CAPÇALERA: CAOC 2021-2022

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 22 de setembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 7.11.2016 03h00

Remarcas sus nòu e novèl: nòu temps, Terraire nòu, la Nòva Aquitània...


Comentaris 14 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargament


L’usatge general de nòu e novèl
 
Las lengas romanicas coneisson dos tipes d’adjectius amb un sens similar: lo tipe nòu e lo tipe novèl.
 

— Lo tipe nòu ven del latin novus.

— Lo tipe novèl ven del latin novellus qu’es el meteis un diminutiu de novus.
 
En occitan las formas completas son las seguentas.
 
— Lo tipe nòu~nòva. En lemosin se ditz nuòu~nuòva. En gascon se ditz nau~nava. L’auvernhat coneis nòu~nòva o eventualament nuòu~nuòva.

— Lo tipe novèl~novèla. En provençal, niçard e lemosin se ditz novèu~novèla. En gascon se ditz navèth~navèra.
 
NB — Evidentament i a d’autres usatges pus localizats que pòdi pas detalhar aicí, coma nuèu~nuèva, nuvèu~nuvèla, noviau~novèla, etc.
 
Una caracteristica de l’occitan es l’usatge pro liure e pro sople dels dos tipes, qu’an de senses sovent equivalents e que se plaçan liurament abans o après lo nom.
 
Lo nòu temps.
Lo temps nòu.
Lo novèl temps.
Lo temps novèl.
 
La nòva colleccion de Dolce & Gabbana.
La colleccion nòva de Versace.
La novèla colleccion d’Armani.
La colleccion novèla de Prada.
 
Aquela soplesa es constanta dempuèi l’Edat Mejana, que n’avèm d’atestacions en abondància. E rèsta observabla dins diferents dialèctes de la lenga actuala. Per exemple, un libre de poèmas del grand escrivan Jòrgi Rebol, en 1937, s’entitolèt Terraire nòu; l’associacion Occitània Viva organizèt en 1988 un concors literari apelat Nòva creacion. Tot aquò es de bon occitan. Conven d’integrar aquela soplesa dins l’occitan estandard.   
 
D’autras lengas romanicas, per contra, coneisson d’usatges pus rigids.
 
En catalan, los dos tipes son pas equivalents.
 
— Lo tipe nou~nova es d’usatge frequent.

— Lo tipe novell~novella es d’usatge pus restrench e a de senses particulars.
 
En italian, aquò se passa un chic coma en catalan.
 
— Lo tipe nuovo~nuova es d’usatge frequent.

— Lo tipe novello~novella es d’usatge pus restrench e a de senses particulars.
 
En francés, los dos tipes son pas exactament equivalents e se distribuisson de faiçon diferenta.
 
— Lo tipe neuf~neuve es d’usatge relativament frequent mas s’utiliza sustot après lo nom, se bota gaireben pas jamai abans lo nom.

— Lo tipe nouveau~nouvelle es d’usatge pus frequent, s’utiliza abans o après lo nom.
 
 
L’usatge de nòu e novèl dins los toponims tradicionals d’Occitània
 
Los toponims occitans, tradicionals e indigènas, aplicats a una vila o un vilatge, reflectisson la soplesa generala dels adjectius en question. Tenèm per exemple:
 
Nòvacèla (vilatge d’Auvèrnhe)
Cèlanòva (quartièr de Montpelhièr)
Vielanava de Navarrencs (vilatge de Bearn)
Nuòuvic (vilatge de Peiregòrd)
Nueubosat los Chauçons (luòc fantasiós e imaginari de la cultura populara)
Chastèunuòu (vilatge de Lemosin)
Castèlnòu d’Arri (vila de Lengadòc)
 
Es pas impossible de trobar lo tipe novèl dins los toponims, mas es rar. Lo trobam mai que mai dins un cas especial coma la Novèla (vila maritima de Lengadòc), ont l’adjectiu es substantivat.
 
Dins los toponims compausats, donc, la tradicion preferís clarament lo tipe nòu~nòva, probable perque rend los noms pus concises.
 
 
L’usatge de nòu dins los toponims modèrnes e internacionals
 
I a una classa de toponims que son mens tradicionals e que s’aplican non pas a una vila o un vilatge, mas a una region o un país. En aquel cas l’occitan manca de tradicion solida e evidenta. Nos cal regardar çò que se passa dins d’autras lengas romanicas.
 
I a qualques noms de regions pro ancianas, aparegudas pendent l’Edat Mejana, amb un òrdre dels mots esitant. Lo catalan coneis la Catalonha Vièlha (Catalunya Vella) e en parallèl la Nòva Catalonha o la Catalonha Nòva (Nova Catalunya o Catalunya Nova). L’espanhòl coneis Castelha la Vièlha (Castilla la Vieja) e Castelha la Nòva (Castilla la Nueva). Son de cases isolats.
 
La màger part dels cases concernisson de territòris recentament nomenats per los europèus pendent l’expansion coloniala dels sègles XVI a XIX. Correspondon a un periòde ont l’occitan ja subissiá la subordinacion e ont podiá pas far autra causa que seguir l’usatge de las lengas dominantas.
 
NB — Lo diccionari de Mistral cita un exemple isolat, ont Josèp Romanilha ditz “Au fin fons de la Novèla Caledonia” [Au fin-founs de la Nouvello-Caledounìo]. Evidentament es un toponim que calca la forma francesa la Nouvelle-Calédonie (cf. Frederic Mistral, Lo Tresaur dau Felibritge, article ‘Caledounìo’). Aquò sufís pas per establir un usatge occitan modèrne, non subordenat e autonòm.
 
Lo Conselh de la Lenga Occitana (CLO) a causit de seguir l’exemple majoritari de las lengas romanicas. Los noms de païses e de regions relativament recents prenon lo tipe lo Nòu X o la Nòva X. Aital l’occitan seguís la tendéncia del catalan, de l’italian e de l’espanhòl e evita lo modèl francés isolat le Nouveau-X o la Nouvelle-X.
 
Dins la logica de la nòrma del CLO, la novèla region administrativa de l’oèst s’apèla la Nòva Aquitània (la Nuòva Aquitània, la Nava Aquitània). La forma la Novèla Aquitània* (la Navèra Aquitània*) es desconselhada per tres rasons.
 
— Es en contradiccion amb l’usatge tradicional occitan qu’evita de dire novèl~novèla dins los toponims compausats.

— Es un calc abusiu del francés que pòt pas utilizar neuve abans un nom; mentre que l’occitan, el, pòt utilizar nòva abans un nom sens cap de problèma.

— Es en contradiccion amb los exemples normatius ja difusats per lo CLO.
 
L’usatge occitan recomandable se resumís dins los exemples seguents. S’inserís al centre de la tendéncia de las lengas romanicas.
 
occitan
 
lo Nòu Mexic (lo Nuòu Mexic, lo Nau Mexic)
la Nòva Zelanda (la Nuòva Zelanda, la Nava Zelanda)
la Nòva Caledònia (la Nuòva Caledònia, la Nava Caledònia)
la Nòva Aquitània (la Nuòva Aquitània, la Nava Aquitània)
 
catalan
 
Nou Mèxic
Nova Zelanda
Nova Caledònia
Nova Aquitània
 
italian
 
il Nuovo Messico
la Nuova Zelanda
la Nuova Caledonia
la Nuova Aquitania
 
espanhòl
 
Nuevo México
Nueva Zelanda
Nueva Caledonia
Nueva Aquitania
 
francés
 
le Nouveau-Mexique
la Nouvelle-Zélande
la Nouvelle-Calédonie
la Nouvelle-Aquitaine
 
Precisem que dos noms, citats çai sus, pòdon prene de noms alternatius per evitar las connotacions colonialas. La Nòva Caledònia se pòt apelar Canaquia segon lo movement independentista canac. La Nòva Zelanda se pòt apelar Aotearoa segon la tradicion maòri e aquesta darrièra forma benefícia d’una reconeissença oficiala.




Jornalet es possible gràcias al sosten economic e jornalistic dels legeires e benevòls. Se podètz sosténer en venent sòci dels Amics de Jornalet o de l’associacion ADÒC, contribuiretz a far un mèdia mai independent e de melhora qualitat.



publicitat
BANNER1 - IEO 09 divendres espaci occitan



Perfil

Categorias

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions