CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 20 d'agost

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 20.6.2016 03h00

L’accentuacion dels mots en -ia (I)


Comentaris 13 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (7 vòtes)
carregant En cargament


La justícia
© Larousse




Etiquetas
accent agut, accent grafic, accent grèu, accent tonic, ia, Sumien

Los mots terminats per ‑ia pòdon aver tres tipes d’accent tonic. Es encara frequent de rescontrar d’usatgièrs de l’occitan que comprenon pas facilament aqueste ponch.
 
(Dins los exemples çai jos, la plaça de l’accent tonic es soslinhada.)
 
(1)
 
En general, un mot en ‑ia pòrta l’accent tonic sus la i que se tròba abans la ‑a finala. Se considèra qu’aquò es la situacion per defaut, donc, en aquel cas, s’escriu pas cap d’accent grafic.
 

geografia
democracia
psicologia
Russia
Maria
Asia
 
Remarquem que la i que pòrta l’accent tonic se pronóncia [i] coma una vocala franca, plena e un pauqueton longueta.
 
(2)
 
De còps, un mot en ‑ia pòrta l’accent tonic abans aquesta terminason. En aquel cas es obligatòri d’escriure l’accent tonic en metent un accent grafic.
 
ràbia
Occitània
sciéncia
matèria
justícia
anóncia
parròquia
astúcia
 
Remarquem que la i que se tròba après l’accent tonic se pronóncia [j] (‘y’), amb un son pus brèu qu’apelam tecnicament una semivocala (o una semiconsonanta o un glide).
 
Observem tanben que la vocala que pòrta l’accent tonic (e l’accent grafic) pòt aver de sons variables que son precisats gràcias a l’usatge d’un accent grèu (`) o d’un accent agut (´). Ansin fasèm una diferéncia fonetica entre é e è (sciéncia es diferent de matèria) e entre ó e ò (anóncia es diferent de parròquia).
 
(3)
 
Enfin es possible de trobar un accent tonic sus la ‑á finala qu’es après i. En aquel cas cal escriure un accent agut sus .
 
borgesiá
voliá
sabiá
Diá
 
Remarquem que la á amb un accent agut se pronóncia [ɔ] (‘ò’) dins la màger part dels dialèctes. Mas se pronóncia [e] (‘é’) en provençal. Tanben podèm trobar la pronóncia [ɛ] (‘è’) dins certanas varietats sosdialectalas e mens estendudas coma, per exemple, en lengadocian montpelhierenc.
 
Lo niçard tend a refusar la terminason ‑iá e preferís la terminason ia amb un accent tonic sus la i: borgesia en luòc de borgesiá, volia en luòc de voliá, sabia en luòc de sabiá. Ça que la, lo niçard accèpta á prononciada [e] (‘é’) dins los vèrbs siáu e siás, que son de formas conjugadas d’èsser. E tanben lo niçard pòt acceptar á quand es dins la forma locala d’un nom de luòc, coma Diá.
 
Lo gascon e lo vivaroalpenc coneisson sens cap de problèma lo tipe general –iá (mas certanas varietats d’aqueles dos dialèctes preferisson lo tipe ia amb l’accent tonic sus i, coma en niçard).
 
*
 
Aital venèm de resumir la correspondéncia entre la prononciacion e la manièra d’escriure.
 
Ara, una autra question es de saber: ont devèm plaçar l’accent tonic dins los mots en -ia? Cossí fasèm quand trobam pas la forma corrècta e quand mancam de bons diccionaris? Cal dire la sèria o la seria? Elòdia o Elodia? Austràlia o Australia? La còpia, la copia o la copiá? Es un autre problèma que tractarem dins un article avenidor.
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

22 de junh 00.13h

#10
Perque ''ordinari'' s'acaba per una vocala, donc es normalament accentuat sus l'avant-darrèira sillaba. Per consequent i a pas besonh d'accent escrivut. ''Ordinària'' shens accent escrivut s'accentuaré sus ''i''.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de junh 23.59h

« Es un autre problèma que tractarem dins un article avenidor » ... esperi dins gaire... ;-)


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de junh 19.58h

#7 Cresi qu'es l'incoeréncia del francés que vos far trompar. La "grafia reglada" (fixada) s'apèla una "ortografia" ( /i/ tonica).
En francés m'es avís que se deuriá dire "l'orthographie".


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de junh 16.47h

Avètz una explicacion perquè la a d' ordinari a pas d'accent e cal un accent a la a d'ordinària ?
Mercés


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de junh 15.48h

Saría cocanha se se podia ausir tot aquò. Se fa per las autras lengas e se troba d'exemples a rofle pel malhum mentre que l'occitan i es escàs.
Los signes de prononciacon s'en foton lo mond.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de junh 13.39h

#7 Normalament: ortografia coma geografia, monografia, dactilografia, etnografia. Alibèrt o a fixat coma aquò. Es logic.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de junh 12.40h

Ieu disi (e escrivi) "ortogràfia" e "geografia". Aquò me pausa un problèma de logica : es juste de prononciar atal? cal prononciar "orgtogafia" e "geografia"? o "ortogràfia" e "geogràfia"?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de junh 09.04h

Òsca a Domergue Sumien per aquest article d'opinion clar e contundent! D'ara endavant, degun porrà pretene que sabià pas.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de junh 15.09h

#4 Un mot coma 'justícia', en provençau, se pronóncia [dʒysˈtisjɔ] (o [dʒysˈtisi]). En niçard se pronóncia [dʒysˈtisja].


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de junh 12.10h

Dens los mòts deu tipe (2), 'quò's important de notar la prononciacion que seguís :
la nòvia [la 'nɔβi]
la parròpia [la pa'rɔpi] (tròban de toponimes ''Parropy'')
la sàuvia [la 'sɒwβi]
la grépia [la 'ɣɾepi]
etc.
en gascon occidentau e septentrionau (mès me sembla tanben en niçard ou en provençau, se quauqu'un pòt confirmar...).

Per contra, en marmandés (una varianta de gascon septentrionau qu'es a tocar lo lengadocian agenés), la prononciacion çan... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions