CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 21 d'agost

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 30.7.2012 03h00

Amb, emb, dab


Comentaris 21 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (15 vòtes)
carregant En cargament


Dempuèi la fondacion de la nòrma classica per Loís Alibèrt, en 1935, existís una règla clara que totes devon respectar: la preposicion amb a una ortografia fixa, englobanta, que pòt representar de pronóncias localas fòrça divèrsas. L’adaptacion de la nòrma classica als dialèctes a admés doas ortografias suplementàrias: emb (en lemosin e niçard) e dab (en gascon). E pas mai.


Ortografias e pronóncias referencialas
 
En occitan general o en lengadocian, amb se pronóncia: 1º [amb] davant vocala; 2º [am] davant m, p, b; 3º [an] davant las autras consonantas.
 
En auvernhat, amb se pronóncia: 1º [aⁿb] davant vocala; 2º [aⁿ] davant consonanta.
 
En vivaroalpenc, amb se pronóncia: 1º [aⁿb] davant vocala; 2º [aⁿbe] davant consonanta.
 
En provençal, amb se pronóncia: 1º [am (em)] davant vocala; 2º [ame (eme)] davant consonanta e davant lo mot ieu.
 
En niçard, emb se pronóncia: 1º [em] davant vocala; 2º [eme] davant consonanta e davant lo mot ieu.
 
En lemosin, emb se pronóncia: 1º [eⁿb] davant vocala; 2º [eⁿ] davant consonanta. En teoria, tanben podèm rescontrar amb en lemosin, mas l’usatge a preferit emb.
 
En gascon, dab se pronóncia [dap].
 
D’autras pronóncias son possiblas e acceptablas, mas l’ortografia normala càmbia pas, se limita a amb, emb, dab. Dins l’ensenhament, en particular, ai constatat que los escolans preferisson aver d’amiras establas e seguras. Comprenon ben l’interès d’aver una ortografia fixa per aquel mot tan particular.

 
Variantas non referencialas
 
Existisson fòrça variantas non referencialas. Son innombrablas. Se pòdon pas escriure dins un occitan destinat a la comunicacion larga. Mas, eventualament, se pòdon notar de manièra “fonetizanta” quand se vòl representar de faiçon excepcionala e tipica un parlar local, non estandard. Per exemple: ab, abo, am, ambe, ambei, ame, amme, ande, aub, aube, bei, bo, damb, dambe, dame, daube, dembei, em, embe, embei, eme, emei, ende, imbi, m, me, mei, tamb... Ansin, lo gascon aranés utiliza la forma damb.
 
En mai d’aquò, trobam localament de formas que venon del francés avec e de l’italian con. De segur, las cal evitar.
 

Un mot sens accent tonic
 
Lo mot amb/emb/dab pòrta pas realament d’accent tonic car s’apièja sempre sus l’accent tonic del mot que seguís. A causa d’aquò, es impossible d’utilizar amb/emb/dab en fin de frasa o davant una pausa. I a tostemps un mot contenent un accent tonic après amb/emb/dab. Es una diferéncia importanta amb lo francés.
 
Per exemple, quand lo francés ditz “Tu viens avec”, sosentendut “Tu viens avec elle”, l’occitan corrècte ditz “Venes amb ela (Venes emb ela / Vienes dab era)”. Es impossible de dire “Venes amb*”.
 
Autre exemple: quand lo francés ditz “Il faut faire avec”, sosentendut “Il faut faire avec ça”, l’occitan corrècte pòt dire “Cal far amb aquò (Cau far amb aquò / Cau far emb aquò / Chal far amb aquò / Chau far emb aquò / Cau har dab aquò)”. Es impossible de dire “Cal far amb*”.
 
Dins las variantas localas, tanpauc, i a pas d’accent tonic vertadièr. Per tant, i a pas d’accent grafic:
 
ambé* e abó* son d’errors ortograficas que cal evitar.
ambe e abo son de grafias imaginablas dins un usatge localista.
amb, emb, dab rèstan, en tot cas, las ortografias englobantas que cal preferir.
 

Antinormisme

Cal ben precisar una causa. Certans autors an recomandat, dins certans obratges pedagogics, de formas non referencialas coma ambe, abo, ambé, abó o embé. Aqueles autors (quinas que sián lors motivacions, e quina que siá la simpatia personala qu’ai per eles) sortisson clarament de la nòrma classica oficiala... Respèctan pas la convencion fixada per Loís Alibèrt e lo Conselh de la Lenga Occitana. Propagan de preferéncias personalas que destabilizan l’usatge; ansin mantenon l’occitan dins l’instabilitat, lo desòrdre e la subordinacion. Tot usatgièr ambiciós preferís amb, emb, dab. Amb tres formas, n’avèm pro per far una lenga de comunicacion.



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

20 d'agost 17.53h

Confondes gascon localista e gascon. Confondes tanben gascon estandard e gascon "Per Noste".#19


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

14 d'agost 15.53h

En niçard, li formas correnti son [me] davant consonanta (e, efectivament, davant "ieu", dont lo "i" es pas vocalic ma semiconsonanta) e [m] davant vocala. Escriure "emb" pòu segurament semblar una contorsion au non iniciat!
Lo tot es de saupre se volèm normalizar la lenga ò la sieu grafia! Anam pas tornar faire aquí lo debat sobre la lenga unica e l'unitat dins la diversitat...


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 d'agost 12.57h

#18 Òc, exactament.
En gascon general e estandard, escrives 'dab'.
En gascon localista, fas çò que vòles.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 d'agost 10.20h

Adiu Domergue
En nòrd-gascon, la fòrma màger es damb, que se prononcia /dan/ en nasalizant. Perpausas tu de la grafiar coma ? Dab ? Mès i a daus lòcs aon damb e dab coexistissen : perpausas de'us pas distinguir graficament, lavetz ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 d'agost 01.30h

#16 La responsa es ja dins l’article... Aqueste article parla solament de l’ortografia englobanta del mot ‘amb/emb/dab’. Aqueste article parla pas del ròtle del bearnés dins la codificacion del gascon. La forma fonetica [dap] es fòrça dominanta en gascon contemporanèu (amb o sens lo bearnés): aquò justifica l'ortografia 'dab'.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 d'agost 23.03h

#15 e donca ???
Es possible d'aver una explica ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 d'agost 17.32h

#14 Non.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 d'agost 16.03h

#12 Adonca per les autors citats, la nòrma per l'ensèms dau gascon dèu èstre determinaia sus lo bearnés en fach ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 d'agost 00.42h

#11 Adieu-siatz Amada.

En provençau, la reparticion entre lei prononciacions dau tipe [am(e)] e dau tipe [em(e)] depend dei parlars locaus. Se cercatz d'indicas precisas sus aquela reparticion, vos conselhi d'agachar l'Atlàs lingüistic de Provença o la gramatica de Juli Ronjat, que se tròban dins lei bònei bibliotècas universitàrias. En provençau estandard, la grafia classica conselha d'escriure "amb" e aqueu mot, lo prononciatz coma volètz: se lo prononciatz [eme] davant consonanta ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 d'agost 00.32h

#8 #9 #10
— 1º Se volètz tocar un public larg, escrivètz ‘dab’, ‘amb’ o ‘emb’ (‘dab’ en gascon estandard; ‘amb’ en vivaroalpenc estandard perque lo mentonasc se restaca puslèu al vivaroalpenc).
— 2º Se volètz tocar solament un public local e restrench, escrivètz se possible ‘dab’, ‘amb’ o ‘emb’.
— 3º Se tenètz fòrt e mòrt al localisme intransigent, escrivètz çò que volètz: ‘damb, dame, dambe, ame, eme, me, bei, embei’, etc.; eventualam... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions