CAPCALERA: IEO Arièja

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 11 d'agost

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 29.1.2018 03h00

Observacions sus lo pronom o (ac) (I)


Comentaris 29 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (9 vòtes)
carregant En cargament


Lo pronom o (en gascon ac) es important e fòrça frequent en occitan.
 
Es un pronom d’objècte dirècte, de la tresena persona del singular, que lo qualificam de “nèutre” perque s’aplica a quicòm qu’es ni masculin, ni femenin. Equival als senses dels pronoms aquò e aiçò (en gascon aquò e açò).
 
Se lia estrechament al vèrb. Se plaça en general davant lo vèrb: o sabi (o sabe, o sabo, qu’ac sabi). Se plaça après lo vèrb a l’imperatiu positiu: explicatz-o (explicatz-ac). En gascon, ac se plaça abans o après lo vèrb a l’infinitiu: o dire (en gascon: ac díser / dise’c [díser-ac]).
 
 
Ni masculin, ni femenin
 
Lo genre nèutre, en principi, existís pas en occitan. Avèm solament dos genres productius: lo masculin e lo femenin. Ça que la, o (ac) representa un dels rars cases ont l’occitan destria de manièra explicita quicòm que pòt pas èsser ni masculin ni femenin.
 
Vaicí d’exemples tipics qu’ajudaràn a distinguir:
 

— lo pronom “nèutre”, ni masculin, ni femenin: o (en gascon ac),
 
— lo pronom masculin: lo (l’) (en gascon lo, l’, ’u),
 
— lo pronom femenin: la (l’).
 
 
(1)
 
— ni masculin, ni femenin: O sabi (O sabe, O sabo, Qu’ac sabi) => aquò / que vas a Bordèu / que lo gat es intrat / que ma tanta partirà diluns / coma resòlver lo problèma / a quina ora lo tren vendrà...
 
— masculin: Lo sabi (Lo sabe, Lo sabo, Que’u sabi) => lo tèxt / aquel principi / lo teorèma de Pitagòras...
 
— femenin: La sabi (La sabe, La sabo, Que la sabi) => la cançon / aquesta règla / la mitologia grèga...

 
(2)
 
— ni masculin, ni femenin: O pòdes creire (O pòes creire, Qu’ac pòdes créser) => aquò / çò que veses / que soi a Brussèlas / que la nèu es tombada...
 
— masculin: Lo pòdes creire (Lo pòes creire, Que’u pòdes créser) => lo rapòrt / aqueste òme / mon amic...
 
— femenin: La pòdes creire (La pòes creire, Que la pòdes créser) => la professora / la version oficiala / aquela istòria...

 
(3)
 
— ni masculin, ni femenin: Explica-o (Explica’c [Explica-ac]) => aquò / çò que pensas / cossí lo vesin es arribat...
 
— masculin: Explica-lo (Explica’u) => lo rapòrt / aquel discors / lo motiu de son acte / lo principi de precaucion...
 
— femenin: Explica-la => la solucion / la pensada de Robèrt Lafont / la rason de ta jòia...
 
 
(4)
 
— ni masculin, ni femenin: O imaginavan (Qu’ac imaginavan) => aquò / qu’Amèlia vendriá / de partir en viatge / de rotlar en Ferrari...
 
— masculin: L’imaginavan (Que l’imaginavan) => lo Paradís / lo scenari del filme / aquel sejorn a Venècia...
 
— femenin: L’imaginavan (Que l’imaginavan) => la situacion / aquela aventura / la fin de l’istòria...
 
 
Comparason amb d’autras lengas romanicas
 
Per un aprenent que part del francés, de l’italian o de l’espanhòl, la dificultat principala es que l’occitan distinguís lo pronom neutre o (ac) del pronom masculin lo. Lo francés, l’italian e l’espanhòl, al contrari, fan pas aquela distincion; utilizan un pronom identic al masculin e al nèutre: en francés le, en italian lo, en espanhòl lo.
 
Un aprenent que part del catalan a pas aquela dificultat. Lo catalan fa la meteissa distincion que l’occitan. Lo pronom nèutre catalan es ho e correspond ben a l’occitan o (ac). Lo pronom masculin catalan es el e correspond ben a l’occitan lo.
 
 
Formas estandards e non estandards
 
Las doas formas estandards, o avèm dich, son o dins la màger part dels dialèctes e ac en gascon.
 
D’autras formas pus localas, non estandards, existisson tanben.
 
— ac e òc dins certans parlars lengadocians non estandards (se sarran del tipe ac en gascon estandard)
 
— au
 
— ec
 
— el
 
— iau
 
ic
 
— iò
 
— ò
 
— òu
 
— vo, v’
 
— ziò
 
— zò
 
— zo, z’
 
— va, v’ e dins un tipe de provençal local (maritim) e, tanben, dins un tipe de lengadocian local. La forma per defaut es va (o pensi => va pensi). Davant vocala se ditz v’ (o imagini => v’imagini). Après un vèrb, se ditz vò (diga-o => diga-vò). En lengadocian local, ont la v se pronóncia coma la b, cal ben escriure va e vò. I a pas cap de rason d’escriure ba* e bò* perque aquò romp l’unitat grafica amb las formas del provençal local va e vò, ont la v es foneticament distinta de b.
 
lo, l’. Certanas varietats localas d’occitan, pro limitadas, suprimisson lo pronom nèutre de tipe o e lo remplaçan per un pronom de tipe masculin lo (l’). Sembla un fenomèn tardiu en occitan. Es benlèu una influéncia del francés le. Aquò se constata, entretant, en provençal literari mistralenc e en niçard popular.
 
 
Usatge de o en provençal e en niçard
 
Dins l’ensemble dels dialèctes, i a pas cap de dificultat per explicar als usatgièrs que la forma o es usuala. En provençal e en niçard, o es tanben una forma perfièchament coneguda, mas aquò necessita de fornir qualques explicas a certanas personas qu’o creirián pas.
 
Se ditz ben o dins los parlars provençals populars vèrs Forcauquier, Manòsca e Castelana; vèrs Nimes; e mai a Canas. Parièr, se ditz ben o dins certanas localitats vesinas de Niça. Es aquela forma unitària e classica o que se conselha tant en provençal estandard coma en niçard estandard, dins la perspectiva de l’occitan estandard pluricentric.
 
L’òbra abondosa de Robèrt Lafont, qu’es lo modèl del provençal estandard, e que representa la pus granda massa de tèxtes de tota l’istòria del provençal, utiliza sistematicament o.
 
Lo quite provençal literari mistralenc, e mai s’utiliza pus sovent lo, accèpta tanben l’usatge de la forma o: l’escrivon ‘hou’ en grafia mistralenca, un pauc coma lo catalan ho. Lo grand diccionari de Mistral consagra una intrada al pronom o (‘hou’) qu’es presentat, aparentament, coma un mot que se diriá sustot “en Lengadòc”, mas pro d’exemples que seguisson aquela intrada son redigits clarament en provençal: fasètz-o (‘fasès-hou’); s’o podiá far (‘s’hou poudié fa’); m’o diguèt (‘m’hou diguè’); t’o fau pas dire (‘t’hou fau pas dire’); vos o dise (‘vous hou dise’); s’o vòs pas creire (‘s’hou vos pas crèire’); la lei vos o defend (‘la lèi vous hou defènd’); es daumatge d’o estraçar (‘es daumage d’hou estrassa’); coma òm o pren, òm o baila (‘coumo on hou pren, on hou bailo’)... E tanben lo meteis diccionari de Mistral utiliza o coma forma normala dins los exemples d’autres articles. A l’article saupre, legissèm la frasa me lo saupràs dire, seguida de la version equivalenta m’o saupràs a dire (en grafia mistralenca: ‘me lou saupras dire, m’hou saupras à dire’).

 
 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat
BANER1: Amics campanha covid



Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions