CAPCALERA: IEA-AALO

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 30 de novembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 21.3.2016 03h00

Los diftongs uò, uè, ue amb lors avatars


Comentaris 9 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargament


Una especialista del fuòc
© Wolfskyla




Etiquetas
diftong, ò, sumien, ue, ,

La reparticion dels diftongs e uè (ue) sembla un copacap. Se volèm que l’occitan se cultive amb de varietats regionalas clarament identificablas, es necessari de donar qualques indicacions esquematicas.
 
En occitan primitiu i aviá pas de diftong ni ue, i aviá sonque la vocala simpla ò. Vèrs lo sègle XII, ò tendèt a evolucionar vèrs los diftongs o uè (ue) quand se trobava davant certans sons.
 
Ne resulta una reparticion en occitan contemporanèu qu’es fòrça complicada e que vària bravament a l’interior de totes los dialèctes. En simplificant lo tablèu, trobariam mai o mens la reparticion seguenta.
 
 
En lengadocian
 
Lo dialècte lengadocian coneis basicament [ɥɛ] en general mas [ɥɔ] davant c, g, u. Per exemple la fuèlha, la nuèch (la nuèit), lo luòc, lo fuòc, l’uòu. Lo diftong trantalha entre la pronóncia conservatritz [ɥɔ] (‘uò’), qu’es encara presenta dins qualques encontradas, e la pronóncia evolucionada [jɔ] (‘yò’).
 
Dintre lo lengadocian, lo sosdialècte montpelhierenc generaliza lo tipe prononciat [jɔ] (‘yò’): la fuòlha, la nuòch, lo luòc, lo fuòc, l’uòu.
 
Lo sosdialècte lengadocian meridional tend a simplificar lo diftong en li donant lo son de la vocala simpla [ɛ] (‘è’), mas l’ortografia deu escriure uè: fuèlha, nuèit se pronóncian [ˈfɛʎɔ, ˈnɛjt]. Tanben trobam de conservacions de ò coma dins lo lòc, lo fòc (per lo luòc, lo fuòc). En Lengadòc del sud, lo venerable cantador conegut coma “Mans de Breish”, en realitat a un nom que correspond a Mans de Bruèis dins l’ortografia, car i equival a [ɛ] e bruèis se pronóncia donc [ˈbrɛjʃ] (‘brèish’). E amb aquesta ortografia bruèis, lo sens de l’escais es pus clar e pus comprensible per un public alfabetizat en occitan.
 
 
En provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat e lemosin
 
Los dialèctes provençal (niçard comprés), vivaroalpenc, auvernhat e lemosin coneisson las coexisténcias de e ue.
 
En provençal estandard e dins lo sosdialècte rodanenc, i a una reparticion un pauc similara al lengadocian general: la fuelha, la nuech, lo luòc, lo fuòc, l’uòu. Lo diftong ue se pronóncia [ɥe] (‘ue’) o eventualament [œ], [jœ] (‘yœ’). Lo diftong se pronóncia [jɔ] (‘yò’).
 
Dins lo sosdialècte provençal maritim, qu’es pus a l’èst, e tanben en niçard, tendèm a trobar solament lo diftong ue: la fuelha, la nuech, lo luec, lo fuec... Mas en niçard trobam tanben las formas conservatrises l’òu e lo bòu (per l’uòu e lo buòu).
 
Lo vivaroalpenc, l’auvernhat e lo lemosin an de reparticions fòrça variablas de ue e . Lo diftong ue se pronóncia majoritàriament [œ], mas [ɥe] es pas impossible dins certans parlars e mai rèsta important en vivaroalpenc. Lo diftong se pronóncia encara [ɥɔ] (‘uò’) de manièra fòrça conservatritz dins una granda partida de l’auvernhat e del vivaroalpenc, mas tanben i trobam [jɔ] (‘yò’); lo lemosin, el, generaliza prononciat [jɔ]. En auvernhat trobam tanben qualques mots qu’an gardat la vocala ultraconservatritz ò coma dins lònh (per luenh).
 
Aquestes exemples indican que la nocion de “conservatisme” fonetic es fòrça relativa. L’auvernhat, que sovent lo veson coma un dialècte evolucionat, en realitat es capable d’èsser pontualament fòrça tradicionalista per prononciar ò e ...
 
 
En gascon
 
Lo gascon coneis la generalizacion del diftong ue e tend a ignorar lo tipe uò: la huelha, la nueit, lo huec... Mas ditz de manièra conservatritz lo lòc (per lo luòc). Lo diftong ue se pronóncia [we].
 
Certans parlars gascons coneisson d’evolucions pus originalas: ue i pòt passar a la vocala simpla u coma dins lo huc (per lo huec).
 
 
Estandardizacion
 
En resumit, l’occitan estandard (e pluricentric, amb de variacions regionalas moderadas) pòt seleccionar las formas seguentas.
 

— Occitan estandard general (lengadocian): [ɥɛ],[ɥɔ]. Ex. la fuèlha, la nuèch, lo luòc, lo fuòc, l’uòu.
 
(E i a de variacions del sud-lengadocian coma la nuèit, lo lòc, lo fòc...).
 
— Occitan estandard provençal: ue [ɥe], [jɔ]. Ex. la fuelha, la nuech, lo luòc (lo luec), lo fuòc (lo fuec), l’uòu.
 
— Occitan estandard niçard: ue [ɥe], de còps ò [ɔ]. Ex. la fuelha, la nuech, lo luec, lo fuec, l’òu.
 
— Occitan estandard vivaroalpenc: ue [ɥe],[ɥɔ]. Ex. la fuelha, la nuech, lo luòc (lo luec), lo fuòc (lo fuec), l’uòu.
 
— Occitan estandard auvernhat: ue [œ],[ɥɔ]. Ex. la fuelha, la nueit, lo luòc (lo luec), lo fuòc (lo fuec), l’uòu.
 
— Occitan estandard lemosin: ue [œ],[jɔ]. Ex. la fuelha, la nuech, lo luòc (lo luec), lo fuòc (lo fuec), l’uòu.
 
— Occitan estandard gascon: ue [we], de còps ò [ɔ]. Ex. la huelha, la nueit, lo lòc, lo huec, l’ueu.
 
 
 
 
 
 
 



publicitat
BANNER1: IEO Arièja



Perfil

Categorias

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions