CAPCALERA: ajuntament de tolosa
CAPÇALERA2: mot amagat

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 27 de mai

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 4.5.2015 03h00

Mossur*, oei*, nani*, sioplèt*: signes de subordinacion


Comentaris 63 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (21 vòtes)
carregant En cargament


Dins l’usatge medievau de l’occitan se disiá Sénher, òc, non, se vos plai. A l’entorn dau sègle XVI, amb la dominacion creissenta de la lenga francesa, aquelei mots comencèron de subir la concurréncia de formas afrancesadas:
 

— Sénher còntra Mossur* (dau francés Monsieur)
 
 
— òc còntra oei*/voei*/voí*/oí*/oé*... (dau francés oui)
 
 
— non còntra nani* (dau francés nenni, fòrça utilizat a passat temps)
 
 
— se vos plai còntra sioplèt*/siuplèt* (dau francés s’il vous plait)
 
D’autrei francismes se son incrustats en occitan. Mai aquestei que venèm de mençonar son especialament significatius. S’utilizan tipicament quand se parla amb una persona que cau vosejar. E representan ben lo procès de dominacion dau francés sus l’occitan.
 
Dau sègle XVI au sègle XVIII (pendent lo periòde que li disèm Regim Ancian o Edat Modèrna), una sèria de fenomèns se produson en parallèl dins lo país d’Occitània.
 
— L’occitan a perdut sa posicion de lenga de poder e de prestigi maximau, es lo francés qu’ocupa aquela posicion.
 
— L’occitan rèsta una lenga de cultura e de literatura, de segur, mai lo francés li fa concurréncia e es mai presat.
 
— L’occitan es conegut dins totei lei classas socialas, dei païsans ai nòbles. Per còntra lo francés s’utiliza ren que dins lei classas pus elevadas, çò es, la noblesa e la borgesiá, perque parlar francés es una marca d’elevacion sociala.
 
— Lei frontieras rigidas entre classas socialas, pendent lo Regim Ancian, impausan de tabós. Una persona dei classas popularas, çò es, de l’immensa majoritat de la populacion, a pas drech de s’atribuir de comportaments dei classas autas. Donc lei gents dau pòble parlan solament occitan e jamai francés (fan excepcion certanei marchands, artisans e viatjaires que son ben obligats d’aprene un pauc de francés per de rasons practicas). Es pus tard, ai sègles XIX e XX, que l’assopliment dei barrieras socialas permetrà ai classas popularas de parlar francés.
 
— Lei nòbles e lei borgés, quand son entre elei, se parlan en francés de maniera formala e en occitan de maniera informala. Per còntra, parlan occitan ai gents dau pòble e ais animaus.
 
— De mots d’origina francesa penètran dins l’usatge popular de l’occitan, mai aquò significa pas que lei classas popularas parlen francés.
 
— La cortesiá e lo formalisme son pus exigits dins lei classas elevadas. Òr, lo francés es una marca exclusiva dei classas elevadas. Donc lei mots francés liats a la cortesiá remplaçan lei mots occitans dins lei classas elevadas.
 
— Aqueu modèl francés impausa de francismes de cortesiá quand leis gents dei classas popularas parlan ai gents dei classas elevadas. E mai se siatz dau pòble, e mai se sabètz parlar solament occitan, devètz franchimandejar per vos adreiçar amb deferéncia a una persona importanta (Monsieur > Mossur*), per dire de òc cortesament (oui > oei*), per dire de non cortesament (nenni > nani*) o per demandar quicòm cortesament (s’il vous plait > sioplèt*).
 
— Fin finala, a causa dau prestigi dei bònei manieras, aquelei francismes de cortesiá intran massissament dins l’usatge popular de l’occitan, tanben quand lei gents dau pòble se parlan entre elei.
 
— Lei formas occitanas autoctònas de cortesiá despareisson pas completament, mai resquilhan vèrs d’usatges pus especializats, pus restrenchs o mens elevats. Lei formas pus occitanas òc e non son per tutejar, lei francismes oei* e nani* son per vosejar... Lo mot occitan autentic Sénher deven un títol que se resèrva a d’òmes venerables mai pròches, a un papet per exemple, mentre que Mossur* es lo títol que donatz en generau a un òme que vosejatz...
 
Aquelei francismes de cortesiá son donc la rèsta d’una societat tresanada dau Regim Ancian, ont la dominacion rigida de l’elèit sus lo pòble èra parallèla a una dominacion rigida dau francés eleitista sus l’occitan popular.
 
Aquelei francismes se son mantenguts dins l’usatge popular de l’occitan fins a uei a causa de l’inèrcia e de l’abitud. Cau pas estigmatizar un locutor primari, qu’es pas occitanista, quand ditz Mossur* o nani* sens s’avisar de ren, car s’apren pas a eu.
 
Per còntra, dins l’occitanisme, la nòrma classica de la lenga (de Loís Alibert e dau CLO) demanda de restaurar Sénher, òc, non, se vos plai e d’evitar Mossur*, oei*, nani*, sioplèt*. Es l’indici que volètz refortir l’occitan e qu’aprovatz pas la dominacion dau francés.
 
Certaneis occitanistas pauc seriós e pauc exigents, dins leis ans 70 e 80, contestèron la nòrma e assagèron de legitimar lei francismes. Editèron d’adesius provocaires ont escriguèron Nucleari? Que nani!* e En occitan sioplèt*. En occitan digne aurián degut escriure Nuclear? Que non! e En occitan se vos plai.
 
L’occitanisme a retrobat de vigor a partir deis ans 90 mai lei degalhs de l’antinormisme an pas desparegut. Uei, pron d’occitanistas coneisson pas aquestei problèmas e sabon pas coma se pòdon exprimir en occitan corrècte e restaurat.
 

Nòtas
 
— Per parlar a una femna, la forma classica que se recomanda per defaut es Dòna (o Dauna en gascon). La forma Madama es dificil de saber s’es un francisme (en francés Madame).
 
— En aranés, quand parlatz cortesament a una persona que vosejatz, vau mai preferir lei formas classicas Sénher e Dauna e evitar leis espanholismes Senhor* e Senhora* (de l’espanhòu Señor e Señora).
 
— En occitan medievau, probable abans la francizacion, òi ja podiá existir coma varianta de òc. Donc lo tipe òi seriá pas un francisme a l’origina. Pasmens l’an reïnterpretat coma un francisme bòn per vosejar a causa de sa semblança amb oei* e oui.



publicitat
BANER3: Ràdio Occitània



Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions