CAPÇALERA: OPLO Licèu
CAPÇALERA2: Botiga

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 29 de novembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 18.10.2021 03h00

Eissilhas: un toponim plen d’istòria e de chambiaments lingüistics


Comentaris Pas cap de comentari    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (19 vòtes)
carregant En cargament


Wikimedia commons




Eissilhas es un vilatge extraordinari dels Alps, dins las Valadas Occitanas. Se situa dins la Val d’Ors e depend de la província de Turin. Son nom administratiu italian es Exilles [egˈzilles] ‘egzílles’, que ven del francés Exilles [ɛgzij] ‘ègzíy’, que ven el mesme de l’occitan Eissilhas.
 
Ja sos abitants celtoligurs de l’Edat Antica sabián qu’èra un luòc estrategic important per contrarotlar una rota a travèrs dels Alps. Après los celtoligurs, los romans fortifiquèron lo luòc. A l’Edat Mejana, al sègle 9, i aguèc un barri per se defendre còntra los sarrasins. Los senhors edifiquèron pus tard un chastèl que marcava lo limit entre lo Daufinat e las possessions de Savòia. Se demoliguèc la fortalesa en 1796 mas se tornèc bastir al sègle 19 e encuei demòra ansin.
 
Lo toponim d’Eissilhas se pronóncia dins lo parlar local [iˈsija] ‘issíya’. Sus lo panèl d’intraa, l’escrivon ‘Isiya’ dins una grafia locala fonetizanta. Dins lo parlar vesin de Chaumont li dison [iˈsiʎa] ‘issílha’. Es possible de restituir la pronóncia vivaroalpenca mai conservatritz e mai generala qu’es [ejˈsiʎas] ‘eyssílhas’. I trobam una concentracion de fenomèns fonetics ben coneguts dins lo nòrd dels Alps occitans.
 

— Lo diftong Ei, sens accent tonic, es passat localament de [ej] ‘ey’ a [i].
 
— Lo sòn consonantic de lh es passat localament de [ʎ] ‘lh’ a [j] ‘y’.
 
— La terminason ‑as es passaa localament de [as] a [a].
 
Coneissèm lo nom latin antic de la localitat qu’èra Excingomagus. Coma s’arribèc a la forma occitana Eissilhas? Lo lingüista catalan Joan Coromines a explicat aquela evolucion.
 
— Del temps dels celtoligurs, lo nom local deviá èsser Ekskíngomagosº ont se devina las racinas celticas king‑ “marchar militarament, encerclar” e magos “champ”. Aquò correspònd ben amb la tradicion de fortificacion militara del luòc.
 
— Lo latin classic diguèc Excíngomagus amb l’accent tonic sus ‑cin‑.
 
— Lo latin tardiu comprimiguèc las vocalas situaas après l’accent tonic e ne faguèc Escílgomosº puei Escílgemosº.
 
— Las formas mai ancianas en occitan medieval devián èsser Eissílhemsº, puei Eissílhensº e enfin Eissilhesº. Las règlas d’evolucion fonetica del latin tardiu e de l’occitan ancian permeton aquelas suposicions.
 
— Mas la demostracion de Joan Coromines s’arrèsta a l’estadi Eissilhesº. Explica pas coma s’arribèc a la forma actuala Eissilhas. Se pòt suggerir un indici: certans parlars vesins d’Eissilhas e d’una bòna part de las Valadas an una pronóncia identica dins las terminasons ‑as e ‑es, que se neutralizan en [es] o en [e]. Mas es pas lo cas dins lo parlar local d’Eissilhas ont ‑as e ‑es rèstan distints. E donc s’explica pas facilament l’evolucion locala d’Eissilhes vèrs Eissilhas.
 
 
 
 
 
abonar los amics de Jornalet
 
 

 



publicitat
BANNER1 - IEO 09 divendres espaci occitan



Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

ieo   sumien  

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions