CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 23 de setembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 21.3.2016 03h00

Los diftongs uò, uè, ue amb lors avatars


Comentaris 9 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargament


Una especialista del fuòc
© Wolfskyla




Etiquetas
diftong, ò, sumien, ue, ,

La reparticion dels diftongs e uè (ue) sembla un copacap. Se volèm que l’occitan se cultive amb de varietats regionalas clarament identificablas, es necessari de donar qualques indicacions esquematicas.
 
En occitan primitiu i aviá pas de diftong ni ue, i aviá sonque la vocala simpla ò. Vèrs lo sègle XII, ò tendèt a evolucionar vèrs los diftongs o uè (ue) quand se trobava davant certans sons.
 
Ne resulta una reparticion en occitan contemporanèu qu’es fòrça complicada e que vària bravament a l’interior de totes los dialèctes. En simplificant lo tablèu, trobariam mai o mens la reparticion seguenta.
 
 
En lengadocian
 
Lo dialècte lengadocian coneis basicament [ɥɛ] en general mas [ɥɔ] davant c, g, u. Per exemple la fuèlha, la nuèch (la nuèit), lo luòc, lo fuòc, l’uòu. Lo diftong trantalha entre la pronóncia conservatritz [ɥɔ] (‘uò’), qu’es encara presenta dins qualques encontradas, e la pronóncia evolucionada [jɔ] (‘yò’).
 
Dintre lo lengadocian, lo sosdialècte montpelhierenc generaliza lo tipe prononciat [jɔ] (‘yò’): la fuòlha, la nuòch, lo luòc, lo fuòc, l’uòu.
 
Lo sosdialècte lengadocian meridional tend a simplificar lo diftong en li donant lo son de la vocala simpla [ɛ] (‘è’), mas l’ortografia deu escriure uè: fuèlha, nuèit se pronóncian [ˈfɛʎɔ, ˈnɛjt]. Tanben trobam de conservacions de ò coma dins lo lòc, lo fòc (per lo luòc, lo fuòc). En Lengadòc del sud, lo venerable cantador conegut coma “Mans de Breish”, en realitat a un nom que correspond a Mans de Bruèis dins l’ortografia, car i equival a [ɛ] e bruèis se pronóncia donc [ˈbrɛjʃ] (‘brèish’). E amb aquesta ortografia bruèis, lo sens de l’escais es pus clar e pus comprensible per un public alfabetizat en occitan.
 
 
En provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat e lemosin
 
Los dialèctes provençal (niçard comprés), vivaroalpenc, auvernhat e lemosin coneisson las coexisténcias de e ue.
 
En provençal estandard e dins lo sosdialècte rodanenc, i a una reparticion un pauc similara al lengadocian general: la fuelha, la nuech, lo luòc, lo fuòc, l’uòu. Lo diftong ue se pronóncia [ɥe] (‘ue’) o eventualament [œ], [jœ] (‘yœ’). Lo diftong se pronóncia [jɔ] (‘yò’).
 
Dins lo sosdialècte provençal maritim, qu’es pus a l’èst, e tanben en niçard, tendèm a trobar solament lo diftong ue: la fuelha, la nuech, lo luec, lo fuec... Mas en niçard trobam tanben las formas conservatrises l’òu e lo bòu (per l’uòu e lo buòu).
 
Lo vivaroalpenc, l’auvernhat e lo lemosin an de reparticions fòrça variablas de ue e . Lo diftong ue se pronóncia majoritàriament [œ], mas [ɥe] es pas impossible dins certans parlars e mai rèsta important en vivaroalpenc. Lo diftong se pronóncia encara [ɥɔ] (‘uò’) de manièra fòrça conservatritz dins una granda partida de l’auvernhat e del vivaroalpenc, mas tanben i trobam [jɔ] (‘yò’); lo lemosin, el, generaliza prononciat [jɔ]. En auvernhat trobam tanben qualques mots qu’an gardat la vocala ultraconservatritz ò coma dins lònh (per luenh).
 
Aquestes exemples indican que la nocion de “conservatisme” fonetic es fòrça relativa. L’auvernhat, que sovent lo veson coma un dialècte evolucionat, en realitat es capable d’èsser pontualament fòrça tradicionalista per prononciar ò e ...
 
 
En gascon
 
Lo gascon coneis la generalizacion del diftong ue e tend a ignorar lo tipe uò: la huelha, la nueit, lo huec... Mas ditz de manièra conservatritz lo lòc (per lo luòc). Lo diftong ue se pronóncia [we].
 
Certans parlars gascons coneisson d’evolucions pus originalas: ue i pòt passar a la vocala simpla u coma dins lo huc (per lo huec).
 
 
Estandardizacion
 
En resumit, l’occitan estandard (e pluricentric, amb de variacions regionalas moderadas) pòt seleccionar las formas seguentas.
 

— Occitan estandard general (lengadocian): [ɥɛ],[ɥɔ]. Ex. la fuèlha, la nuèch, lo luòc, lo fuòc, l’uòu.
 
(E i a de variacions del sud-lengadocian coma la nuèit, lo lòc, lo fòc...).
 
— Occitan estandard provençal: ue [ɥe], [jɔ]. Ex. la fuelha, la nuech, lo luòc (lo luec), lo fuòc (lo fuec), l’uòu.
 
— Occitan estandard niçard: ue [ɥe], de còps ò [ɔ]. Ex. la fuelha, la nuech, lo luec, lo fuec, l’òu.
 
— Occitan estandard vivaroalpenc: ue [ɥe],[ɥɔ]. Ex. la fuelha, la nuech, lo luòc (lo luec), lo fuòc (lo fuec), l’uòu.
 
— Occitan estandard auvernhat: ue [œ],[ɥɔ]. Ex. la fuelha, la nueit, lo luòc (lo luec), lo fuòc (lo fuec), l’uòu.
 
— Occitan estandard lemosin: ue [œ],[jɔ]. Ex. la fuelha, la nuech, lo luòc (lo luec), lo fuòc (lo fuec), l’uòu.
 
— Occitan estandard gascon: ue [we], de còps ò [ɔ]. Ex. la huelha, la nueit, lo lòc, lo huec, l’ueu.
 
 
 
 
 
 
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

21 de març 21.45h

#2 #3 I a un fum de nuanças localas dins CADA dialècte, coma o disi dins l'introduccion de l'article, e aqueste article ne fa una presentacion esquematica. Una presentacion detalhada de çò que donatz aicí per lo lemosin demandariá una presentacion aitan detalhada per los autres dialèctes, e aquò sortiriá del format previst d'aqueste blòg.

Una pronóncia lemosina estandard 'ue' = [œ], coma en marchés, me sembla que seriá un bon compromés pedagogic pe... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de març 21.37h

#1 Si, si, parli ben del 'uò' prononciat [jɔ] coma dins 'fuòc' [ˈfjɔk] e 'uòu' [ˈjɔw], legissètz ben. En lengadocian septentrional, certanas consonantas finalas coma -p -t -c -ch an una pronóncia uniformzada en [t], donc i podèm trobar 'nuèch' prononciat [ˈnɛt].


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de març 18.46h

#1 Dins la mitat sud del despartiment d'Òut, las finalas -c, -p, -g e -ch se son totas confondudas en /t/. Donc : prat /prat/, fuèc /fèt/, lop /lout/, puèg /pèt/ e nuèch /nèt/.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de març 18.42h

Lo sarladés a conservat la diftonga /uè/ dins "uèch".


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de març 12.34h

Avia pas legit l'intervencion de Maime avant de postar mon messatge precedent ; sei de consent coma Maime segur.

"apondons" :
- fuec [fe] es la forma d'usatge dins daus parlars coma lo de Pompador, Usercha... en Corresa ente mesconeissen [fjɔ].
- se pòt dire "fuòc" [fjɔ] e totparier "fuec [fe] de Diu" ad un mesme endrech
- se pòt dire "fuòc" [fjɔ] e tanben "luec"/"en quauqu'un luec" [le] ad un mesme endrech


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de març 12.26h

Sens polemica, en lemosin, si "ue" de "fuelha" correspond belament pertot a [œ] (pusleu [ø] en naut-lemosin en fach), "ue" correspond pasmens mai sovent a [e] (o [ɛ] segon los parlars) :
- "luec" se ditz [le], "fuec" se dit [fe]
([lœ]/[lø] e [fœ]/ [fø] son pas atestats a ma coneissença o ben [fœ] benleu dins lo Creissent)

Rcas :
1. Quelas formas son en concurréncia emb "luòc" e "fuòc" [lɥɔ]/[ljɔ] e [fɥɔ]/[fjɔ] daus còps dins un mesme parlar.
2. Se pòt trobar tanben [ɥe] ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de març 11.59h

Un autre exemple ente la prononciacion en [ɛ] es socializada larjament es l'interjeccion "Fuec de Dieu".
La gent disen [fɛdedi].


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de març 11.54h

Sei p'un bric d'acòrd emb l'afirmacion "Lo diftong ue se pronóncia majoritàriament [œ]" per çò dau lemosin. Avem efectivament tres realizacions : [ɥe]/[ɥɛ], [œ], [ɛ]. Podem pas far de regla generala, las tres pòden èsser presentas dins un mesma parlar, segon los mots. Mas la realizacion [œ] generalizada es mai la marca daus parlars marchés.

Los metòdes d'occitan lemosin privilegian [ɥɛ], mas privilegiar la reducion de "ue" en [ɛ] me sembla pas absurda. Un dau dire denguera ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de març 08.44h

Mercé pel l'article !
Avètz parlat de Fuòc e uòu sens evocar lo cas ont se dison /fiok/ /iòu/.
Una question, cossí un carcinòl deu escriure "nuèch", que fasem /nèt/, dins "nuèit" i a tròp de letras que disèm pas ! Per mièg, Alibert a normalizat "mèg" per exemple.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Perfil

Categorias

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions