CAPÇALERA: CALANDRETA
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 17 de genièr

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 10.12.2018 03h00

Quand a se sarra del son de ‘ò’


Comentaris 15 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (18 vòtes)
carregant En cargament


En mai de la règla ben coneguda de la ‑a finala atòna, que se pronóncia [ɔ] ‘ò’ dins un grand nombre de dialèctes occitans, existisson d’autras tendéncias, pus localizadas, ont una a tanben pòt evolucionar vèrs lo son [ɔ] o vèrs un son similar a [ɔ].
 
 
En auvernhat e lemosin
 
Dins cèrtas varietats localas d’auvernhat e de lemosin, la a situada abans l’accent tonic pòt passar del son [a] al son [ɒ]. Aquel son [ɒ] es intermediari entre [a] e [ɔ] ‘ò’.
 

abandonar = auv. lem. [abaⁿduˈna > ɒbɒⁿduˈna]
parlarem = auv. lem. [parlaˈreⁿ > pɒrlɒˈreⁿ]
 
Dins l’ensemble de l’auvernhat e del lemosin, la terminason an, quand pòrta l’accent tonic e quand ten una ‑n muda, se pronóncia [ɔ] ‘ò’.
 
lo pan = auv. lem. [lu ˈpɔ]
la man = auv. lem. [la ˈmɔ, lɒ ˈmɔ]
deman = auv. lem. [deˈmɔ]
occitan = auv. [ukʃiˈtɔ] = lem. [uksiˈtɔ]
italian = auv. lem. [itaˈljɔ, itɒˈljɔ]
 
(Ça que la, dins un pichon nombre de mots, la termisaon ‑an se pronóncia puslèu [ˈaⁿ] en auvernhat e lemosin: un an [yn ˈaⁿ], organ [urˈgaⁿ], Iran [iˈraⁿ], tobogan [tubuˈgaⁿ]...)
 
 
 
En lengadocian del nòrd
 
En lengadocian del nòrd, la letra a pòt passar de [a] a [ɔ] dins las posicions seguentas.
 
1) Quand a es abans l’accent tonic, passa de [a] a [ɔ].
 
abandonar [aβanduˈna > ɔβɔnduˈna]
parlarem [parlaˈren > pɔrlɔˈren]
 
2) Quand a pòrta l’accent tonic e quand es seguida de n o m, passa de [a] a [ɔ].
 
sang [ˈsaŋk > ˈsɔŋk, ˈsɔn]
cambra [ˈkambrɔ > ˈkɔmbrɔ]
 
3) Quand a pòrta l’accent tonic e qu’es seguida d’una -n finala muda, passa de [a] a [ɔ], coma en auvernhat e en lemosin.
 
lo pan [lu ˈpa > lu ˈpɔ]
la man [la ˈma > lɔ ˈmɔ]
deman [deˈma > deˈmɔ]
occitan [uksiˈta, utsiˈta > uksiˈtɔ, utsiˈtɔ]
italian [itaˈlja > itɔˈljɔ]
 
(Ça que la, dins un pichon nombre de mots, la termisaon ‑an se pronóncia puslèu [ˈan] en lengadocian del nòrd: un an [yn ˈan], organ [urˈɣan], Iran [iˈran], tobogan [tuβuˈɣan]...)
 
4) Dins los vèrbs a, fa, va, formas conjugadas d’aver, far, anar, la a tonica pasa de [a] a [ɔ].
 
[ˈa > ˈɔ] 
fa
[ˈfa > ˈfɔ]
va [ˈba >ˈbɔ]
 
5) Dins la terminason del futur ‑rà, la à finala tonica pasa de [a] a [ɔ].
 
parlarà [parlaˈra > pɔrlɔˈrɔ]
finirà [finiˈra > finiˈrɔ]
batrà [baˈtra > bɔˈtrɔ]
serà [seˈra > seˈrɔ]
 
6) Enfin, tota terminason verbala prononciada [ˈan] en estandard general passa a [ˈɔw] en lengadocian del nòrd.
 
— Aital se fa dins los vèrbs an, fan, van, formas conjugadas d’aver, far, anar.
 
an [ˈan > ˈɔw]
fan [ˈfan > ˈfɔw]
van [ˈban > ˈbɔw]
 
— Aital se fa dins los futurs en ‑ràn.
 
parlaràn [parlaˈran > pɔrlɔˈrɔw]
finiràn [finiˈran > finiˈrɔw]
batràn [baˈtran > bɔˈtrɔw]
seràn [seˈran > seˈrɔw]
 
— Tanben, [ˈɔn] passa a [ˈɔw] dins los imperfaches en ‑ián e dins los condicionals en ‑rián.
 
finissián [finiˈsjɔn > finiˈsjɔw]
batián [baˈtjɔn > bɔˈtjɔw]
 
parlarián [parlaˈrjɔn > pɔrlɔˈrjɔw]
finirián [finiˈrjɔn > finiˈrjɔw]
batrián [baˈtrjɔn > bɔˈtrjɔw]
serián [seˈrjɔn > seˈrjɔw]
 
De fenomèns similars existisson de manièra fòrça mai localizada dins certans parlars gascons e vivaroalpencs.
 
Totas aquestas pronóncias son perfièchament valablas, autenticas e respectablas.
 
Necessitan pas de cambiar l’ortografia dins la comunicacion escricha larga perque las règlas de lectura son pro claras.
 
(Qualques autors prepausèron de far de grafias pus localizadas mas aquelas modificacions escrichas semblan pas indispensablas; per exemple, aurián volgut cambiar an, fan, van, parlaràn, batián en áun, fáun, váun, parlaráun, batiáun. Ara, segon lo fondador de la nòrma classica, Loís Alibèrt, las ortografias unitàrias coma an, fan, van, parlaràn, batián sufison per rassemblar las pronóncias divèrsas.)

 
 
 




abonar los amics de Jornalet
 



publicitat



Comentaris

17 de decembre 14.31h

#14 OK, ai mesclat amb Agulhas.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 de decembre 16.32h

#3 Per lo Cairàs : normalament a Sant-Veran "an" rèsta [ãŋ], levat de la posicion atòna en fin de vèrbs conjugats a la tresena persona dau plural ont vèn [ũŋ]. Totun, "an" es realizat [ẽŋ] a Chastèl e Vilavielha, e es realizat [ɔ̃ŋ] a Agulhas coma a Belins. La terminazon "-ián" vèn [jũŋ] (avián, aurián, etc).


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de decembre 09.06h

#11 Lo passatge a tonic > o es diferent dau problèma estidiat dins l'article (l'a pretonic). Per info, se retòba en vivaro aipenc dins dos contextes ben particulars : tot au sud, Limon, Val Vermenanha, e valadas dau Quié (Monregalese) a l'infinitiu (Mandz'or a Limon, manj'o a Prea). Dins lo nòrd, entre Forés e Valadas Doira, Cluson, es au participe passat, per destriar lo masculin dau feminin (manjat/manjaa = manj'à/manj'o:, o l'inverse segon los luecs.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de decembre 19.13h

#10
Aquò me sembla logic : lo "a" non tonic s'afeblís en ''o''. Poirén mèmes díser qu'aquò explica lo passage de -a finau a ''-o'', p'rai? Aquò dit, belèu que vèn de mes influéncias perigòrdas .


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de decembre 13.31h

#10 o sabi pas, benlèu si mas es pas dich. Caldriá tornar legir Ronjat per veire qué ne disiá. Per çò qu'es de la Val d'Aura, lo fenomèn es pas exactament lo meteis : la preséncia d'una consonanta nasala non i afècta solament la "a" tonica que a davant, mas egalament la "a" tonica que li ven darrièr : "anar" s'i pronóncia "anò". Es un fenomèn, me sembla, plan local.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de decembre 09.43h

Le question que'm pausi : d'on pòt vir aquò ? Qu'i a pòchas, com le Vath d'Aura, mes pòchas se i a, e serén tralhas d'un prononciar mèi espandit, d'autes còps ? Dinc a on am tralhas de'quiras prononciacions en lo temps ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

10 de decembre 16.15h

Una remarca : en lemosin, tot plen de parlars an ben [pɔ], [mɔ], [deˈmɔ] mas [italjã], occitan [usitã], lengadocian [-sjã], paisan [peizã]... pusleu que [italjɔ], [usitɔ]...., d'ente ven?


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

10 de decembre 13.54h

#5 Emai se totes nòstres comentaris- e los meus primièrs, fan pas gaire avançar çò que deuria ésser nòstre preocupacion principala- la de la subrevida de la lenga, vòstre comentari me mena a qualques reflexions
- la prononciacion,en particulièr,de la terminason de la 3° persona del plural. D'un parlar a l'autre es sovent plan diferenta - Totas las formas me semblan ésser estadas espepissadas e recampadas per Alibèrt - pel lengadocian. A Albi, en rapòrt ambe vòstres exemples, f... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

10 de decembre 13.53h

#6 Pas dins tot l'auvernhat, dins una partida de l'auvernhat solament.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

10 de decembre 13.46h

I a mai en Auvèrnhe que la terminason dau futur ‑rà se pronóncia [-rɔ] coma en lengadocian dau nòrd.
Per aquò s'escriu : parlará [-rɔ] e parlarán [-rɔⁿ].


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: IEO Label ÒC

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

antinormisme   antinòrma   bèc   canha   canha de mar   estrategia   gange   gaspar   geopolitica   istre   lenga   lugar   lugard   lugarn   lugran   lusèrna   maga   mage   mago   medoc   medouc   ou   sumien   toponim   toponimia  

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions