CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 22 d'octòbre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 3.6.2013 03h00

Lo nom de Marselha


Comentaris 6 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (28 vòtes)
carregant En cargament


La pus granda vila d’Occitània a un nom ben codificat e ben clar: Marselha. Es necessari de desfar quauqueis idèas faussas que circulan sus la forma d’aqueu nom.
 
 
La pronóncia amb [e] o [i]
 
La pronóncia provençala coneis doas possibilitats:
 

— Siá Marselha se pronóncia [maʀˈsejɔ].
— Siá Marselha se pronóncia [maʀˈsijɔ].
 
Dins d’autrei varietats d’occitan, Marselha se pronóncia tipicament ansin: en niçard [maʀˈsija] o [maʀˈseja]; en vivaroaupenc [marˈseʎa] o [marˈseʎɔ]; en auvernhat [marˈsəʎɔ]; en lemosin, gascon e lengadocian [marˈseʎɔ].
 
Aquela esitacion entre [e] e [i] es un fenomèn ben conegut que s’explica facilament.
 
Existís una sèria de sòns que s’articulan en plaçant la lenga còntra lo palais o près dau palais: aquelei sòns disèm que son palataus. I a de vocalas moderadament palatalas coma [e] ont la lenga se sarra un pauc dau palais. I a de vocalas pus palatalas coma [i] ont la lenga es pus pròcha dau palais. Tanben i a de consonantas palatalas coma [j] (‘y’), [ʎ] (‘ly’), [ɲ] (‘nh’) ont es necite de metre la lenga còntra lo palais.
 
Dins la pronóncia [maʀˈsejɔ], la vocala [e] es en contacte amb la consonanta palatala [j]. Per anticipacion, la vocala [e] pòt passar a [i], qu’es una vocala pus palatala, per fin de facilitar puei l’articulacion de la consonanta palatala [j]. Ansin passam aisadament de [maʀˈsejɔ] a [maʀˈsijɔ].
 
Parier, es frequent en provençau lo passatge de [e] a [i] davant la consonanta palatala [ɲ] (‘nh’).
 
Ara, se passam a la notacion ortografica, la vocala que s’escriu e se pronóncia [e] o [i] davant lei consonantas lh e nh. Aquò es la règla de l’ortografia provençala classica, tala coma Robèrt Lafont l’a fixada dempuei leis ans 1950. Lo provençau contemporanèu coneis aquela esitacion fonetica dins pron de mots:
 
Marselha [maʀˈsejɔ, maʀˈsijɔ]
abelha [aˈbejɔ, aˈbijɔ]
velhar [veˈja, viˈja]
conselhar [kuⁿseˈja, kuⁿsiˈja]
ensenhar [eⁿseˈɲa, eⁿsiˈɲa]
lenha [ˈleɲɔ, ˈliɲɔ]
 
De tendéncias similaras existisson mai o mens dins totei lei dialèctes occitans mai es en provençau que lo pas de [e] a [i] sembla pus frequent.
 
 
L’autenticitat de la pronóncia [e]
 
Trobam facilament d’atestacions de la pronóncia [maʀˈsejɔ] en provençau autentic.
 
Sus aqueste vidèo penjat sus YouTube, un locutor primari de l’occitan provençau cònta una galejada entitolada D’uòus d’elefant. I ausissèm ben [maʀˈsejɔ] amb una [e] franca e clara, sens lo mendre dobte possible, dos còps, a 0:10 e a 1:29.
 
Lei tèxts escrichs en provençau modèrne dins de grafias “sauvatjas”, après lo sègle XVI e abans la generalizacion dei nòrmas mistralenca e classica, esitan sovent entre de grafias en ‘e’ coma ‘Marseillo’, ‘Marseilho’, ‘Marselho’ e de grafias en ‘i’ coma ‘Marsillo’, ‘Marsilho’. Per exemple, dins lo diccionari d’expressions provençalas de Camil Moirenc, escrich au sègle XIX e que preniá pas en còmpte la nòrma mistralenca, trobam ‘Marseilho’[1].
 
 
Lo mite d’una pronóncia unica [i]
 
Existís un mite difús, entre leis occitanistas-provençalistas, que pretend que la sola pronóncia provençala autentica seriá [maʀˈsijɔ] e non pas [maʀˈsejɔ]. Venèm de veire qu’es perfiechament faus e que leis atestacions de la pronóncia [e] son solidas.
 
Aqueu mite de la pronóncia [i] obligatòria ven simpletament de la nòrma mistralenca qu’a chausit d’escriure ‘Marsiho’. De fach, la nòrma mistralenca esita entre lei grafias ‘e’ e ‘i’ quand la nòrma classica, ela, nòta e:
 
— Nòrma classica:
 
Marselha
abelha
velhar
conselhar
ensenhar
lenha
 
— Nòrma mistralenca:
 
‘Marsiho’
‘abiho’, ‘abeio’
‘viha’
‘counseia’
‘ensigna’
‘ligno’
 
S’es ben demostrat, en particular gràcias a de recèrcas dau lingüista Robèrt Lafont e de l’istorian Felip Martèl, que i a una mitologia tenaça a l’entorn de l’òbra de Frederic Mistral. D’unei que i a venèran Mistral quasi coma un mieg dieu, infalhible e intocable, qu’o auriá tot concebut de maniera definitiva. Es incontestable que Mistral es un grand òme e un grand eròi de la lenga occitana, mai èra pas infalhible. En mai d’aquò se sap que l’inventor reau de la grafia dicha “mistralenca” es Josèp Romanilha.
 
Donc, aquela veneracion òrba de Mistral a influenciat certanei partisans de la grafia classica, que desvolopan un vertadier complèxe d’inferioritat envèrs lo mistralisme. Es mai que mai un problèma que se desvolopèt a partir deis ans 1980, amb un corrent occitanista dissident qu’ai apelat l’antinòrma de Cucuron. Ara aqueu corrent existís encara mai es pron minoritari.
 
Toteis aquelei gents que veson pas clar creson que la grafia mistralenca ‘Marsiho’ es lo signe d’una autenticitat unica e non questionabla e, per tant, creson que la grafia classica deuriá escriure Marsilha* en luòc de Marselha.
 
 
Per una practica digna
 
Dins una practica digna de la lenga occitana e, en particular, de l’occitan provençau, la realitat fonetica e istorica de la lenga nos demanda de far ansin:
 
— La fonetica pòt èsser sopla. Tant [maʀˈsejɔ] coma [maʀˈsijɔ] son de pronóncias validas en provençau.
 
— L’ortografia classica, qu’es fixa, establa e englobanta, o nòta totjorn Marselha.
 





______________
[1] Jausseran Jean-Michel (2009) (ed.) Dictionnaire de mots, expressions, proverbes provençal-français avec lexique français-provençal de Camille Moirenc, Sant Romieg de Provença: Équinoxe, pagina 280. Edicion postuma d’un manuscrit dau sègle XIX.



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

4 de junh 19.07h

#5 De fach, "Mirèlha" a una "è" larga. Es un mot ben diferent de "Marselha" qu'a una "e" estrecha.


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 de junh 17.48h

E es valabla aquesta demonstracion per "Mirelha" ? Un brave mercé al Domèrgue.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 de junh 09.40h

fai un temps de marselha plou e solelha , dins aqueu cas se ditz aici marsiho e souliho, senon disèm Marselha e fai solèu dins lo parlar dau Leberon. lo diccionari de Moirenc ei l'obra d'un erudit que se faguèt plaser en marcant dins un quasern de mots, d'expressions, de citats pescats a drecha o a gaucha, en se fotènt de la grafia e de l'apologia mistralenca coma ded l'an quaranta. per aguèr una idèa dau dialècte d'aici, li a soncament l'interprète provençal de Castor e lei tèxtes d'... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de junh 19.33h

#2 Matieu, as completament rason.

Mon amic lingüista Aitor Carrera m'indica un provèrbi interessant que fa rimar 'solelha' e 'Marselha': http://stel.ub.edu/paremio-rom/ca/refranys/quouro-pl%C3%B2u-e-souleio-fai-lou-t%C3%A8ms-de-marsiho


Valora aquest comentari:   votar positiu 12   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de junh 18.19h

Es un afar clavat aquela istòria. Pasmens, ramentarai solament que s'apren pas solament a Mistral.
Gelu fa rimar "Marsïo" amb "famïo" (Marselha / Familha).

"Dien qu'es la lei afrosa lei que cresta mai tant de familha
l'abolissèt nòstre bòn rei se suivia plus dedins Marselha."

Pròva qu'aquesta eisitacion èra pas solament sanctificada per Mistral mai emplegada per d'autreis autors, luench de la pensada mistralenc, que Gelu èra pas exactement dins la "veneracion òrba" de Mistral !


Valora aquest comentari:   votar positiu 12   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de junh 12.41h

Coma aquò es clar !


Valora aquest comentari:   votar positiu 22   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Perfil

Categorias

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions