CAPÇALERA: Generalitat de Catalunya
CAPÇALERA2: Botiga

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 23 d'octòbre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 10.12.2018 03h00

Quand a se sarra del son de ‘ò’


Comentaris 15 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (19 vòtes)
carregant En cargament


En mai de la règla ben coneguda de la ‑a finala atòna, que se pronóncia [ɔ] ‘ò’ dins un grand nombre de dialèctes occitans, existisson d’autras tendéncias, pus localizadas, ont una a tanben pòt evolucionar vèrs lo son [ɔ] o vèrs un son similar a [ɔ].
 
 
En auvernhat e lemosin
 
Dins cèrtas varietats localas d’auvernhat e de lemosin, la a situada abans l’accent tonic pòt passar del son [a] al son [ɒ]. Aquel son [ɒ] es intermediari entre [a] e [ɔ] ‘ò’.
 

abandonar = auv. lem. [abaⁿduˈna > ɒbɒⁿduˈna]
parlarem = auv. lem. [parlaˈreⁿ > pɒrlɒˈreⁿ]
 
Dins l’ensemble de l’auvernhat e del lemosin, la terminason an, quand pòrta l’accent tonic e quand ten una ‑n muda, se pronóncia [ɔ] ‘ò’.
 
lo pan = auv. lem. [lu ˈpɔ]
la man = auv. lem. [la ˈmɔ, lɒ ˈmɔ]
deman = auv. lem. [deˈmɔ]
occitan = auv. [ukʃiˈtɔ] = lem. [uksiˈtɔ]
italian = auv. lem. [itaˈljɔ, itɒˈljɔ]
 
(Ça que la, dins un pichon nombre de mots, la termisaon ‑an se pronóncia puslèu [ˈaⁿ] en auvernhat e lemosin: un an [yn ˈaⁿ], organ [urˈgaⁿ], Iran [iˈraⁿ], tobogan [tubuˈgaⁿ]...)
 
 
 
En lengadocian del nòrd
 
En lengadocian del nòrd, la letra a pòt passar de [a] a [ɔ] dins las posicions seguentas.
 
1) Quand a es abans l’accent tonic, passa de [a] a [ɔ].
 
abandonar [aβanduˈna > ɔβɔnduˈna]
parlarem [parlaˈren > pɔrlɔˈren]
 
2) Quand a pòrta l’accent tonic e quand es seguida de n o m, passa de [a] a [ɔ].
 
sang [ˈsaŋk > ˈsɔŋk, ˈsɔn]
cambra [ˈkambrɔ > ˈkɔmbrɔ]
 
3) Quand a pòrta l’accent tonic e qu’es seguida d’una -n finala muda, passa de [a] a [ɔ], coma en auvernhat e en lemosin.
 
lo pan [lu ˈpa > lu ˈpɔ]
la man [la ˈma > lɔ ˈmɔ]
deman [deˈma > deˈmɔ]
occitan [uksiˈta, utsiˈta > uksiˈtɔ, utsiˈtɔ]
italian [itaˈlja > itɔˈljɔ]
 
(Ça que la, dins un pichon nombre de mots, la termisaon ‑an se pronóncia puslèu [ˈan] en lengadocian del nòrd: un an [yn ˈan], organ [urˈɣan], Iran [iˈran], tobogan [tuβuˈɣan]...)
 
4) Dins los vèrbs a, fa, va, formas conjugadas d’aver, far, anar, la a tonica pasa de [a] a [ɔ].
 
[ˈa > ˈɔ] 
fa
[ˈfa > ˈfɔ]
va [ˈba >ˈbɔ]
 
5) Dins la terminason del futur ‑rà, la à finala tonica pasa de [a] a [ɔ].
 
parlarà [parlaˈra > pɔrlɔˈrɔ]
finirà [finiˈra > finiˈrɔ]
batrà [baˈtra > bɔˈtrɔ]
serà [seˈra > seˈrɔ]
 
6) Enfin, tota terminason verbala prononciada [ˈan] en estandard general passa a [ˈɔw] en lengadocian del nòrd.
 
— Aital se fa dins los vèrbs an, fan, van, formas conjugadas d’aver, far, anar.
 
an [ˈan > ˈɔw]
fan [ˈfan > ˈfɔw]
van [ˈban > ˈbɔw]
 
— Aital se fa dins los futurs en ‑ràn.
 
parlaràn [parlaˈran > pɔrlɔˈrɔw]
finiràn [finiˈran > finiˈrɔw]
batràn [baˈtran > bɔˈtrɔw]
seràn [seˈran > seˈrɔw]
 
— Tanben, [ˈɔn] passa a [ˈɔw] dins los imperfaches en ‑ián e dins los condicionals en ‑rián.
 
finissián [finiˈsjɔn > finiˈsjɔw]
batián [baˈtjɔn > bɔˈtjɔw]
 
parlarián [parlaˈrjɔn > pɔrlɔˈrjɔw]
finirián [finiˈrjɔn > finiˈrjɔw]
batrián [baˈtrjɔn > bɔˈtrjɔw]
serián [seˈrjɔn > seˈrjɔw]
 
De fenomèns similars existisson de manièra fòrça mai localizada dins certans parlars gascons e vivaroalpencs.
 
Totas aquestas pronóncias son perfièchament valablas, autenticas e respectablas.
 
Necessitan pas de cambiar l’ortografia dins la comunicacion escricha larga perque las règlas de lectura son pro claras.
 
(Qualques autors prepausèron de far de grafias pus localizadas mas aquelas modificacions escrichas semblan pas indispensablas; per exemple, aurián volgut cambiar an, fan, van, parlaràn, batián en áun, fáun, váun, parlaráun, batiáun. Ara, segon lo fondador de la nòrma classica, Loís Alibèrt, las ortografias unitàrias coma an, fan, van, parlaràn, batián sufison per rassemblar las pronóncias divèrsas.)

 
 
 




abonar los amics de Jornalet
 



publicitat
BANER2: OPLO liceu



Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

ieo   sumien  

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions