CAPÇALERA: HISTÒRIA DE LA CUINA CATALANA I OCCITANA
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 7 de decembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 13.6.2016 03h00

La mòrga, un mot occitan amb una trajectòria internacionala


Comentaris Un comentari    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (7 vòtes)
carregant En cargament


Eminem
© The 273




Etiquetas
francisme, mòrga, morgar, morre

Aqueste còp, evoquem l’istòria d’un mot del sens sorn.
 
La mòrga, originàriament en occitan, es un “regard de mesprètz” o “un regard de desfís”. Aquel nom femenin deriva del vèrb morgar (amb alternància o/ò: mòrgui...) que significa “regardar amb mesprètz” o “regardar en desfisant”.
 
Lo vèrb occitan morgar sembla de venir d’una forma ipotetica en latin vulgar, murricare°, que derivava ela meteissa d’una racina expressiva murr-°, qu’èra benlèu una onomatopèia per imitar las labras que rondinan. La meteissa racina murr-° a engendrat en occitan lo morre. Lo vèrb morgar, donc, exprimís una certana faiçon de “far lo morre”.
                                                                                                       
Los mots occitans morgar e la mòrga foguèron manlevats en francés, al sègle XV, pendent la Guèrra de Cent Ans, dins lo vocabulari militar que de mercenaris de lenga occitana exportèron en França. E aital lo francés ne prenguèt lo vèrb morguer e lo nom femenin la morgue.
 
Pus tard, lo francés desvolopèt de senses especials e novèls per la morgue. Al sègle XVII, en partent de “regard de mesprètz”, tanben la morgue devenguèt en francés un “endrech de preson ont los gardians espinchan los presonièrs novèls per se remembrar de lors caras abans de los embarrar”. E pus tard, encara al meteis sègle XVII, la morgue venguèt un “endrech ont se depausa los cadavres per fin de los identificar”. Un luòc precís de París s’apelèt aital La Morgue puèi venguèt l’Institut Médico-Légal de Paris.
 
Es aquel darrièr sens de la morgue, “luòc de depaus dels cadavres”, que s’es internacionalizat a partir del francés parisenc.
 

— Al començament del sègle XIX es devengut un nom corrent en anglés: the morgue [ˈmɔːg].
 
— Es arribat tanben en portugués: a morgue (nom femenin).
 
— Aquel sens es arribat en occitan parièr: la mòrga. Es atestat dins lo diccionari niçard de Castelana (e pus tard, tanben, lo trobam acceptat dins d’obratges en lemosin, auvernhat e provençal).
 
Aital lo mot occitan la mòrga coneis dos senses principals:
 
1º un sens de basa desvolopat de manièra autoctòna en Occitània, “regard de mesprètz”;
 
2º un sens segond e internacionalizat a partir del francés, “luòc de depaus de cadavres”.
 
Los francismes son desconselhats en general perque apaurisson l’occitan. Per contra los francismes son acceptables quand pòrtan en occitan de recorses expressius que l’occitan aviá pas abans. Dins lo cas de la mòrga, lo francisme enriquidor se tròba pas dins la forma del mot mas dins un sens segondari d’aquel mot.
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

13 de junh 15.12h

En gascon, mòrga n'ei pas un mot d'origina indigèna, que n'a pas sonque lo significat deu mot parisenc. Qu'ei un manlhèu francés.


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 4
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR

Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions