CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 18 d'octòbre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 30.3.2015 03h00

Las vocalas après l’accent tonic


Comentaris 16 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (15 vòtes)
carregant En cargament


L’occitan, coma la màger part de las autras lengas romanicas, pòt prononciar cinc vocalas diferentas dins la darrièra sillaba del mot, e après l’accent tonic (son las vocalas pòstonicas): ‑a, ‑e, ‑i, ‑o, ‑u.
 
Dins los exemples seguents, soslinhi la plaça de l’accent tonic.
 

Vocala pòstonica de l’occitan Exemple en occitan
‑a prononciada [ɔ] (regionalament [a]) corona
Cuba
Maria
una agenda
la mimòsa
‑e prononciada [e] (en auvernhat [ə]) astre
kamikaze
karate
Xèrxes
‑i prononciada [i] analisi
dòsi
un epitafi
Juli
secretari
canari
Isis
Osiris
‑o prononciada [u] (dins qualques parlars [ɔ]) casco
cigarro
fòto
còsmos
caos
‑u prononciada [y] tribu
sinus
Uranus
 
Lo francés, al contrari, possedís un accent tonic quasi inausible: es en via de desparicion. En mai d’aquò, lo francés pronóncia pas cap de vocala après l’accent tonic (de còps pòt prononciar eventualament lo son de la vocala [ə] après un accent tonic mas, en tot cas, pòt pas prononciar cap d’autra vocala). En consequéncia d’aquelas limitacions, lo francés tend a far doas transformacions foneticas:
 
1º O ben lo francés amudís la vocala qu’es après l’accent tonic (en occitan aquela vocala se pronóncia clarament e es plaçada après l’accent tonic).
 
2º O ben lo francés desplaça l’accent tonic vèrs la darrièra sillaba, e ansin la vocala de la darrièra sillaba pren l’accent tonic e se pòt prononciar (en occitan aquela vocala se pronóncia sens l’accent tonic).
 
Vocala pòstonica de l’occitan Occitan Francés

amudiment de la ‑e pòstonica
Francés

desplaçament de
l’accent tonic
‑a corona couronn(e)  
Cuba   Cuba
Maria Mari(e) + Maria
una agenda   un agenda
la mimòsa   le mimosa
‑e astre astr(e)  
kamikaze kamikaz(e)  
karate   karaté
Xèrxes   Xerxès
‑i analisi analys(e)  
dòsi dos(e)  
epitafi épitaph(e)  
Juli Jul(es)  
secretari secrétair(e)  
canari   canari
Isis   Isis
Osiris   Osiris
‑o casco casq(ue)  
cigarro cigar(e)  
fòto   photo
còsmos   cosmos
caos   chaos
‑u tribu   tribu
sinus   sinus
Uranus   Uranus
 
A causa de la dominacion de la lenga francesa, certans mots occitans tendon a se transformar en copiant las caracteristicas del francés.
 
1º O ben l’occitan francizat manten l’accent tonic originari, mas après l’accent tonic garda solament las vocalas ‑a, ‑e que son relativament pròchas de la ‑e muda del francés. E donc l’occitan francizat elimina ‑i, ‑o, ‑u après l’accent tonic.
 
2º O ben l’occitan francizat desplaça l’accent tonic vèrs la vocala de la darrièra sillaba, coma en francés.
 
Lo lingüista Arvèi Lieutard a alertat mai d’un còp sus aquel perilh car apaurís las riquesa fonetica de l’occitan. Un fum de vocalas que son possiblas après l’accent tonic tendon a devenir raras o impossiblas a causa de la francizacion. Es necessari de restaurar aquelas vocalas pòstonicas en occitan.
 
Vocala pòstonica de l’occitan Francés
 
Occitan francizat
 
Occitan restaurat
 
Ortografia
 
Occitan restaurat
 
Pronóncia en estandard general (sens los detalhs regionals)
‑a couronn(e)   corona [kuˈrunɔ]
Cuba Cubà* Cuba [ˈkyβɔ]
Mari(e), Maria Marià* Maria [maˈriɔ]
un agenda un agendà* una agenda [aˈdʒendɔ]
le mimosa lo mimosà* la mimòsa [miˈmɔzɔ]
‑e astr(e)   astre [ˈastre]
kamikaz(e)   kamikaze [kamiˈkaze]
karaté karaté* karate [kaˈrate]
Xerxès Xerxès* Xèrxes [ˈksɛrkses, ˈtsɛrtses]
‑i analys(e) analisa* analisi [anaˈlizi]
dos(e) dòsa* dòsi [ˈdɔzi]
épitaph(e) epitafe*, epitafa* un epitafi [epiˈtafi]
Jul(es) Jules* Juli [ˈdʒyli]
secrétair(e) secretare*, secretère* secretari [sekreˈtari]
canari canarí* canari [kaˈnari]
Isis Isís* Isis [ˈizis]
Osiris Osirís* Osiris [uˈziris]
‑o casq(ue) casque* casco [ˈkasku]
cigar(e) cigare* cigarro [siˈɣarru]
photo fòtò*, fotò* fòto [ˈfɔtu]
cosmos còsmòs*, cosmòs* còsmos [ˈkɔsmus]
chaos caòs* caos [ˈkaus]
‑u tribu tribú* tribu [ˈtriβy]
sinus sinús* sinus [ˈsinys]
Uranus Uranús* Uranus [yˈranys]
 
Per rassegurar los legeires que serián pas convencuts, se cal ben avisar que las formas restauradas son pas artificialas. Son sovent en usatge normal dins los parlars occitans qu’an pauc o pas sofèrt de la francizacion:
 
— En occitan aranés (dins la Val d’Aran de l’estat espanhòl).
 
— En occitan niçard (lo Comtat de Niça subissiá pauc l’influéncia francesa abans 1860).
 
— En occitan cisalpenc (dins las Valadas de l’estat italian).
 
Qualques formas restauradas son quitament atestadas dins certans parlars occitans dels territòris jos influéncia francesa, coma cigarro, Cuba, canari.
 
Lo Conselh de la Lenga Occitana (CLO) preconiza oficialament aquestas restauracions.
 
La màger part de las lengas romanicas qu’an una granda difusion —coma lo portugués, l’espanhòl, lo catalan, l’italian e lo romanés— plaçan l’accent tonic coma en occitan restaurat.



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

8 d'octòbre 12.26h

#9 @ Lissandre Varenne

Aquí la pronóncia de «karate» en japonés —› https://translate.google.fr/?hl=fr#ja/fr/空手


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

7 d'abril 11.57h

Me demandi ont es passat lo comentari meu, foguèt manjat ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

1 d'abril 15.09h

#11 En legissent Vernet ai trobat "Maffia".

Granmercé per aquesta demonstracion. Me servís e m'en servirarai. Aquò's segur.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

31 de març 15.45h

Naseja dins aqueles comentaris, entre autras causas, la question de la prononciacion dels patronimes estrangièrs. La maire de l'escrivan del sègle XVI Miquèl de Montanha èra d'origina espanhòla. L'apèlan Anthoinette de Louppes. Jos una ortografia complicada (e probablament c... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

31 de març 12.04h

#11 òc-plan!


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

31 de març 11.54h

Me damandi : es que la fòrma corrècta de çò qu'am costuma de francisar en ''mafià'' es ''màfia'' ? Dens aqueth cas, diuré donc se prononciar ['mafi] en gascon septentrionau e maritime (perdon, maritim).


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

31 de març 07.00h

Grand mercés, Domergue, per quel article, que presenta plan ben lo problèma, un còp de mai. Explica d'un biais plan pedagogic çò que s'es passat dins la lenga populara e permet de comprene clarament quala es estada l'influéncia dau francés. Quò es nonmàs en èsser conscients de çò qu'afècta nòstra lenga que podèm comprene çò que li arriba e coma fau far per la manténer en bona santat. Mai s'es que daus uns còps tas posicions pòden ne geinar quauqu'uns (... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 16   votar negatiu 4
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

31 de març 06.57h

#8 "karate" es un mot d'origina japonesa, quò es verai, mas las estrategias d'adaptacion daus manlèus, en occitan coma dins la majoritat de lengas romanicas, sèguen daus patrons pròpris, que respècten pas forçadament l'accentuacion dins la lenga originala -a fortiori en occitan, en romanch o en arpitan, ont avem de las restriccions pus fòrtas que las lengas romanicas mai miègjornalas sus la posicion de l'accent (podem pas accentuar sus la sillaba antepenultima). En occitan (se laissam d... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

31 de març 01.58h

Me demandi se "karate", qu'es la combinason de dos mots se pronóncia pas justament accentuat sobre la darrèira sillaba en japonés. S'un bòn locutor passa per aquí vòli ben ne saupre de mai...!


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de març 22.08h

#6 Vòli dire que nos sentèm pas obligats de prononciar lo mot amb una [a] finala coma en italian...


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Perfil

Categorias

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions