CAPÇALERA2: IEA-AALO

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 14 de decembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 3.12.2018 03h00

Lapin (conilh, coniu)


Comentaris 39 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (10 vòtes)
carregant En cargament


Quadell




Etiquetas
conilh, coniu, laparèu, lapin, sumien

Fòrça diccionaris indican, amb rason, que podèm dire en occitan tant lo lapin coma lo conilh (en provençau e en niçard lo coniu).
 
Dins l’usatge popular, l’occitan utiliza sustot lo lapin mentre que lo conilh (lo coniu) es un sinonim rar.
 
Dins l’ensemble deis autrei lengas romanicas, lo tipe lo lapin es mai que mai tipic de l’usatge francés: le lapin. Per còntra lo tipe lo conilh (lo coniu) senhoreja dins lei lengas romanicas mai meridionalas: en catalan estandard el conill, en espanhòu el conejo, en portugués o coelho, en italian il coniglio... Lo romanés a una forma ben distinta, iepure.
 
Per aquela rason, d’usatgiers de l’occitan se demandan periodicament se lo lapin seriá pas un francisme e tendon a subreutilizar la forma alternativa lo conilh (lo coniu), que totun es rara.
 
Lo lingüista Sèrgi Granièr a publicat, fa quauqueis ans, una sèria d’estudis fòrça ben argumentats que demòstran que l’usatge de lapin es perfiechament valable en occitan.
 
En seguissent la linha de Sèrgi Granièr, me permeti d’aprofechar un còp de mai lo diccionari etimologic FEW de Walther von Wartburg per anar dins son sens (tòme 5, paginas 175-177). Segon lo FEW, comprenèm l’istòria dau mot ansin.
 
Lo lapin es una espècia originària de la Peninsula Iberica. Dins una lenga antica d’aquela peninsula —sabèm pas exactament quina— i aviá versemblablament una racina reconstituida lapparo-° que designava lo lapin.
 
En lenga latina, se disiá en generau cuniculus per designar lo lapin, e es aquela forma qu’es a l’origina dau tipe conilh/coniu.
 
Mai lo latin popular de la Peninsula Iberica deviá utilizar tanben de formas pus localas, basadas sus la racina lapparo°- d’una antica lenga peninsulara. Es d’aquí que ven lo mot portugués modèrne láparo “lapin pichon” (au costat de coelho “lapin”).
 
A partir de lapparo-°, lo latin popular desvolopèt doas formas amb de sufixes.
 

— D’un caire lapparellus°, que donèt en occitan laparèl, puei en occitan modèrne laparèu, “lapin jove” (la forma laparèl sembla abandonada dins l’usatge occitan modèrne).
 
— D’autre caire, après un cambiament de sufixe, lo latin diguèt tanben lappīnus°, que donèt en occitan lapin.
 
Lo lapin d’origina iberica s’exportèt de mai en mai, durant l’Edat Antica e l’Edat Mejana, vèrs la rèsta d’Euròpa, en començant per Occitània, qu’es lo territòri europèu mai vesin de la peninsula. Donc lo latin parlat de la futura Occitània, puei la lenga occitana ela meteissa, desvolopèron facilament leis usatges dei tipes lapparellus°/laparèu e lappīnus°/lapin.
 
I a de lengas modèrnas dei limits de la Peninsula Iberica que coneisson lo tipe lapin, pòt venir dirèctament dau latin popular o d’una influéncia de l’occitan:
 
— En catalan locau, vèrs Rosselhon e Sopeira, el llapí.
 
— En aragonés locau, vèrs Graus, lapin.
 
— En basco locau, vèrs Sola, lapiri (o puslèu llapi~llapia).
 
Per quant au francés: segon lo FEW, es ben lo francés le lapin qu’es un manlèu a l’occitan lo lapin. Es pas l’occitan lapin que ven dau francés.
 
Donc se pòt dire en occitan lo lapin en tota tranquillitat.


Apondon dau 4.12.2018
 
Un collèga que coneis ben lo basco m’indica que la forma basca de Sola, lapiri, es atestada mai dobtosa e artificiala. La forma usuala dau basco soletin es puslèu llapi~llapia.

 
 



publicitat
BANER1: IEA-AALO



Comentaris

8 de decembre 18.08h

Remarca lo mot basco llapi qu'ei un soletanisme, adaptat deu gascon. Senon, qu'ei untxi en basco.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de decembre 09.54h

Adiushatz,

jo que parli breton e i a de causas similarias a nostre, un mot lapin que s'emplega dins un parçan pro grand, e d'autres formas que son parentas de conilh : que i a konifl, konikl, e koulin. Dins los parçans que se pot ausir los dus, lapin se ditz puslèu de los de casa e konifl/konikl/koulin de la sauvajina.

Lo mot "lapin" a pas estat forabandit de las escolas en breton çaquelà e s'emplega tanben, ara, dins de parçans que lo mot konifl èra lo sol conegut dins la lenga tradic... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 21.50h

Segon lo CNTRL:
Lapin
Issu de lapereau* par changement de suff.; a remplacé connin*, qui se prêtait, dès le xiies., à des jeux de mots obscènes (Bl.-W.1-5). La création de l'expr. chaud lapin (B 3 b) a été favorisée par chaud de la pince, attesté dans le même sens dep. 1866, Delvau : v. G. Roques ds Mél. Baldinger, p. 588.

Autament dit, l'etimologia latina "populara" n'ei pas a l'origina deu mot. Lo mot qu'ei hòrt tròp recent, Lapin n'ei pas atestat en francés abans lo sègle 1... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 20.36h

#34 «quand se trantalhava entre una forma e una autra, lo monde causiguèron la forma que se sarrava lo mai de la lenga dominanta- doncas, lo francés»

=> Es verai, es un un fenomèn frequent.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 20.32h

#34 «me demandi se i a plaça dins un debat sus la lenga per los que, coma ieu, a despièch d'èsser pas linguistas reconeguts(nimai linguistas tot cort), an çaquelà una coneissenca , empirica primièr, puèi un pauc mai estructurada (çò que nos demanda de perpensar, soscar e estudiar) per amor d'aquela lenga.»

=> Evidentament, avètz rason, totei leis experiéncias e totei lei paraulas sincèras son benvengudas dins lei comentaris. Espèri que contunharetz de far de comentaris e de parl... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 19.58h

#29 Avetz benlèu rason sus l'etimologia. Pr'aquò, me semblava interessant,.... per las causidas que fasèm auèi - vocabulari, sintaxi,...tanplan dins l'escrich que dins lo parlar, de coneisser los mecanismes que faguèron, un còp èra, que, quand se trantalhava entre una forma e una autra, lo monde causiguèron la forma que se sarrava lo mai de la lenga dominanta- doncas, lo francés dins Albigés d'ont soi sortit e ont demòri.
Mas, de còps que i a , de véser las responsas pontifianta... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 19.23h

#31 La "mapa" ALF confirma que l'atestacion "jardin" es fòrça marginala totparier en lemosin, coma o confirman las enquestas etnolignuisticas qu'ai fach emb mai de las de l'IEO dau Lemosin, qu'es pas simplamentun eivis "subjectiu" que balhe, qu'es lo resutat d'annadas e d'annadas d'enquestas sus lo terren. En mai, me mesfie quauqu'un pauc daus còps de las donadas daus atlas a causa dau metòde d'enquesta, ai desjà pogut invalidar de las donadas mercé a de las enquestas. Quant de còps quan... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 19.15h

#30 Ai pas dich que se podià pas auvir en degun luec mas qu'ai quand mesma plan percorgut los vilatges dau Lemosin e que ieu l'ai jamai auvit.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 18.33h

#27 "Jardin" auriá pogut èsser nòrd-occitan en teoria. Mai dins un grand nombre de lengas romanicas, trobam un tipe medievau "jardin" que ven dau francés ancian segon lo vejaire unanim deis especialistas: en portugués "jardim", en espanhòu "jardín", en catalan "jardí", en italian "giardino", e en occitan "jardin".


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 18.24h

#28 «i ai jamai auvit "jardin" en lemosin per ben dire»

=> Per còntra, i a d'autrei personas qu'an ben ausit "jardin" en lemosin, au costat de "vergier/vargier" e "òrt", se cresèm leis enquistas de terren de l'ALF. Aquel argument "ai pas ausit aquò" es fòrça subjectiu. http://diglib.uibk.ac.at/ulbtirol/content/zoom/149770


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3
-
4 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: IEO Label ÒC

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

austronesian   bèc   canfora   casinò   clo   codificacion   congrès   dark vador   enfasi   enfiteòsi   estrategia   francisme   gange   geopolitica   istre   italianisme   lo martegue   lorda   lugar   lugran   lusèrna   mar   mf   sumien   vènus  

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions