CAPÇALERA: Conselh Generau d'Aran 728x90
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 24 de mai

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 7.5.2012 03h00

L’occitan estandard: çò qu’es, çò qu’es pas


Comentaris 27 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (13 vòtes)
carregant En cargament


Jacques Chibret




D’aquesta passa, de discussions s’afògan dins lo Jornalet sus l’estandardizacion de l’occitan. Es un subjècte recurrent que revelha sempre las passions, ja que pertòca las condicions tecnicas concretas que faràn possibla —o impossibla— la subrevida de l’occitan. Vejam qualques opinions que lo mond exprimisson sovent sus la question e examinem-las a la lutz de çò que se’n ditz dins la recèrca scientifica (la sciéncia s’ocupa d’aquel tèma segon l’encastrament seguent dels camps de recèrca:
lingüistica > sociolingüistica > planificacion lingüistica > planificacion del còrpus > estandardizacion).
Aital i veirem pus clar.
 
1. “L’occitan estandard provòca la mòrt dels dialèctes e impausa lo sol dialècte lengadocian.”
 
Fals. Una lenga estandard pòt seguir diferents modèls. Un modèl possible es lo de la lenga pluricentrica ont l’estandard, tot demorant unit e coesionat, compren d’adaptacions regionalas e moderadas. Uèi l’occitan estandard, dins sos usatges concrets, s’orienta vèrs una solucion pluricentrica que compren:
(1) Un occitan estandard general, basat sul lengadocian (pr’amor qu’es un dialècte intermediari entre los autres).
(2) De modalitats regionalas que son relativament avançadas (occitan estandard provençal, occitan estandard gascon, occitan estandard lemosin) o encara embrionàrias (occitan estandard niçard, occitan estandard auvernhat, occitan estandard vivaroalpenc).
Se cal avisar qu’un fum de lengas pluricentricas ja foncionan coma aquò:
— lo catalan estandard (general, valencian, balear, rosselhonés),
— l’anglés estandard (american, britanic, australian, neozelandés...),
— l’espanhòl estandard (general, mexican, argentin, colombian...),
— l’alemand estandard (general, soís, austriac...).
 
2. “Cal passar a l’accion per socializar la lenga. Perdam pas de temps dins las questions teoricas de l’estandard.”
 
Verai e fals. Es urgent de desvolopar l’usatge massís de l’occitan dins la societat. Mas per aténher aquel objectiu, es tecnicament necessari de dispausar d’un occitan estandard, ben trabalhat, pro precís e plan enriquit, per poder parlar de tot, per que siá accessible a totes, e donc per reconquistar los domenis d’usatge ara monopolizats per las lengas dominantas que son tanben estandardizadas (francés, italian e espanhòl).
 
3. “Estandardizar, es impausar a nòstra lenga occitana una concepcion franchimanda, centralista e jacobina.”
 
Fals. L’estandardizacion es un fenomèn universal. Totas las lengas eficaças de comunicacion, uèi, an un estandard: l’anglés, l’arabi, lo japonés, lo francés, l’italian, l’espanhòl e, dins de condicions diferentas, lo catalan. Arriban d’ocupar de foncions estendudas gràcias a lor estandardizacion.
 
4. “Los partisans de l’occitan estandard son de nacionalistas que vòlon crear un estat occitan independent.”
 
Es pas la question. Los partisans e usatgièrs de l’estandard pòdon aderir a d’opinions politicas fòrça divèrsas. Se legís d’articles en bon occitan estandard tant dins la revista ferotjament pròfrancesa Linha Imaginòt coma dins la revista nacionalista Lo Lugar(n). Aquò es tras que normal: l’occitan estandard es concebut per totes los usatgièrs de l’occitan. Vaquí un indici de succès possible: quand de gents de totas tendéncias s’exprimisson en estandard, aquò pròva que l’estandard pòt servir de referéncia comuna a totes, que pòt foncionar per exprimir d’idèas de totas menas ...donc qu’es de mai en mai apropriat per conquerir de foncions novèlas.
 
5. “Nos cal pas d’estandard, basta que cadun cultive lo sieu parlar dins lo sieu parçan.”
 
Fals. Ara que l’occitan es de mai en mai marginalizat, cossí volètz organizar una difusion e un ensenhament simultanèus en cinquanta o cent parlars locals? Los professors d’occitan son pas de dialectològs, pòdon pas conéisser cada detalh de cada parlar local. Dins una estrategia generala de reconquista lingüistica, lo localisme es pas realizable. L’estandard pluricentric es la solucion pus realista per conciliar lo besonh tecnic d’armonizacion de la lenga amb lo plaser d’arborar las colors regionalas.
 
6. “Estandardizar servís pas a ren, ja nos comprenèm entre los dialèctes... e la grafia classica facilita la comunicacion interdialectala.”
 
Es pas la question. Es evident que podèm comunicar entre diferents dialèctes sens cap d’estandard. Mas l’enjòc es endacòm mai: per aténher un usatge massís de l’occitan, accessible als 15 o 16 milions d’estatjants d’Occitània, es necessari de passar per un estandard largament reproductible.
 
7. “L’occitan estandard existís pas.”
 
Fals. Tota una sèria de lingüistas an teorizat e bastit l’occitan estandard dempuèi un article pionièr de Pèire Bèc, en 1972. Existís una literatura scientifica consistenta sus lo subjècte (vejatz la bibliografia çai jos). Uèi i a pro d’usatgièrs que parlan o escrivon en estandard. Se’n pòt legir d’exemples nombroses aicí meteis, dins lo Jornalet. Donc l’occitan estandard existís...
 
8. “Nos cal un estandard de forma unica! Un estandard «pluricentric», contenent un fum de variantas, pòt pas foncionar.”
 
Fals.
(1) Primièr, cal veire la realitat: lo pluricentrisme ja fonciona en catalan, galègoportugués, anglés, espanhòl, alemand e dins un fum d’autras lengas. Donc pòt foncionar en occitan.
(2) Segond, es fals de pretendre que l’occitan pluricentric auriá cinquanta o cent estandards: auriá pas de sens. S’agís ben de desvolopar un sol estandard, amb sèt modalitats regionalas —pas mai—, ben coordenadas, de tal biais que siá simple de passar d’una a l’autra. Es tecnicament possible perque los dialèctes son ben pus similars que çò que vòlon far creire certans localistas. Ja en estudiant e en seleccionant las formas mai convergentas, dins cada dialècte, obtenèm de resultats espectacloses. Tanben es necessari, dins lo cas occitan, d’aver un organisme unic de codificacion, que trabalhe dins un sens convergent mas que rassemble d’especialistas de totes los dialèctes. Es dins aquelas condicions qu’un estandard pluricentric serà eficaç.
 
9. “Pasmens... Las varietats regionalas de l’anglés estandard o del catalan estandard son ben pus similaras entre elas qu’o son las varietats regionalas de l’occitan estandard. I a mai de semblança entre l’anglés american e l’anglés britanic qu’entre l’occitan gascon e l’occitan niçard.”
 
Verai. Cada lenga pluricentrica atenh de gras mai o mens fòrts de coesion. L’occitan estandard pluricentric pòt pas aténher la coesion de l’anglés estandard. Per contra poiriá aténher un gra de coesion pròche del galègoportugués, qu’a tres estandards regionals pro distints mas ben connectats entre eles (portugués de Portugal, portugués de Brasil, galèc de Galícia en nòrma AGAL). I a quitament de lengas pus diferenciadas que l’occitan qu’experimentan uèi d’estandards pluricentrics mens coesionats, coma lo berbèr... Donc l’occitan pluricentric, tal coma se dessenha, es pas mal e pòt foncionar.
 
10. “Es tròp d’ora per estandardizar, cal laissar lo mond s’exprimir coma vòlon, l’estandardizacion se farà pus tard, pauc a cha pauc, espontanèament...”
 
Fals. Es una illusion. Lo rapòrt de fòrça entre l’occitan e las lengas dominantas (francés, italian e espanhòl) es tròp inegal. Se causissèm lo laissa-m’estar, es clar que l’occitan evolucionarà vèrs de varietats artificialas, atomizadas, instablas, que calcaràn de mai en mai los modèls divergents del francés, de l’italian (dins las Valadas) e de l’espanhòl (en Aran). Dins lo rapòrt de fòrça actual, un estandard es una aisina de consolidacion de la lenga —un autocentratge— fàcia a la dominacion disgregadora dels modèls franceses, italians e espanhòls.
 
11. “L’occitan estandard es lo risc d’una lenga paura e artificiala, que nos alonharà dels dialèctes chucoses e espontanèus.”
 
Fals. L’occitan estandard encoratja totes los estils: formals o informals, chucoses o tecnocratics, glacials o espontanèus, populars o sonhats. Los recorses expressius de l’estandard devon integrar e rassemblar los que ja existisson dins los dialèctes.
 
12. “Nos cal un minim d’armonizacion e d’estandardizacion se volèm difusar la lenga.”
 
Verai. Tota lenga menaçada s’es salvada, dins nòstre mond contemporanèu, en passant per un estandard: dempuèi lo començament del sègle XX, lo finlandés a subreviscut aital fàcia al rus e al suedés, lo catalan a fach parièr fàcia a l’espanhòl, e tanben lo chèc fàcia a l’alemand.
 
13. “L’estandard es pas la solucion a totes los problèmas.”
 
Verai. L’estandard sufís pas per salvar una lenga. Tanben nos cal una estrategia per difusar l’usatge social de l’occitan. Passa en particular per la transmission de la lenga entre las generacions e per la constitucion de nuclèus de locutors actius: son de preliminars per reconquerir los usatges confiscats. Mas l’estandard, tot bèl just, permet d’i arribar pus facilament. Lo sociolingüista american Joshua Fishman o a ben explicat en 1991.
 
14. “Per difusar l’occitan, cal prepausar als aprenents una nòrma clara, solida e rasseguranta.”
 
Verai. Es una evidéncia pedagogica. Se volètz aprene lo corean, lo basco, l’alemand o lo swahili, demandaretz de començar per una varietat estandard. Se vòstre professor —per exemple d’alemand— comença de vos ensenhar una varietat tròp locala, vos pensaretz lèu-lèu qu’aquò es plan complicat e qu’es pas practic per comunicar amb un fum de mond. Parièr, tota persona lengacopada que vòl aprene l’occitan sus de basas solidas, e que vòl comunicar a escala granda, a de besonh d’un estandard.
 
15. “L’occitan estandard s’es pas pro difusat, es pas pro accessible.”
 
Verai. Ara per ara, los qu’utilizan l’estandard devon far un esfòrç un drin pesuc de documentacion dins las gramaticas e los diccionaris... I arriban ça que la... Un fum d’usatgièrs, totun, an pas lo temps de far aquò. Un prètzfach urgent es de porgir al public una colleccion d’aisinas coordenadas, amb de diccionaris, de gramaticas e de metòdes, per fin que se pòsca accedir pus aisidament a l’estandard (que siá general o regional).
 
16. “Ieu me’n bati, contunharai de practicar mon occitan local e personal. Son pas los sabentasses que m’impausaràn lor estandard.”
 
Verai. Fasètz çò que volètz. Si qu’avètz lo drech de practicar un occitan local, evidentament. Mas en refusant l’estandardizacion, ofrissètz pas la mendre solucion a las personas nombrosas que voldrián aprene l’occitan e qu’an pas l’astre, pas lo temps, pas la possibilitat materiala —e benlèu pas enveja!— d’utilizar un parlar local.
 
17. “L’occitan aranés, qu’es ja oficial en Aran, se laissarà pas engolir dins un occitan estandard.”
 
Verai. Mas... Dempuèi 2007, las autoritats d’Aran e del Principat de Catalonha an sostengut de programas per coordenar melhor l’occitan estandard general amb l’occitan aranés. En particular, òm s’avisa qu’es important de cercar de formas convergentas entre occitan general e occitan aranés dins la terminologia e, pus generalament, dins los neologismes: val mai que l’aranés se sarre dels neologismes occitans generals que non pas dels neologismes espanhòls e catalans. Vejatz çò que n’es sortit amb lo "Grop de Lingüistica Occitana". Vejatz tanben lo libre recent d’Aitor Carrera que compara l’occitan general e l’occitan aranés (L’occità, gramàtica i diccionari bàsics, 2011). Se tracta de refortir la dinamica generala de l’occitan, que siá aranés o general. L’estandard mòstra qu’a una utilitat practica, quitament per acompanhar lo desvolopament d’una varietat locala coma l’aranés.
 
 
Pichona bibliografia
 
BÈC Pèire (1972) “Per una dinamica novèla de la lenga de referéncia: dialectalitat de basa e diasistèma occitan”, Annales de l’Institut d’Études Occitanes 4e série, tome II, n° 6 [reed. dins: BEC Pierre, Per un país…: écrits sur la langue et la littérature occitanes modernes, Peitieus: Institut d’Études Occitanes de la Vienne: 351-369]
 
BÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard
 
BIBILONI Gabriel (1997, reed. 2004) Llengua estàndard i variació lingüística, coll. Contextos, Valéncia/Barcelona: 3i4
 
CARRERA Aitor (2011) L’occità: gramàtica i diccionari bàsics, occità referencial i aranès, coll. Garona Estudis, Lhèida: Pagès
 
CLYNE Michael (1992) (dir.) Pluricentric languages: differing norms in different nations, coll. Contributions to the sociology of language n° 62, Berlin / Nòva York: Mouton de Gruyter
 
FISHMAN Joshua (1991) Reversing language shift: theoretical and empirical foundations of assistance to threatened languages, Clevedon: Multilingual Matters
 
KREMNITZ Georg (1974), Versuche zur Kodifizierung des Okzitanischen seit dem 19. Jh. und ihre Annahme durch die Sprecher, coll. Tübinger Beiträge zur Linguistik, Tübingen: Narr
 
LAFONT Robert (1984) “Pour retrousser la diglossie”, Lengas 15 [reed. dins: LAFONT Robert (1997) Quarante ans de sociolinguistique à la périphérie, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan: 91-122]
 
LAMUELA Xavier (1994) Estandardització i establiment de les llengües, Barcelona: Edicions 62
 
MUHR Rudolf (2012) (ed.) Non-dominant varieties of pluricentric languages. Getting the picture. In memory of Michael Clyne, Viena & al.: Peter Lang
 
SAUZET Patric (1990) “La grafia es mai que la grafia”, Amiras 21 (Enseigner l’occitan: le tableau est-il si noir?): 35-46
 
SUMIEN Domergue (2006) La standardisation pluricentrique de l’occitan. Nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l’Association Internationale d’Études Occitanes, Turnhout: Brepols
 
TEULAT Rogièr (1985) Uèi l’occitan, s.l.: Institut d’Estudis Occitans



publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT



Comentaris

10 de mai 22.11h

#20 Qué que'n sie, i shens entrar hens eth detalh deras tòs proposicions, que tròbi 'ra tò desmarcha hèra mei "rasonabla" e realista qu'era qui consisteish a voler promòver un estandard unic de Culan a Fenolhet i d'Anglet a Menton. De mei, qu'aprecii que baishes dab nosais hens er' "arèna" entà explicar i argumentar.


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

9 de mai 18.43h

#24 Arrasegura't, òme, no boti tots eths Aranés ena madeisha saca, que'n coneishi un pialèr e que i vòi pro sovent tà saber que pensan pas atau, justament qu'èri susprès qu'un Aranés e mos podosse considerar dab ua tau condecendéncia dab eth tué comentari (#7) que'm pareishèva dera traca de çò que semblava manifestar a moment dat eth Conselh Genrau d'Aran. Que la t'èi fotuda drin seca, era segotida, en pormor que'm semblava un shinhau hòrt d'adoptar aqueth discors contradictòri ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

9 de mai 07.49h

En gascon, que ns'i coneishem en estandards. Qu'èm 250 000 locutors, e qu'am 500 000 estandards,


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

9 de mai 07.42h

#22
@ Peir de Bigòrra

Çò primièr, escriurai aqueste messatge en occitan larg, sonque per mostrar que i a pas cap de problèma de passar d'una tipe de formulacion a un autre.

Ieu non soi pas la Val d'Aran a ieu tot sol! Soi pas reponsable de la politica linguistica del miu parçan!
Soi sonque un ciutadan occitan que demòra en Aran.
Foguèsse ieu decideire auriái pas seguit lo camin d'un estandart aranés per la nòstra lenga. Auriái puslèu fait desvolopar lo gascon estandart coma leng... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

9 de mai 00.01h

A pesar que no tinc costum de llegir en occità, crec que he entés un percentatge ben alt d'este interessant apunt i del debat que s'ha produït en els comentaris. Enhorabona per a tots pel debat i a Domergue per la proposta argumental.

D'altra banda, vist des de València, si l'estàndard és resultat dels processos de producció lingüística (en sèrie) i, per tant, té més relació amb la voluntat de les elits que amb l'ús general d'una llengua, com que les elits valencianes no van pel ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de mai 22.37h

#7 Non mancas pas d'aire tu, Joan d'Arties, entà voler-mos pegar un estandard pan-gascon a nosatis, Gascons de capvath eth Pont d'Arrei, mès en trobar normau d'un aute costat de conservar un estandard Arano-aranés taths quate gats qu'ètz en pormor, a maugrat era oficialitat, jo qu'ei sovent eth castelhan de qui enteni en Aran !

Jo en Bigòrra, que parli gascon tots dias dab monde de qui son ne occitanistas o gasconistas, ne tampòc aranés ! No son pas ua majoritat, que s'esclareishen cada... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de mai 21.04h

#18

Bona responsa Bourdon! :-)
Seriá logic de se metre a l'auvernhat, del moment qu'òm viu dins un endreit...


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de mai 14.27h

#19 @ Bourdon
Degun cèrca pas d'impausar un gascon estandard «de l'exterior», sens lei gascons. Seriá absurde. Ai defendut la necessitat de s'apiejar sus lo trabalh ja disponible dei lingüistas gascons Pèire Bèc, Alan Viaut, Maurici Romieu e Andrieu Bianchi... tot en integrant lei recors expressius de la koinè bearnesa e de l'aranés. Es pas possible d'èsser mai gasconista.
E coma provençau, tròbi completament legitim —e absoludament benefic— que l'occitan estandard provençau s... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de mai 13.27h

#17 De mei, que precisi que ne sòi pas contra un gascon estandard per principi, que soi contra un estandard harguat d'ua auta manièra que per un acòrd enter gascons, contra un estandard impausat de dehòra. Qu'èi essajat d'ac díser hens eth men prumèr messatge.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de mai 13.21h

#17 B'ei estranha era tò question. Se''m mudavi en Auvèrnha, qu'aprenerí er auvernhat, que m'as presentat quate alternativas mes pas era qui ei mei evidenda entà jo :-)


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions