
 
Tocant l’elaboracion, la codificacion e l’estandardizacion, lo gascon s’es cultivat tostemps en causint solucions convergentas dab la rèsta de l’occitan, aumens dens dus domenis: la grafia e la cèrca de mots navèths o de cultismes.
 
Dens la grafia, lo gascon medievau utilizava la grafia classica coma la rèsta de l’occitan. Lo gascon deu Regim Ancian fluctuava entre grafia classica e grafia afrancesada, mes guardèc mei longtemps quauques usatges en grafia classica e panoccitana (dab Pèir de Garròs e quitament dab los actes deu parlament de Navarra dinc en 1789). Lo gascon felibrenc que coneguèc la grafia mistralenca (dita localament grafia febusiana) en concordança dab tota la lenga d’òc. Lo gascon codificat actuau utiliza l’ortografia classica restaurada per Alibèrt, Pèire Bèc, Robèrt Lafont, l’IEO e lo CLO, dens un movement comun dab la rèsta de l’occitan. Los quauques episòdis de grafia sauvatja e antinormativa qu’afèctan lo gascon actuau non son pas originaus car los autes dialèctes occitans tanben coneishen problèmas similars d’antinormisme.
 
Dens la cèrca de mots navèths e cultes, i a solucions convergentas entre lo gascon e la rèsta de l’occitan. Non son pas tostemps plan difusadas e acceptadas, mes aqueths problèmas son comuns a totas las varietats d’occitan.
 
 
3. La comparason dab lo catalan
 
Deu costat estructurau, lo catalan es mei originau dens lo son lexic que non pas lo gascon. Quand en gascon es rar de trobar mots exclusivament gascons (coma harri), en catalan, au contrari, que trobam hèra mei de mots exclusius e desconeguts en occitan (coma senar “impar”, aixecar “levar”).
 
Tanben lo catalan que da a quauques mots usuaus sens completament diferents quand lo gascon, eth, convergís dab los sens coneguts dens la rèsta de l’occitan (catalan llarg per “long”, catalan dona per “hemna/femna”).
 
Ara, dens l’evolucion de la fonetica istorica anciana e de la morfologia, lo catalan es mens originau que lo gascon, es incontestable. Son los sols domenis ont lo catalan es mei pròche de l’occitan generau que non pas lo gascon.
 
Lo catalan se destaquèc de l’ensemble occitan e aqueriguèc un foncionament sociau distint, progressivament, a partir deu sègle XIII. Coma consequéncia, uei, catalan e occitan tienen nòrmas completament independentas (mes pròchas totun) e foncionaments netament separats. Aquò non s’es pas jamei produit dab lo gascon, qu’a tostemps causit liurament de participar aus corrents culturaus panoccitans.
 
Lo hèit que lo gascon siá ua varietat d’occitan non deu pas estonar. Çò que deu estonar, es que lo catalan se siá separat de l’occitan.

Lo catalan rèsta pròche de l’occitan mes lo son foncionament separat ne hè ua lenga per elaboracion (lenga Ausbau). Lo gascon, au contrari, a tostemps volut guardar ua coesion solida dab la rèsta de l’occitan.
 


Articles complementaris:
Perqué occitan e catalan an de trajectòrias distintas?
Los secessionismes lingüistics: la diferéncia auvernhata
 


[1] CHAMBON, Joan Pèire (= CHAMBON, Jean-Pierre), & GREUB, Yan, 2002, “Note sur l’âge du (proto)gascon”, Revue de linguistique romane 66: 473-495
[2] CHAMBON, Joan Pèire (= CHAMBON, Jean-Pierre), & GREUB, Yan, 2009 “L’émergence du protogascon et la place du gascon dans la Romania”, dens: LATRY, Guy, 2009 (ed.), La Voix occitane, actes du VIIIe Congrès de l’Association internationale d’études occitanes, Bordeaux, 2005, Peçac: Presses universitaires de Bordeaux: 787-794
[3] CHAMBON, Joan Pèire (= CHAMBON, Jean-Pierre), & OLIVIER, Felip (= OLIVIER, Philippe), 2000, “L’histoire linguistique de l’Auvergne et du Velay: notes pour une synthèse provisoire”, Travaux de linguistique et de philologie 38: 83-153
[4] FIELD, Thomas, 2009, “Présent et passé de la langue de Gascogne” , dens: LATRY, Guy, 2009 (ed.), La Voix occitane, actes du VIIIe Congrès de l’Association internationale d’études occitanes, Bordeaux, 2005, Peçac: Presses universitaires de Bordeaux: 745-775
 
 



publicitat
BANER1: IEA-AALO



Comentaris

27 d'abril 18.47h

#94:
" L'accion de l'IBG qu'ei lo darrèr avatar d'ua guèrra deus crestianistes catolics bearnés contra los crestianistes protestants bearnés."
???
En çò de l'occitanisme biarnés que s'i tròba uns quans protestants (com jo), un sarròt d'ateus (au men avis la majoritat) e quaques catolics tanben.
Que i a hèra de papistas e de curalhós en çò de l'IBG. Mes en cerca drin mei qu'i poderatz trobar quaques parpalhòts (que coneishi un membre de la mea parròpia reformada qu'ei a l'IBG).
N... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

2 de març 14.54h

#97 La comparason deu lexic n'ei pas sufisenta ende definir la parentat enter dus parlars. Ei çò qui aprengoi en los mens estudis de linguistica (frem de temps abans de començar a m'interessar a lenga occitana deus mens aujòus en Albigés, Labrit e Lemosin). E la definicion deu mot lenga n'ei pas scientifica (no's pòt pas apevar sus critèris indiscutables). Sufeish de véser l'acte d'independéncia deu catalan en 1934. Un proclam politic per rasons haut o baish economicas.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de febrièr 17.34h

Adixatz ,aquestes professors que deven estar monde hèra plan , jo que segueixi de pensar qu'eth Gascon n'ei pas occitan mès ua lenga pròixa deth occitan mès ua i auta lenga ,ua lenga pirenenca en estrèta arrelacion dab eth Aragonès .Qu'ei hèit un tribalh sus eth comparèr deth letsique Aragonès e Gascon qu'ei mervelhos de veger era pièla de mots comuns entre eras duas lengas .
A mes.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de febrièr 11.15h

#95 L'immensa majoritat deus professors de gascon que pensan que lo gascon ei occitan. E n'i a un sarròt qui an tant d'experiéncia coma vos.


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de febrièr 09.47h

Adixatz ,non jo n'ei pas arren a veger dab eth IBG que sòi sonque un ensenhaire deth Gascon e qu'etsprimi era mia opinion sus era lenga Gascona, pormor que hè cinquanta ans que l'estudi e que sòi arribat ara conclusion aquera ,eth Gascon n'ei pas occitan mès ua lenga intermediria entre eths idiomas gallò-arromans e Iberò-arromans .


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 3
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de febrièr 07.40h

#71 Ei complicat de'vs seguir dens vòste rasonament. Pr'amor que la linguistica ei ua disciplina qui evolueish, e doncas n'ei pas pertinent de citar dens ua lista d'autors d'autors deu s. XIX damb teorias consideradas uei com despassadas, cercaires modèrns, e compilators (qui guardan dens los tribalhs vielhs son que çò qui los interèssa).

End'èster clar. L'accion de l'IBG qu'ei lo darrèr avatar d'ua guèrra deus crestianistes catolics bearnés contra los crestianistes protestants bearn... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

15 de febrièr 22.15h

Non eth Gascon n'ei pas Occitan Particularitats deth Gascon : fonetica. cambiament deth F iniciau latin per H aspirar, coma en Castelhan (espanhòu) gascon :hum, Castelhan: humo cajuda dera N intervoclica : lengadocian : una , gascon :ua ,coma en Basco , Galician e Portuguès . cajuda deth D en eth grop ND , landa :lana coma en Basco . cajuda deth B en eth grop MB lengadocian: camba gascon :cama .(coma en Basco) evolucion dera finau latina : LL en TH castellum ,casteth evolucion deras dobles... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 10
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

14 de febrièr 16.51h

#89 Segur que se pot pas discutir ambe aquels que son de maissanta fe mas cresi que de gents coma Gérard Loison son pas tant embarrats qu'aquo (?) Sa posicion es agnostica sus l'occitanitat del gascon e del catalan e sembla pas anti-occitanista. Ieu classifiqui
lo gascon dins l'oc mas me pensi que quo's una question de causidas de critèris. Las gents embarradas dins lor dogmatisme, las cal daissar de costat, segur, parli nonmàs de gents de bona volontat.


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

14 de febrièr 12.08h

#82 Lo problèma es justament que parlar de lengas d'oc es un mean de pas ren far amb los autres, e de los atacar de contunh, coma o fai lo Couleitiéu Prouvènço en PACA.
Suu fons, la discussion pot efectivament durar d'annaas, es d'alhors ço que se passa. Que lo sistèma verbau dau gascon, au mens dins una part de son domèni, sieie pron particulier, es verai. Empacha pas que despuèi las debutas de l'escrich de la lenga, constatam que lo gascon s'es de longa restachat a l'aure dau domèni ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 9   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

14 de febrièr 11.57h

#82 #89 Las gents que crèan las disputas, son los secessionistas. L'agressivitat vien deus secessionistas. Son personas mau educadas.


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3
-
4
-
5
-
...10 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: IEO Label ÒC

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

bèc   canfora   casinò   clo   codificacion   congrès   dark vador   darth vader   enfasi   enfiteòsi   estrategia   francisme   gange   geopolitica   istre   italianisme   lo martegue   lorda   lugar   lugran   lusèrna   mf   mph   sumien   vènus  

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions