CAPÇALERA: CURSOS CAOC

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 1 d'octòbre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 4.12.2017 03h00

L’adopcion dei formas restauradas


Comentaris 20 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (10 vòtes)
carregant En cargament


Lei francismes son un subjècte de discussion que s’acaba jamai. N’avèm ja parlat sovent dins aqueste blòg. Uei vos prepausi un biais novèu de tractar la question.
 
Primier, voudriáu ramentar de principis generaus en lingüistica prescriptiva (o normativa) que quauquei personas fan semblant d’ausir pas.
 

— Es pas question de refusar la totalitat dei francismes. Lei francismes qu’enriquisson l’occitan son benvenguts. L’objectiu es solament d’evitar lei francismes superflús que menaçan de formas occitanas ja existentas.
 
— Es pas question de culpabilizar lei personas qu’utilizan de francismes superflús dins una paraula espontanèa, sens se n’avisar. Aquò nos arriba a totei. Es inevitable a causa de la dominacion extrèma dau francés.
 
— Per còntra, es completament normau de criticar leis occitanistas que difusan de francismes superflús de maniera volontària, per negligéncia, per menfotisme, per amatorisme, per manca de trabalh o per refús de correccion.
 
L’occitanisme, au sens larg, a seguit successivament doas nòrmas principalas dempuei un sègle e mieg.
 
— Primier: la nòrma mistralenca, difusada sustot entre 1854 e leis ans 1950.
 
— Puei: la nòrma classica, difusada per Alibèrt a partir de 1935, refortida per l’IEO de 1945 a 1975 e enfin per lo CLO a partir de 1996. 

La nòrma classica desvolopa lei principis de restauracion començats en nòrma mistralenca.
 
Quand la nòrma mistralenca se difusava fòrça, ja prepausava d’evitar de francismes coma gloara* (gloire) o cièl* (ciel) e prepausava de formas restauradas coma glòria (‘glòri’) o cèu. Pasmens, en plena expansion mistralenca, certaneis autors refusavan energicament aquela nòrma e militavan per gardar lei francismes d’usatge popular. Un exemple celèbre foguèt lo marselhés Victor Gelú.
 
Ara, amb la difusion de la nòrma classica, vesèm de fenomèns exactament identics. I a d’occitanistas que militan activament per arborar lei francismes coma Mossur* (Monsieur) o blu* (bleu) quand la nòrma classica recomanda de restaurar Sénher e blau.
 
1º L’Atlàs lingüistic de França (ALF), que se publiquèt de 1902 a 1914, mòstra de francismes qu’èran ja fòrça difusats cent ans enrèire. Ne vaicí d’exemples.
 
— nèja* (neige, mapa 903)
— cièl* (ciel, 285)
— cur* / cuer* (cœur, 306)
— volur*~volusa* / voluer*~voluesa* (voleur~voleuse, 1412)
— Estiène* / Tiène* (Étienne, 1558)
— blu*~bluia* / blu*~blua* / blué*~blueva* (bleu~bleue, 138)
— Jan* (Jean, 717)...
 
2º La nòrma mistralenca aviá pas completament evitat aquelei francismes mai aviá restaurat amb quauque succès de formas pus occitanas coma lei seguentas.
 
nèu
cèu
còr
raubaire~raubarèla/raubaira
Estève
— Per còntra lo mistralisme acceptava sens resisténcia de francismes coma blu*~bluia* e Jan*.
 
  3º Uei la nòrma classica prepausa una restauracion pus sistematica dei formas autenticas.
 
— nèu
— cèu/cèl/cial
— còr
— raubaire~raubaira (raubairitz, raubarèla)
— Estève
— blau~blava
— Joan
 
Leis usatgiers de la grafia classica que militan per gardar lei francismes, fòrt curiosament, luchan sustot còntra lei restauracions que son tipicas de la nòrma classica: dison blu* e Jan* e refusan blau e Joan. Per còntra accèptan lei restauracions pus ancianas de la nòrma mistralenca coma nèu, cèu/cèl/cial, còr, raubaire, Estève e militan pas per espandir de francismes coma nèja*, cièl*, cur*, volur*, Estiène*.
 
(De segur, i a d’excepcions localas. A Niça, fòrça occitanistas dison encara sovent cièl* e sabon pas que cèu es pus recomandable. En Auvèrnhe, lo grand occitanista Estève Codèrt utilizava lo nom de Tiène Codèrt perque voliá restar fidèu a la paraula populara de sa vila de Tièrn).
 
Lei militants dei francismes son donc rarament sistematics. Pòdon pas reconstituir totei lei francismes possibles. Fan solament una seleccion de francismes emblematics per mostrar son afeccion a la paraula de la familha, dei grands, deis avis, dei vesins, dau vilatge o de l’encontrada. Mai, en realitat, per elei, es jamai possible de retrobar la paraula prenormativa de maniera intacta.
 
La vision que lei sociolingüistas defendèm es diferenta.
 
— Avèm totjorn dich que cau respectar la paraula populara e prenormativa, francismes inclús, cada còp que s’exprimís amb espontaneïtat e autenticitat. Mai es un occitan fragil e instable: ten de foncions limitadas a causa de la dominacion dau francés e seis estructuras s’afeblisson a cha jorn. Es un occitan que se pòt ausir, documentar e enregistrar. Es jamai un occitan que se poiriá redifusar de maniera intacta.
 
— L’occitan que volèm desvolopar dins una societat en plena evolucion visa de foncions de comunicacion completament diferentas, fòrça mai estendudas. Donc aurà necessàriament de formas diferentas, pus unificadas, pus solidas e pus restauradas.
 
 
 



abonar los amics de Jornalet

 



publicitat
BANNER1: IEO Arièja



Perfil

Categorias

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions