CAPCALERA: ajuntament de tolosa
CAPÇALERA2: mot amagat

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 27 de mai

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 12.10.2015 03h00

Subordinacion: i a ges de fatalitat istorica


Comentaris 8 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (12 vòtes)
carregant En cargament


Alienòr d’Aquitània




Etiquetas
istòria, lenga, subordinacion, sumien

Se regardam l’istòria de la lenga occitana en periòdes definits segon son estatut, puei se “pesam” cada periòde segon la quantitat de temps escorregut, vesèm que lei periòdes de subordinacion de l’occitan son mens lòngs que lei periòdes de normalitat.
 

Periòde de normalitat: 700-1500
 
Un primier periòde d’existéncia mai o mens normala dura 800 ans, dau sègle VIII fins au sègle XV, de 700 fins a 1500 aperaquí. Es lo periòde medievau.
 
Se saup que l’Edat Mejana comença tre 476, mai lo latin engendra l’occitan pus tard, dins un periòde de gestacion qu’es a l’entorn de 700 e que s’accelèra entre 650 e 750 segon lo lingüista Miquèl Banhard [Michel Banniard].
 
Un sosperiòde iniciau, entre 650-750 e 950, vei l’occitan se consolidar coma lenga parlada mentre que lo latin rèsta l’unica lenga escricha. Pasmens l’occitan es ja plenament viu e es ges menaçat per lo latin. I a un continuum ont l’occitan es una varietat bassa, orala e utilizada per totòm dins la vida vidanta, mentre que lo latin es una varietat auta, escricha e reservada a un elèit estrech de letrats.
 
Entre 950 e 1500 aperaquí, l’occitan es una lenga parlada e escricha. A l’escrich, fa concurréncia au latin. Entre 1100 e 1300 aperaquí, es lo periòde daurat dei trobadors que fan raionar l’occitan en Euròpa. Entre 1300 e 1500 aperaquí, l’occitan s’escriu intensament dins l’administracion, lei sciéncias, lei tecnicas e lo comèrci.
 
Per èsser precís, cau indicar que l’occitan es destorbat precòçament dins de regions dau nòrd tre lei sègles XII o XIII mai aquò es luenh d’èsser un fenomèn generau en Occitània (d’un caire, l’occitan despareis en Peitau, Santonge, Aunís e Engolmés ai sègles XII e XIII; de l’autre caire, i a una incursion dau francés escrich e administratiu en Marcha e Borbonés tre lo sègle XIII).
 
Dins la rèsta d’Occitània, l’occitan es pas o pauc destorbat per lo francés.
 
 
Periòde de vitalitat amb subordinacion: 1500-1920
 
L’incursion progressiva dau francés escrich se generaliza dins l’ensemble d’Occitània entre 1450 e 1550 aperaquí.
 
Entre 1500 e leis ans 1920-1930 aperaquí, l’occitan rèsta la lenga parlada abituala e s’escriu encara dins fòrça domenis. Mai coneis una subordinacion car lo francés s’impausa coma lenga de prestigi, liada au poder politic dei reis de París. Lo francés es present a l’escrich e es cultivat dins leis elèits sociaus (nòbles e borgés). L’occitan rèsta la sola lenga dei classas popularas que forman la majoritat de la populacion.
 
L’italian pren lo meteis ròtle dominant vèrs lo Comtat de Niça, lei Valadas Occitanas e Mónegue. Aran coneis d’influéncias dau catalan, de l’espanhòu e de còps dau francés.
 
 
Periòde de subrevivença: dempuei 1920
 
Vèrs leis ans 1920-1930 (e mai vèrs leis ans 1940-1950 dins certanei zònas ruralas), l’occitan deven minoritari dins l’usatge parlat. Deis ans 1920 fins a uei, avèm conegut un sègle de menaças dramaticas e creissentas qu’an levat a l’occitan son ròtle de lenga intensament parlada e compresa.
 
La situacion es dramatica mai es ultrarecenta a respècte de tota la “quantitat de temps” que nòstra lenga a viscut.


Proporcions de temps viscut

De 700 a uei, comptam aperaquí 1300 ans de vida totala d’occitan.

De 700 a 1500, comptam aperaquí 800 ans de vida normala en occitan, sens subordinacion generala (levat dins lei cas especiaus explicats çai sus). Es una majoritat neta dau temps que nòstra lenga a viscut, lo 62% a la gròssa.

De 700 a 1920, comptam aperaquí 1200 ans d’usatge parlat abituau, intens e popular en occitan, dins la vida vidanta de la populacion. Es una immensa majoritat dau temps que nòstra lenga a viscut, lo 92% a la gròssa.

De 1920 a uei, comptam aperaquí 100 ans de menaças dramaticas sus la subrevivença de l’occitan. 100 ans sus un totau de 1300, es una pichona minoritat dau temps que nòstra lenga a viscut, lo 8% a la gròssa. Lei traças de l’usatge massís de l’occitan son innombrablas e pòdon pas desparéisser d’un còp.
 
Una lucha ambiciosa per tornar a l’occitan son ròtle de lenga de comunicacion majoritària, uei en Occitània, au sègle XXI, es pas una foliá a respècte de l’istòria. 



publicitat
BANNER1 - comuna tolosa



Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions