CAPÇALERA2: AMICS DE JORNALET

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 22 de junh

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 12.3.2018 03h00

L’e protetica: l’estil de l’esquí en Eslovaquia


Comentaris 10 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargament


Veronika Velez-Zuzulová, una esquiaira eslovaca
© Arthur Mouratidis




Etiquetas
e protetica, Eslovaquia, esquí, scèna, scientific, scita, sumien

Diferentas lengas, diferentas constrenchas
 
En occitan, un mot pòt pas començar per s + consonanta. I cal apondre una e iniciala, dicha e protetica, per facilitar la pronóncia.
 

escòla
 
espaci
 
espòrt
 
estil
 
esquí
 
Eslovaquia.
 
Aqueles exemples son de comparar, per exemple, amb l’anglés qu’a pas de besonh de l’e protetica: school, space, sport, style, ski, Slovakia. L’italian nimai: scuola, spazio, sport, stile, sci, Slovacchia. Lo romanés nimai: școală, spațiu, sport, stil, schi, Slovacia.
 
Pasmens d’autras lengas romanicas an de besonh, coma l’occitan, d’una e protetica. Es lo cas en catalan, aragonés, espanhòl e galègoportugués...
 
Lo francés ancian tanben voliá una e protetica mas lo francés actual non. Aquò explica los trantalhs del francés que ten una e protetica dins école (ancianament escole), espace mas pas dins sport, style, ski, Slovaquie.
 
 
Los mots que començan per sce- o sci-
 
En occitan, un mot pòt començar per sce‑ o sci‑ perque s e c fusionan dins lo meteis son [s] davant las vocalas e o i. Al nivèl ortografic, i a ben doas consonantas inicialas, s e c, mas al nivèl fonetic n’ausissèm pas qu’una: [s]. Ansin:
 
scèna se pronóncia [ˈsɛnɔ] (coma se s’escriguèssesèna”)
 
scita se pronóncia [ˈsitɔ] (coma se s’escriguèssesita”)
 
scientific se pronóncia [sjentiˈfik] (coma se s’escriguèssesientific”).
 
Lo catalan subís de formas espanholizadas dins aquel cas, coma escena [əˈsenə], escita [əˈsitə] e científic [siənˈtifik]. Aquelas formas catalanas aurián pas de besonh de l’e protetica perque fan ausir al començament la consonanta unica [s]. Son influenciadas per l’espanhòl ont i a realament un besonh d’e protetica. L’espanhòl vòl evitar a l’inici una s prononciada [s] puèi una c prononciada [θ]. Es la pronóncia espanhòla, [s]+[θ], que justifica d’un caire una e protetica dins escena [esˈθena], escita [esˈθita] e, d’autre caire, l’eliminacion de l’s dins científico [θjenˈtifiko].
 
En occitan trobam de còps d’espanholadas coma escèna*, escita* o cientific* qu’an pas cap de rason d’existir. Venon de qualque occitanista que parla espanhòl.
 
 
Mots compausats
 
Dins los mots compausats de formacion culta, en general, l’e protetica despareis al començament del segond element.
 
infra + estructura engendra infrastructura (non pas infraestructura*)
 
in- + estable engendra instable (non pas inestable*).
 
 
Mots amb una grafia forestièra
 
Certans mots forestièrs, fòrça rars, se son pas adaptats a l’escritura de l’occitan e començan graficament per s‑ + consonanta. Mas en occitan, se pronóncian coma se i aguèsse une e protetica al començament.
 
l’skateboard se pronóncia coma se foguèsse l’(e)skateboard”
 
tròp d’spam se pronóncia coma se foguèsse “tròp d’(e)spam”
 
çò qu’Smith pensa se pronóncia coma se foguèsse“çò qu’(e)Smith pensa”.
 
 
Solucions pus regionalizadas
 
Ai parlat del son [s], en realitat cal precisar que [s] davant i, u se convertís en lo son [ʃ] ‘sh’ en auvernhat: scita [ˈʃita]. En lemosin, lo son [s] a pogut passar a [j] ‘y’ après l’e protetica: escòla [ejˈkɔlɔ]. Dins los mots cultes e internacionals, lo lemosin manten lo son [s]: espaci [esˈpaci].
 
Qualques parlars auvernhats locals tenon una solucion originala. En luòc de botar una e protetica al començament, inserisson una e dicha epentetica entre l’s iniciala e la consonanta seguenta.
 
— L’auvernhat estandard espòrt [əsˈpɔr] deven localament sepòrt [səˈpɔr].
 
— L’auvernhat estandard Eslovaquia [əsluvaˈkjia] deven localament Selovaquia [səluvaˈkjia, səluvaˈkjiɔ].
 
 



publicitat



Comentaris

19 de març 13.55h

Cal evitar A(L) NIVEL (DE) en sens figurat.

*al nivèl ortografic: ortograficament, per çò que tòca a l'ortografia


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

14 de març 09.41h

#6 En castelhan nòtan "es" de pertot emai, me semble, s'existe la pronóncia "ei" ("eipañol", "eicuela"), notadament dins lo sud d'Espanha e en America.

https://es.wikipedia.org/wiki/Dialecto_andaluz

nòtan "Eḥt·taré eḥt·tudiando tor día (Estaré estudiando todo el día)"

E l'andalós a tanben un molon de biais de prononciar que revertan pas l'ortografia dau castelhan (dison "cantaa" per "cantada" per exemple, ), sense que lei locutors siegon destorbiats per sa lectura.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de març 22.16h

#7 Segur mas qu'es pas una solucion per que lo monde pueschan legir. Bon, grosso modo, en lemosin normatiu, mantenen nonmàs [ej] vs [es] donc? Qu'es çò que se practica en fach. Per lo resta, fan coma vòlen la gent? Aviá cregut legir que Felip Martel, quauques còps, utilizava de las notacions en "ei" dins son parlar, afen sabe pus exactament. Benlèu que nos podriá confirmar o pas aquí. Aviá vist dins un diccionari dau Velai tanben daus "ei" si me suvene ben. Afen, ieu utilize totjorn ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de març 21.24h

#6 «Que fau far si volem notar mai precisament los parlars qu'an de las realizacions multiplas?»
=> L'alfabet fonetic internacional es una bona solucion.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de març 19.54h

Bon, Domergue, me voles pas respóner donc? Qué reténer per lo lemosin normatiu per las realizacions de "es"? Que fau far si volem notar mai precisament los parlars qu'an de las realizacions multiplas? L'i a daus parlars nòrd-occitans que nòtan "ei" daus còps ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de març 13.37h

Lo mieu grand, vès Clarmont, ditz ben sepòrt... o secòla. ;-)

Mercés plan, Domergue, n'article ben interessant.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de març 20.52h

#3 Sei aquí e donc? Mas questions son pas legitimas? L'i a pas deguna intencion dedins, son neutras.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de març 20.10h

#2 JC X, suert de queste còrs.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de març 17.55h

Ai obludat que daus còps "es" pòt tanben correspondre, a costat de las autras realizacions, en lemosin, dins un mesme parlar, a [aj] coma dins "pescha" [pajsɔ] o mesfia-te ['majfjɔ] dins daus parlars. L'i a donc daicia a 5 realizacions possiblas per daus uns parlars. Se'n fau téner a [ej]-[es] en lemosin normatiu?


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de març 15.57h

Qu'es complicat en lemosin la realizacion de "es". Lo mai sovent, dins un mesme parlar, daus còps, se realiza [ɛj] (coma dins "festa"), d'autres còps [e] (coma dins "escòla" [e'ko:lɔ]), d'autres còps [ɛs] (o [ɛʃ], [ɛr] o [ær] segon los parlars e segon los mots; coma dins "pesta", "vesta"). La realizacion mejana [ej̭] se pòt maugrat tot rescontrar dins daus parlars, en alternància emb [ɛs] per los cultismes. Tots los parlars d'òc onte tròban [ej] per "es" an chausit d'escriure "... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

auriò   auriòl   auriòu   ausar   evolucionar   evoluir   excessiu   excès   fishman   gausar   grafias arcaizantas   gròc   jaune   lafont   lemosin   lenga   mal capitar   malescasuda   reüssida   reüssir   roma   roman   si escaire   sumien   vauclusa  

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions