CAPÇALERA: MACAREL

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 16 de julh

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 21.1.2019 03h00

La diferéncia entre gn e nh


Comentaris 7 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (13 vòtes)
carregant En cargament


insígnias de missions astronauticas




Etiquetas
diagnostic, digne, ensenha, gn, gnostic, ignorar, insígnia, magnetic, manhòlia, nh, sagnar, sanhar, saunar, senhal, senhau, signar, signe, sumien

Nòstra lenga coneis una diferéncia entre los grops de letras gn e nh. Lo grop nh es ben conegut per las personas que cultivan l’occitan. Per contra lo grop gn o es mens.
 
 
La pronóncia de gn en occitan
 
En lengadocian, gn se pronóncia classicament [nn].
 
En gascon, gn se pronóncia classicament [nn] o [gn].
 
En provençal, niçard, vivaroalpenc, auvernhat e lemosin, gn se pronóncia classicament [ⁿn] o eventualament [n].
 
Vaicí qualques exemples detalhats de la pronóncia.
 

magnetic
= lg. [manneˈtik]
= gasc. [manneˈtik, magneˈtik]
= prov. [maⁿneˈti]
= niç. [maⁿneˈtik]
= viv. [maⁿneˈtik]
= auv. [maⁿneˈtji]
= lem. [maⁿneˈti]
 
ignorar
= lg. [innuˈra]
= gasc. [innuˈra, ignuˈra]
= prov. [iⁿnuˈra]
= niç. [iⁿnuˈra]
= viv. [iⁿnuˈrar]
= auv. [iⁿnuˈra]
= lem. [iⁿnuˈra]
 
diagnostic
= lg. [djannusˈtik]
= gasc. [djannusˈtik, djagnusˈtik]
= prov. [djaⁿnusˈti]
= niç. [djaⁿnusˈtik]
= viv. [djaⁿnusˈtik]
= auv. [djaⁿnusˈtji]
= lem. [djaⁿnusˈti]
 
sagnar
= lg. [sanˈna]
= gasc. [sanˈna, sagˈna]
= prov. [saⁿˈna]
= niç. [saⁿˈna]
= viv. [saⁿˈna]
= auv. [saⁿˈna]
= lem. [saⁿˈna]
 
Remarca — Aqueste darrièr vèrb, sagnar, accèpta totun de vièlhas variacions regionalas. En niçard, vivaroalpenc, auvernhat e lemosin se ditz sagnar o sanhar... En provençal se ditz sagnar o saunar. Lo provençal literari mistralenc utiliza solament saunar e ignòra sagnar. Mas en provençal popular, lo tipe sagnar [saⁿˈna] es perfièchament atestat.
 
En començament de mot, gn- val [n]. Mas es fòrça rar dins aquela posicion.
 
gnostic
= lg. [nusˈtik]
= gasc. [nusˈtik]
= prov. [nusˈti]
= niç. [nusˈtik]
= viv. [nusˈtik]
= auv. [nusˈtji]
= lem. [nusˈti]
 
En resumissent, l’occitan destria:
 
gn que val [nn] (o regionalament [ⁿn], [gn]...)
 
nh que val [ɲ].
 
 
Dins d’autras lengas romanicas
 
Que se passa dins d’autras lengas romanicas?
 
La distincion classica de l’occitan (entre gn e nh) se tròba de manièra pro similara en catalan (entre gn e ny), en espanhòl (entre gn e ñ) e en portugués (entre gn e nh).
 
La distincion classica de l’occitan (entre gn e nh) existís pas en francés e en italian ont i a quasi sempre de formas amb lo grop gn que se pronóncia [ɲ]. L’occitan destria classicament magnetic (amb gn) e montanha (amb nh). Lo francés coneis solament gn dins magnétique e montagne. L’italian coneis solament gn dins magnetico e montagna.
 
Remarca — Qualques mots franceses , fòrça pauc nombroses, coneisson per lo grop gn la pronóncia excepcionala [gn] en luòc de la pronóncia abituala [ɲ], per exemple dins le diagnostic.
 
 
La distincion entre gn e nh, malgrat los peses del francés e de l’italian
 
A causa de la dominacion del francés e de l’italian, i a lo risc de remplaçar gn per nh dins qualques mots. O cal evitar totjorn al nivèl escrich; e tanben se possible al nivèl de la pronóncia. Per exemple, signe, ignorar, magnetic son preferibles a sinhe*, inhorar*, manhetic*.
 
 
Lista d’exemples
 
Vaicí d’exemples de mots que vòlon gn en occitan en luòc de nh.
 
agnat ~ agnata
Agnès
agnostic ~ -ica
assignacion
assignar
benigne ~ benigna
cognat ~ cognata
cognicion
cognitiu ~ -iva
consigna
consignacion
consignar
cosignar
cosignatari ~ -ària
designacion
designar

diagnòsi
diagnostic ~ -ica
diagnosticar
dignament
digne ~ digna
dignificacion
dignificar
dignitat
estagnacion
estagnant ~ -anta
estagnar
gnòme
gnòsi
gnostic ~ -ica
gnosticisme
Ignaci
ignar ~ ignara
ignicion
ignicòla
ignifug ~ ignifuga
ignifugar
ignòble ~ ignòbla
ignomínia
ignorància
ignorant ~ -anta
ignorar
impugnable ~ -abla
impugnacion
impugnar
indignacion
indignar
indigne ~ indigna
inexpugnable ~ -abla
insigne ~ insigna (adjectiu) (remarcable)
insígnia (nom femenin) (emblèma)
insignificant ~ -anta
lignita (nom femenin)
magnanim ~ magnanima
magnanimitat
magnat ~ magnata
magnèsi (en francés magnésium)
magnetic ~ -ica
magnetisme
magnetizacion
magnetizar
magnetofòn
magnetoscòpi
magnetosfèra
magnific ~ -ica
magnificar
magnificat
magnificéncia
magnitud
maligne ~ maligna
prognat ~ prognata
prognatisme
pugnaç ~ pugnaça
pugnacitat
regnar (o renhar)
règne (o rènhe)
sagnar (prov. sagnar/saunar, niç. viv. auv. lem. sagnar/sanhar)
signar
signatari ~ -ària
signatura
signe
significacion
significar
significatiu ~ -iva
 
 
Qualques cases particulars
 
Se fa una distincion de sens entre signar (escriure una marca) e se senhar (far lo signe de crotz).
 
Se fa una distincion de sens entre lo signe e lo senhal (lo senhau). Lo mot senhal a de derivats coma senhalizar, senhalizacion, senhaletica...
 
Se fa una distincion de sens entre una insígnia (emblèma pichon, badge, pins; evitatz lo francisme un insinhe*) e una ensenha (indici, drapèl, indica de botiga o d’aubèrja).
 
Se fa una distincion de sens entre estagnar (circular pas, avançar pas) e estanhar (trempar, embeure).

Per contra, si que cal preferir nh dins lo nom d’arbre e de flor la manhòlia perque ven del nom del botanista occitan Pèire Manhòl (1638-1715). Las formas amb gn coma le magnolia e Pierre Magnol son francesas. Lo latin scientific deuriá dire manholia en luòc de magnolia*. Lo catalan, per solidaritat amb l’occitan, deuriá dire la manyòlia en luòc de la magnòlia*.
 



publicitat
BANER1: Amics campanha covid



Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions