CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 17 de julh

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 25.12.2017 03h00

Lo nom de Jèsus: una accentuacion interessanta


Comentaris 25 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (12 vòtes)
carregant En cargament


Aqueste jorn de Nadau, dedicat a la naissença de Jèsus, nos dona l’ocasion d’examinar lo nom d’aqueu profèta josieu qu’a marcat l’istòria mondiala e qu’es la figura centrala dau cristianisme.
 
 
L’accentuacion sus l’avantdarriera sillaba
 
Çò que frapa lei lingüistas, es que lo nom occitan de Jèsus pòrta en generau l’accent tonic sus l’avantdarriera sillaba, mentre que dins la màger part deis autrei lengas romanicas, lo nom de “Jèsus” se ditz amb de formas accentuadas sus la darriera sillaba. Dins leis exemples seguents, l’accent tonic es soslinhat.
 

occitan Jèsus
 
catalan Jesús
aragonés Jesús
espanhòu Jesús
asturleonés Xesús
galègoportugués Jesus
galò Jezus
francés Jésus
italian Gesù
nòrd-italian (piemontés) Gesù
romanés Isus o Iisus
 
Nòstra accentuacion sus l’avantdarriera sillaba es tan viva qu’a produch una exclamacion populara, “Jès!”, qu’exprimís la suspresa.
 
 
Etimologia
 
Lo nom occitan Jèsus ven dau latin Iesus. La lenga latina pòt pas metre un accent tonic sus la darriera sillaba, donc accentua necessàriament Iesus.
 
Lo nom latin Iesus ven eu meteis dau grèc Iēss / Ἰησοῦς que s’accentua, eu, sus la darriera sillaba. Es aqueu nom grèc que forniguèt dirèctament o indirècta lo nom de “Jèsus” dins la màger part dei lengas dau Mond. D’efiech, leis Evangèlis se redigiguèron en grèc abans de se traduire dins d’autrei lengas. Dau temps de Jèsus, lo grèc èra la lenga de prestigi de Palestina e de la mitat orientala de l’Empèri Roman. Es pas estonant que leis evangelistas ajan escrich en grèc.
 
Lo nom grèc Iēss / Ἰησοῦς ven de l’ebrieu Yeshua. Es una varianta de la forma pus anciana Yehoshua que significa en ebrieu “Dieu es salut” e qu’a engendrat, tanben, lo prenom occitan Josuè (en anglés Joshua). Coma aquò, Jèsus portava un nom ebrieu. Pasmens l’ebrieu èra una lenga en reculada a l’epòca de Jèsus.

L’aramèu —una lenga semitica de la meteissa familha que l’ebrieu— èra la lenga abituala dei josieus palestinians. Jèsus parlava sustot en aramèu.
 
 
L’accentuacion sus la darriera sillaba
 
Existís tanben una varianta occitana, d’usatge minoritari, que s’accentua sus la darriera sillaba: Jesús en luòc de Jèsus.
 
D’ont ven aquela accentuacion sus la darriera sillaba que trobam pereu dins leis autrei lengas romanicas?
 
Dins la màger part dei lengas romanicas, pòt venir d’una curiosa mòda de l’Edat Mejana que consistissiá a accentuar lei mots latins en ‑us sus la darriera sillaba. Aquò foguèt pas un fenomèn generau, ça que la.
 
En romanés, Isus o Iisus es pas passat per lo latin, ven dirèctament dau grèc Iēss / Ἰησοῦς que s’accentua sus la darriera sillaba. Es normau: Romania es un país ortodòxe, lo grèc a mai de pes que lo latin dins lo vocabulari crestian de l’ortodoxia.
 
Lo francés es incapable de metre l’accent tonic alhors que sus la darriera sillaba, donc pòt prononciar solament Jésus.
 
Ara: lei formas occitanas accentuadas sus la fin, coma Jesús, pòdon venir de doas ipotèsis.
 
— Primiera ipotèsi. L’occitan Jesús seriá una rèsta de la mòda medievala qu’accentuava lei mots latins sabents sus la fin.
 
— Segonda ipotèsi. L’occitan Jesús vendriá d’una influéncia tardiva dei lengas dominantas coma l’italian, lo francés e l’espanhòu.
 
Es aquela segonda ipotèsi que sembla pus probabla. En niçard, una forma dau diccionari de Castelana es escricha ‘Jesù e sembla l’italian Gesù, sens -s finala coma en italian. En gascon, lo diccionari de Simin Palai dona un testimoniatge encara mai explicit sus la francizacion:
 
“Aujourd’hui, on a tendance à prononcer Jésus, comme en fr., mais Jèsus avec l’accent tonique sur est resté dans le parler courant.”
 
(“Uei que tenden a prononciar Jésus coma en francés, mes Jèsus dab l’accent tonic sus qu’ei restat dens lo parlar corrent.”)
 
Cau creire Palai que coneissiá fòrça ben l’usatge popular de la lenga. La forma mai recomandabla e mai usuala de l’occitan es Jèsus.
 
 
 


abonar los amics de Jornalet
 
 



publicitat



Comentaris

2 de genièr 06.01h


És molt interessant això que dius, Domergue, sobre l'accentuació oxítona dels mots llatins en les nostres llengües.

Jo hi podria afegir, en el cas del català, que això també afecta els mots grecs, pel que fa al vocabulari eclesiàstic o religiós.

Per exemple, quan jo era nin, a Mallorca, a classe de religió les monges pronunciaven i ens feien pronunciar "esperitutuò" per "spiritu tuo", "kirièlèissÒn" , oxíton o agut, per "kírie elèisson" (amb les e àtones com a e oberta, i ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

1 de genièr 16.41h

#25 coma la mòda del CLO per *Ibèx !!!


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

31 de decembre 19.00h

#23 Coma o evòqui dins l'article: «Dins la màger part dei lengas romanicas, pòt venir d’una curiosa mòda de l’Edat Mejana que consistissiá a accentuar lei mots latins en ‑us sus la darriera sillaba. Aquò foguèt pas un fenomèn generau, ça que la.»


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

31 de decembre 18.56h

#23 I a certans mots de formacion culta ont se garda volontàriament la terminason "-us" del latin coma "Jèsus, Dàrius, Sèxtius, Sírius, Òrus, cactus, sinus, cosinus", etc. Aquò s'obsèrva dins mai d'una lenga romanica.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de decembre 23.32h

#21 normalament, la finala latina -us balha -o atòne en espanhòl e italian e res en romanic, mès pas per Jesus.???


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de decembre 23.28h

1)Ma mair disia, coma totas en vilatge, Gèsus
2)Gèsus! qu'èra ua interjeccion de despiet, de contrarietat.
3) Avens qu'ei eth nom de Deceme en naut-Coserans, sense connotacion religiosa me sembla.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

29 de decembre 11.03h

E se sap perqué las autras lengas romanicas (levat lo francés qu'a una accentuacion particulara) an botat l'accent en finala? An seguit lo grèc mentre que parlavan latin?


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

27 de decembre 11.31h

#18 Es malaisit de parlar de Nadal sens parlar de Jèsus. Far d'istòria de l'art sens parlar de Jèsus es ne doblidar una brava part. Parlar de cultura populara occitana sens Jèsus, parlar de literatura occitana... Mas ne parlar implica pas una adesion a la fe crestiana, als dògmes de l'una o l'autra religion.
Ma suspresa foguèt ongan l'invasion dels "calendrier de l'Avent". Se l'i a quicòm de plan ligat a la religion es l'Avent, e los mercants de bonbonarias o an recuperat sens cap d'esc... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

27 de decembre 11.28h

#18 Jàsus praube (de tu) !


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

26 de decembre 22.34h

L'article es interessant e plan documentat coma de costuma.
Mès en que sèrve de sàber l'accent tonic de Jèsus, en defòra dels crestians qu'en parlarián ?
En aquesta fin d'annada, i a fòrça articles de cristianisme dins Jornalet, coma s'èra una gaseta crestiana occitana. Aquò fa estranh...
Amb aquò, rai!



Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 7
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: IEO Label ÒC

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions