CAPÇALERA: Eth Ligam occitan Youtube

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 12 de julh

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 25.5.2015 03h00

La paraula legitima (sa variacion, sei registres)


Comentaris 28 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (22 vòtes)
carregant En cargament


S’exprimir en occitan, o dins quina lenga que siá, se pòt far de manieras fòrça divèrsas e dins de situacions fòrça divèrsas. Aquela diversitat infinida deis expressions en situacion concreta, l’apelam la paraula en lingüistica (e pus particularament en sociolingüistica).
 

(AVÍS — En occitan la paraula significa pas lo mot; cau ben diferenciar lei dos concèptes e la maniera de lei dire dins diferentei lengas:
 
1º lo “biais concret de s’exprimir dins una situacion concreta” se ditz: la paraula en occitan, la parla en catalan, el habla en espanhòu, la parole en francés, la parole en italian, parole en anglés;
 
2º lo “signe escrich entre dos blancs tipografics” se ditz: lo mot en occitan, el mot o la paraula en catalan, la palabra en espanhòu, le mot en francés, la parola en italian, the word en anglés.)
 
Tota lenga coneis de variacions infinidas dins lei manieras de s’exprimir. Aquò es ben normau.
 
Tota lenga subordenada —coma es lo cas de l’occitan, dau breton o dau berbèr— coneis d’interferéncias dei lengas dominantas qu’influéncian lei manieras de s’exprimir. Aquò es corrent mai es pas totjorn normau, car lei lengas dominantas finisson que destruson leis estructuras autenticas dei lengas subordenadas.
 
Fòrça lengas subordenadas coneisson de movements de defensa que consistisson a reparar lei degradacions causadas per lei lengas dominantas e, per tant, a restaurar, restablir e relegitimar lei formas pus autenticas. Aquò es normau, aquò a totjorn existit, aquò se fa dins lo Mond entier. Donc aquò es normau en occitan. Es legitim en occitan voler evitar certanei francismes, italianismes e espanholismes superflús e excessius e de prepausar de formas occitanas pus autenticas.
 
Avís! Ieu ai jamai dich —e ges de lingüista a jamai dich— que caudriá eradicar totei lei francismes, italianismes e espanholismes en occitan. Que non. Seriá una absurditat. I a certanei francismes, italianismes e espanholismes qu’an portat a l’occitan de recors novèus que li mancavan e, tombant lo cas, aquelei manlèus son benvenguts.
 
La variacion de la paraula en occitan se pòt veire ansin.
 
1. Lo locutor primari que parla un occitan locau, un occitan eiretat de sa familha (o de còps de sei vesins, companhs e collègas), a totjorn una paraula legitima, e mai se sa paraula conten de francismes, d’italianismes e d’espanholismes. Un exemple concret: lo locutor primari a drech d’utilizar de francismes que son venguts espontanèus dins certaneis usatges locaus de l’occitan coma Mossur, oei, nani o sioplèt. Lo militant occitanista e lo lingüista devon mostrar de respècte e d’umilitat envèrs lo locutor primari e envèrs sa paraula, quina que siá la forma d’aquela paraula. E mai se lo locutor primari emplega de francismes, d’italianismes e d’espanholismes, coneis pasmens fòrça recors expressius autenticament occitans que lo militant e lo lingüista lei pòdon aprene amb profiech.
 
2. Lo locutor segondari, aqueu qu’a aprés l’occitan coma segonda lenga, a una paraula legitima, e mai quand s’engana involontàriament. Lo cau pas estigmatizar se fa d’errors sens se n’avisar. Aqueu que ten un mestritge verament elevat de l’occitan deu ajudar e conselhar aqueu qu’a un nivèu pus feble, amb diplomacia e cortesiá.
 
3. Lo locutor (primari o segondari) qu’a l’ambicion de defendre e desvolopar l’occitan dins la societat a lo dever morau de recercar una expression digna. Sa paraula es totjorn legitima quand s’exprimís en occitan, e mai se fa d’errors involontàrias, mai a condicion qu’assage de se corregir e de se melhorar. Per còntra sa paraula deven pus problematica quand negligís volontàriament la qualitat de son occitan e quand cèrca pas de se melhorar, car, tombant lo cas, tròba normau de mautractar l’occitan e, contradictòriament, tròba normau de s’exprimir en francés corrècte, en italian corrècte o en espanhòu corrècte...
 
4. Lo locutor (primari o segondari) qu’a l’ambicion de defendre e desvolopar l’occitan a drech d’esitar dins una situacion de paraula espontanèa. Es pas grèu s’utiliza sens se n’avisar un francisme coma Mossur o nani, o un italianisme, o un espanholisme, dins lo revolum d’una convèrsa. Sa paraula rèsta legitima en aqueu cas. Per còntra, tre que lo defensor conscient de l’occitan a la possibilitat de sonhar sa lenga, a lo dever morau d’utilizar un occitan normatiu e restaurat, deu evitar lei francismes, italianismes e espanholismes excessius que son desconselhats per la nòrma classica de Loís Alibèrt e dau CLO (Conseu de la Lenga Occitana). Deu preferir Sénher e evitar Mossur*. Deu preferir non e evitar nani*.
 
5. A dicha que l’occitan recupèra de foncions de comunicacion divèrsas, lei registres de l’occitan se diversifican, se complexifican, se nuançan de mai en mai.
 
5a. Dins lei registres informaus (espontanèus, familiars, populars), l’esitacion es mai acceptabla. Lei registres informaus fan partida de la vida. I a de situacions ont es normau d’aver una paraula informala, per exemple se vos encanhatz amb lo vesin que mena de bruch a doas oras dau matin, se vos rompètz lo det amb un martèu, se marcatz un gòl dins una partida de fotbòl, se fasètz fèsta amb leis amics... Tot aquò representa una paraula legitima. Un occitan normatiu e estandard pòt foncionar dins aquelei registres informaus; e mai i pòt coexistir amb un occitan locau, familiau (eventualament emprenhat de francismes, italianismes e espanholismes superflús; lei cau pas encoratjar especialament, mai aumens cau comprene que pòscan sorgir).
 
5b. Dins lei registres nèutres e formaus (castigats, sostenguts, tecnics, professionaus, jornalistics, administratius, escolars...), l’esitacion es mens acceptabla. Certanei francismes superflús coma Mossur* o nani* lai devenon completament inacceptables, e tanben i refusarem certaneis italianismes e espanholismes excessius. La referéncia ultima es l’occitan restaurat, es pas la lenga dominanta. Dins aquelei registres conven de cultivar un occitan normatiu e estandard (amb una variacion regionala moderada, tala coma es prepausada dins l’estandardizacion pluricentrica). Es evidentament una paraula legitima.


 

Nòta — Aqueste article respònd a d’interrogacions que de legeires leis an exprimidas fa gaire, en seguida de mon article Mossur*, oei*, nani*, sioplèt*: signes de subordinacion” (Jornalet, 4.5.2015).  

Article complementari: “Lo faus pretèxt de la sintaxi e de la fonetica”
 
 



publicitat
BANER1: AOF



Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions