CAPÇALERA: CAOC 2021-2022

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 23 de setembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 1.5.2017 03h00

Variacions foneticas en lengadocian culte: lo sud-lengadocian


Comentaris 31 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (11 vòtes)
carregant En cargament


L’occitan estandard general se basa sus las tendéncias majoritàrias del dialècte lengadocian: reten pas certans traches periferics del sosdialècte sud-lengadocian que se parla vèrs los Pirenèus, Tolosa, Carcassona e Narbona.
 
Aquò o explica lo grand lingüista Pèire Bèc dins son Manuel pratique d’occitan moderne (1973) e dins son article “Per una dinamica novèla de la lenga de referéncia: dialectalitat de basa e diasistèma occitan” (Annales de l’Institut d’Études Occitanes, 1972). Aquelas doas referéncias de Bèc, de 1972 e 1973, marcan la naissença dels estudis scientifics sus l’occitan estandard.
 
Lo sud-lengadocian es pas estigmatizat ça que la. Es reconegut per sa valor. Possedís qualques abituds de pronóncia que se sarran del gascon e del catalan e que son distintas de las tendéncias majoritàrias del lengadocian. Aquelas variacions sud-lengadocianas se pòdon admetre dins un usatge culte e pus localizat de l’occitan estandard. Certans escrivans e certans lingüistas i son fòrça estacats.
 
Lo concèpte internacional de lenga pluricentrica —que l’ai pas brica inventat ieu, mas que lo defendi dempuèi pro d’ans— esperlonga aquestas idèas de Pèire Bèc e encoratja aqueste tipe de solucion non rigida. E mai s’es necessari de definir clarament un occitan estandard general, una certana variacion rèsta acceptabla dedins l’estandard a l’escala dels grands dialèctes cultivats (gascon, lemosin, auvernhat, vivaroalpenc, niçard, provençal) e quitament a l’escala sosdialectala dins lo cas sud-lengadocian.
 

letras pronóncia en occitan estandard general pronóncia en sud-lengadocian
(variacion localizada e acceptabla dins l’estandard)
iss après vocala
-is après vocala, en fin de mot
[js] (‘yss’)
Per exemple:
nàisser [ˈnajse]
conéisser [kuˈnejse]
peis [ˈpejs]
Fois [ˈfujs]
[jʃ] (‘ysh’)
Per exemple:
nàisser [ˈnajʃe]
conéisser [kuˈnejʃe]
peis [ˈpejʃ]
Fois [ˈfujʃ]
j
g davant e, i
[dʒ] (‘dj’)
Per exemple:
jorn [ˈdʒur]
roge [ˈrrudʒe]
[ʒ] (‘zh’)
Per exemple:
jorn [ˈʒur]
roge [ˈrruʒe]
tj
tg davant e, i
[dʒ] (‘dj’)
Per exemple:
viatge [ˈbjadʒe]
viatjar [bjaˈdʒa]
[dʒ] (‘dj’)
Per exemple:
viatge [ˈbjadʒe]
viatjar [bjaˈdʒa]
n davant j, ge, gi
 
[n]
Per exemple:
manjar [manˈdʒa]
dimenge [diˈmendʒe]
[ɲ] (‘nh’)
Per exemple:
manjar [maɲˈʒa]
dimenge [diˈmeɲʒe]
-m final, en general [n]
Per exemple:
maritim [mariˈtin]
ipopotam [ipupuˈtan]
Guilhèm [giˈʎɛn]
[m]
Per exemple:
maritim [mariˈtim]
ipopotam [ipupuˈtam]
Guilhèm [giˈʎɛm]
-m final, dins un vèrb a la 1a persona del plural [n]
Per exemple:
parlam [parˈlan]
sabèm [saˈβɛn]
[n]
Per exemple:
parlam [parˈlan]
sabèm [saˈβɛn]
tonic [ˈɥɛ] (‘uè’)
Per exemple:
luènh [ˈlɥɛn]
[ˈɥɛ –>ˈɛ] (‘uè –> è’)
Per exemple:
luènh [ˈlɥɛn –> ˈlɛn]
tonic [ˈɥɔ]
Per exemple:
fuòc [ˈfɥɔk]
luòc [ˈlɥɔk]
[ˈɥɔ] –> (ò) [ˈɔ]
Per exemple:
fuòc [ˈfɥɔk] –> (fòc) [ˈfɔk]
luòc [ˈlɥɔk] –> (lòc) [ˈlɔk]
ch ch [tʃ] (‘tsh’)
Per exemple:
agachar [aɣaˈtʃa]
ochanta [uˈtʃantɔ]
fach [ˈfatʃ]
nuèch [ˈnɥɛtʃ]
cencha [ˈsentʃɔ]
ponch [ˈpuntʃ]
lucha [ˈlytʃɔ]
it [jt] (‘yt’), t [t]
Per exemple:
agaitar [aɣajˈta]
oitanta [ujˈtantɔ]
fait [ˈfajt]
nuèit [ˈnɥɛjt –> ˈnɛjt]
cinta [ˈsintɔ]
punt [ˈpyn] (abans [ˈpynt])
luta [ˈlytɔ]
 
La màger part d’aquestes cambiaments fonetics entraïnan pas cap de cambiament dins l’ortografia.
 
Las solas excepcions son los dos darrièrs fenomèns del tablèu, ont lo cambiament fonetic entraïna un cambiament d’ortografia:
 
–> (ò)
ch –> it, t
 
Aital vesèm que la variacion sud-lengadociana rèsta fòrça leugièra a l’escrich e que menaça pas gaire l’aspècte unitari de l’occitan estandard. Las autras variacions regionalas de l’estandard son un chic mai prigondas, mai ausiblas e mai visiblas (gascon, lemosin, auvernhat, vivaroalpenc, niçard, provençal).
 
En particular, es important de mesclar pas los tipes en ch e en it (o t). Cal saber qu’an una reparticion geografica dintre lo dialècte lengadocian. Se disètz fach, vos cal dire nuèch e ponch. Se disètz fait, vos cal dire nuèit e punt.
 
(Sabi ben que i a de parlars de transicion que mesclan los tipes ch e it, mas aquela mescla es pro localizada, es pas brica representativa de las tendéncias de l’ensemble de la lenga. Donc, la mescla de ch e it se pòt pas reténer dins un usatge estandard.)

Lo tipe en it (o t) (fait, nuèit, punt...) se rescontra tanben dins una autra varietat de lengadocian: lo sud-vivarés.
 
Remarca
 
Lo primièr fenomèn del tablèu, la pronóncia de iss o -is que passa de [js] a [jʃ], entraïna pas de combiament d’ortografia dedins lo lengadocian. Lo sud-lengadocian garda ben l’ortografia generala iss o -is tot en adoptant la pronóncia diferenciada [jʃ]. Es una solucion per manténer lo maxim d’unitat ortografica dins lo lengadocian. Aital o an decidit Alibèrt, Bèc, Lafont e totes los grands mèstres.
 
· lengadocian nàisser [ˈnajse (ˈnajʃe)]
· lengadocian peis [ˈpejs (ˈpejʃ)]
 
En gascon, i a un fenomèn fonetic similar mas, aqueste còp, entraïna un cambiament ortografic. Çò que s’escriu en lengadocian iss o ‑is s’escriu en gascon ish e se pronóncia [ʃ].
 
· gascon nàisher [ˈnaʃe]
· gascon peish [ˈpeʃ].
 
 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat
BANNER1 - IEO 09 divendres espaci occitan



Perfil

Categorias

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions