CAPCALERA: IEA-AALO

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 30 d'octòbre

Matiàs Gibèrt

Dimenge, 20.12.2015 03h00

Nom de país: Filoxenia


Comentaris 14 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (16 vòtes)
carregant En cargament


Ciceron conjura Catilina (Cesare Maccari 1880)




Etiquetas
filosofia, gibert, país, pensament

 

Car ès tu la patria e tu la libertat
 
Lo fenomèn del ciutadanatge tal coma lo comprenèm a l’epòca modèrna, apareis pas abans lo sègle XVIII. Lo moment fondamental per ben comprene las discutidas actualas, es la Revolucion de 1789. Ailà, un verrolh s’es establit entre aquestes dos tèrmes, ciutadanatge e nacionalitat, verrolh qu’ai propausat aicí de batizar imperium (plur. imperia): a l’encòp “empèri”, “estat”, “sobeiranetat”, “poder.” 
 
D’autre caire, natio es derivat de nascere, “nàisser”. Nacional es çò tot de ligat a la naissença. Lo sègle XVIII es l’aparicion en Euròpa d’una nacionalizacion al sens literal, del ciutadanatge, es a dire de la possibilitat de gaudir de dreches e de participar a la vida politica de la polis, la ciutat. La natio, la naissença (detràs del latin nat-io*, òm pòt encara veire nat-ura*) e tot çò que ven amb ela, las formas d’expressions lingüisticas, culturalas “naturalas” a un país, venguèt lo critèri fondamental per  garentir l’apartenéncia de l’individú a la comunautat politica. E es l’aparicion de l’estat-nacion modèrn, forma modèrna de l’imperium, que permetèt aquesta nacionalizacion o melhor naissencializacion (per fargar un jòc de mot derridian) originària del ciutadanatge.
 
Cresi qu’un dels enjòcs possibles d’una filosofia democratica occitana uèi seriá de trabalhar a desnacionalizar lo ciutadanatge, çò en lo dessencializar. Ne far pas pus una question de naissença, de “natura” supausada, d’identitat nacionala e donc de privilègi mas tot simplament insistir sus la dimension d’electivitat, l’importància de la causida, de l’eleccion, de la volontat, la volontat de viure al país, que siá o non aqueste lo país ont òm nasquèt, lo país dels aujòls, dimension arcaïca d’ont ven aiceste aspècte patristic o patrician, l’ombra del pater qu’òm vei encara dins lo vièlh mot de patria, tanben present dins l’alemand mejan Vaterlant e dins mai d’una varianta de las lengas germanicas modèrnas (Fatherland, Fædreland, Fedreland, Vaterland eca.)
 
Contra las temptacions imperialistas, respeliscam la bèla definicion del grand filosòf de la res publica qu’es Ciceron: Patria est, ubicumque est bene[1] (“Ont que siá ont òm se sent ben, aquí es la patria”). L’expression bene est descriu fòrça plan, tròbi, lo principi d’eleccion del país, la volontat de viure al país e ubicumque (“ont que siá”); quin que siá aquel país, lo del pater o ben un autre.  Aquò es lo sens vertadièr sens del cosmopolitisme: lo ciutadan del mond es pas lo que viu sens país o que refusa de viure e de s’estacar al país ont nasquèt; ciutadan del mond es puslèu lo que, ubicumque, viu al país ont bene est
 
Cresi pas m’enganar en notar que, de la lenga occitana, la lenga francesa parlada en Occitània a servat aiceste usatge ordinari e significatiu: vivre au pays. Cossí revirar per exemple, “país” dins l’expression viure al país?
 
A ieu me sembla qu’una traduccion precisa del sens viscut dels sieus usancièrs deuriá temptar una modulacion amb quicòm prèp de l’anglés Homeland o de l’alemand Heimat, melhor que Country o que Land, çò que seriá la traduccion germanica de país en general, en fòra de l’expression susdicha. Mas atal meteis, soi pas segur que la nocion de “país” dins l’usatge social occitan viure al país se referisca exactament al Land es a dire a quicòm d’estrechament nacionalgeografic sens dever totun regetar aquela nocion per principi.
 
Lo país en question aicí me sembla èsser puslèu una dimension umana que se deu comprene dins un ensemble uman en relacion amb de segur una geografia, un païsatge, mas tanben una istòria, una lenga, una cultura, una societat eca., çò que ditz plan mai Heimat o Homeland que non pas Land (o Vaterland). Lo país me sembla èsser res d’essencial o d’abstrach mas puslèu un ensemble uman relacional e concret dins l’espaci e lo temps. Lo país es lai ont nòstra umanitat, tot simplament, bene est.
 
Pr’aquò se viure al país se referís a un Heimat-Homeland, alavetz aquò nos fa conceptualament sortir del quadre estrictament nacionalgeografic e intrar dins lo domeni del heimliche (alemand per “çò de familiar”), çò de familiar, d’intim, de ligat al Heim o al Home, a “l’en cò nòstre”,  qu’es justament lai ont bene sumus. Es verai que lo mai sovent, es lai ont a viscut el tanben mon pater (e/o ma mater). Çò pendent digam que, d’en primièr, es pas lo cas per totòm, d’en segond, e mai foguèsse lo cas, vesi pas brica perqué aquò nos empachariá 1/ de causir un autre país ont se sentiriam mai en cò nòstre 2/ de refusar aquel sentiment als qu’an causit lo país ont èm nascuts e qu’i vivon amb nosautres.
 
Dins la segonda mitat del sègle XX, se lo “viure al país” venguèt un mòt d’òrdre plan fòrt dins las luchas socialas en Occitània es certament que los occitans en lucha avián lo sentiment, fàcia a l’accion abstrasenta e esplechanta de l’imperium, d’èsser despossedits de quicòm de heimliche, pas sonque quicòm de nacionalgeografic, mas dins una conjonctura socioistorica particulara, quicòm que pertocava lo país dins son ensemble uman-social-ecologic heimliche, ensemble ont son umanitat se desvolopèt e al qual èran estacats ben legitimament.[2]
 
Mas ligar lo país a çò de heimiliche reven a l’inscriure dins una cartografia conceptuala precisa, a tot un camp semantic de l’estrangièr, de l’estranh, del familiar e del non-familiar (l’unheimliche[3] de Freud), e mai que mai amb los tèrmes de l’anciana lenga grèca que son philoxenía e theoxenía (lat. hospitium). La philoxenía es la phília (l’amistat) per çò d’estranh o estrangièr (grec. xénos, lat. hospes) paraula sacrada que los latins reviravan per hospitalitas.
 
Es inutil de remembrar que mantuna tradicion de Mediterranèa avián desvolopat una etica religiosa de la filoxenia, l’espitaletat[4].
 
Èra ligada aquela nocion, pels grècs e los romans, a Zeus Xenios o Philoxenos o encara Jupiter Hospites, dieu qu’impausava a totòm de devers sacrats d’acuèlh e de proteccion per l’estranh venent al país. Sabiam pas se l’estranh que veniá al país èra un òme o un dieu, e dins lo dobte, lo caliá tractar de la melhora manièra, se que non los risques e las punicions èran maxims. Res a veire amb la trista realitat dels nòstres “ospicis” o encara dels Läger calaisians e lampedosescs.
 
O tempora o mores! A nosautres occitans, europèus, quin dieu serà capable de nos far prene consciéncia del dever absolut d’una vertadièra politica del país capabla de tornar inventar una filosofia de l’hospitalitas-philoxenia sus tèrra[5]?


[1]          Cicero, Tusculanæ, 5, 37, 108
[3]          Lo tèrme alemand heimliche e son contrari unheimliche coneguèron un usatge filosofic particular dempuèi la popularizacion que ne faguèt Sigmund Freud dins son ensag Das Unheimliche (1919) veire aicí.



publicitat
BANNER1: IEO Arièja



Comentaris

21 de decembre 00.53h

#13 Ven a ieu, Matiàs, de precisar ma pensada. :-) Èri en desacòrdi sul metòde etimologic (l'etimologia non o ditz pas tot, coma o pensam sovent) e tanben sul refús de dire "nacion" (coma lingüista, soi conscient de la polisemia fondamentala del lexic), mas sul fons nòstras idèas son fòrça pròchas!


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de decembre 00.44h

#11 Car JCD, coneissi pas l'òbra de Delpastre, mas de segur vos pòdi dire que lo vòstre saberut a degut amagar un aspècte fondamental del nacionalisme barresian: lo culte de la tèrra i es al servici de "l'exaltation du Moi". Sens conèisser Delpastre, dobti francament que ne siá atal meteis dins son òbra.
Quant a vòstre apondon sus la pensada del país, vos seguissi a 100 % sus çò que disètz de M. Chapduelh que coneissi pas tanbpauc, mas m'i vau interessar.

#9 Car Gerard Joan, sen... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

21 de decembre 00.34h

#8 Segon lo diccionari de Mistral, non i a cap de distincion semantica entre "ciutadin" e "ciutadan", que vòlon dire totes dos "citoyen" e "citadin". Al fons, es normal, puèi que significan fondamentalament "abitant d'una ciutat" dins lo doble semantisme de "ciutat" (la vila o l'estat). Mistral tanben dona "ciutadinatge" amb lo sens de "citoyenneté". Per tant, se pòt dire que lo sufixe -atge es atestat, e que lo sufixe -etat seriá probable un calc del francés.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de decembre 22.40h

Un apondon.
Micheu Chapduelh, que se podriá queraque dire de se que fai de la filosòfia pacana que paisana, utiliza 'na accepcion eslargida de pacan/paisan e parla pas nonmàs daus paisans/agricultors quand parla daus paisans mas parla de tot lo monde qu'an quauqu'un liam emb lo país, e parla mesma daus paisans de las vilas.

Un còp, auviguei quauqu'un dins un collòqui, l'i a pas tant de temps, eissaiar d'enrejar un parallele entre Delpastre e Barrès, sens que quò semblessa pejoratiu din... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de decembre 21.30h

#9 Siá tu, siá ieu, mas un dels dos a mal legit l'article.
Encara un grand mercés a Matiàs per aqueste apòrt màger a la pensada politica occitana. Vesèm plan se desvolopar aicí una reflexion ampla, ambiciosa, destacada de las nocions vielhachonas e estrechas que nos son tròp sovent escalcidas (quand per astre i a un bocin de fons) dins los presics dels nòstres elegits.
Aqueles articles son reviudants e pagela un camin cap a un futur mens « encucuranhat » coma ditz ma maire. Merc... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de decembre 16.30h

La "filoxenia" non es un problèma, mas soi en radical desacòrdi amb l'autor (que prèsi sempre la qualitat intellectuala de sos articles) sus la conception etimologista de la "nacion". Cèrtas, "nacion" ven del latin "nascere", mas precisament, èsser occitan, dins la situacion que ben sabèm, es quicòm d'electiu, es una causida, es una volontat liura d'aderir a un projècte de vida e de societat. Los occitanistas ben sabèm qu'es occitan qui o vòl èsser, e lo nacionalisme o... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de decembre 14.03h

#7 Mercés ben, vòstras responsas son fòrça claras.
Per ciutadanetat/ciutadanatge, qu'era 'na interrogacion personala, que vos era pas especialament destinada. Benlèu que si un lexicografe/-lògue passa per aquí, nos podrá assabentar sus ciutadan/ciutadin, ciutadanetat/ciutadanatge. M'es 'vis que "ciutadan" per "citoyen" es un cultisme moderne, que "ciutadan" designava prumier "lo citadin" dins la linga populara. Sus lo site dau Congrès, en far 'na rechercha sus "citadin", lo diccionari ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de decembre 13.43h

#5 Car JCD,
Milanta mercés per la finesa e la prigondor del vòstre comentari que demòstra una lectura atentiva e exigenta d'aquel mieu tèxt.
M'excusaretz se respondi pas a totas vòstras remarcas, es que dins un article venent, ai ja atacat mai d'una de las questions que pausats amb justesas.

1) Utilizavi "ciutadanetat" d'en primièr en seguissent lo Congrès e en calca mai o mens inconscient del francés, puèi ai vist que Jornalet preferissiá "ciutadanatge" alara coma las polemicas lexi... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de decembre 13.01h

#4 Co qu'ai dich es qu'es justament los Girondins qu'an entrincat lo viratge vès un nacionalisme territoriau que nos an laissat en eiretatge. Es doncas pas indispensable que tornen. Es verai, e las reaccions a las eleccions corsas o mostran un cop de mai, que la França d'encuei es pas lesta a revisitar sa concepcion de la "Nacion". Mas coma veio pas la possibilitat de la bastison d'una nacion occitana ideala, liura e tot ço qu'un volrè, penso que siam ben compelits de pensar nostres problè... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

20 de decembre 12.54h

Mercés beucòp per quela pensada plan argumentada.
Quauquas questions e remarcas :

1. (question-remarca de lexicografia/lexicolologia qu'es pas tot drech en liam emb l'article) Ai remarcat que s'escriu « ciutadanatge » (< « ciutadan ») dins los usatges recents de la linga occitana per parlar de : fr. « citoyenneté », ang. « citizenship », esp. « ciudadania ». Lo francés destria clarament lo « citoyen » dau « citadin » quand l'espanhòu destria pas l'un de l'au... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER3: Ràdio Occitània

Perfil

Matiàs Gibèrt

Matiàs Gibèrt logo rss

Professor de filosofia (Carcassona), cercaire doctorant a l'Universitat de Tolosa-Joan Jaurés

mai d'informacions

contactar l'autor

Categorias

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions