CAPCALERA: la botiga

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 16 de mai

Tònho Castet

Dimenge, 8.11.2020 03h00

Er aranés ena Lua


Comentaris 7 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (9 vòtes)
carregant En cargament


Òc ja i e!
 
Ac condàuem en Jornalet, era nòsta lengua s’acabarie parlant ena Lua.
 
Ara hè un parelh d’ans que presentàuem a Tintin parlant aranés per prumèr còp en album Es Jòies dera Castafiòre, er album numèro 21 dera colleccion de 24 títols. Alavetz ja avertíem qu’er aranés acabarie ena Lua.
 
Eth prumèr album siguec revirat deth francés ar aranés pera Associacion Es Paums[1] de Vilamòs, per encargue des coeditors Zephyrum e Trilita. Es madeishi coeditors qu’encarguèren a Es Paums era traduccion de dus títols mès, Objectiu era Lua e Auem Cauishigat ena Lua, dues òbres que ja son prèstes e a disposicion des tintinaires e des lectors aranesi. Tant des uns (tintinaires) coma des auti (lectors d’aranés) que n’i a a milèrs.
 
Ac descorbirem damb jòia tanlèu coma Es Jòies dera Castafiòre sigueren en mercat. Que i a per tot eth mon milèrs de tintinaires colleccionistes des comics de Tintin. Arribèren comandes deth reportèr deth peu quilhat de Euròpa e de toti es païsi dera planeta. Per quauquarren deu èster qu'es Aventures de Tintin ei eth cincau libre mès viatges tradusit dera istòria. Segons diuèrses hònts eth ranking serie aguest, guarda:
 

— Era Biblia, que ja ei tradusida ar aranés, aumens eth Nau Testament e es Psalms revirat tot per Mossen Amiell.
 
— Eth Petit Prince tanben editada en aranés en 2005 per Parangona Edicions.
 
— Pinocho editat en aranés per Teide en 2016
 
— Alicia en País des Meravilhes tradusida enguan ar aranés per Associacion  Es Paums de Vilamòs e editada peth Departament de Lengua deth Conselh Generau d’Aran.
 
— Es Aventures de Tintin, Es Jòies dera Castafiòre en 2018 e Objectiu era Lua e Auem cauishigat en Lua coeditadi per Zephyrum e Trilita en aranés a compdar d’aué.
 
Non ei d’estonar donques que i age associacions damb milèrs de tintinofils per tot eth mon.
 
Tanben ei estonanta era grana quantitat de lectors que vòlen apréner aranés. Ac auem podut constatar ena grana quantitat d’alumnes matriculadi en aguest Cors academic enes Corsi d’aranés deth Conselh Generau d’Aran, dera Generalitat de Catalonha , deth CAÒC…, mès sustot enes corsi en linha deth Club Aranés[2] qu'en aguesti moments ne son mès de mila e que son esbarricadi pes lòcs des païsi mès aluenhats deth mon: auem alumnes en São Paulo, Tòquio, Tennessee, Toronto, e…tiò!!! tanben ena Lua se parle aranés.
 
Ara es lectors aranesi an ara sua disposicion dues òbres mès en aranés: Objectiu era Lua e Auem cauishigat ena Lua.
 
Ta nosati ena Associacion qu’a estat un autentic plaser méter es dialògs en aranés en boca de Tintin e dera rèsta des personatges que romen pera Lua e era rèsta der espaci siderau. Uns personatges qu'es sòns nòms s’an adaptat ara grafia aranesa entà que sonen coma auie pensat Hergé: per exemple eth Milou francés s’a revirat coma Miló en aranés.
 
Ath delà des nòms des personatges tanben s’an adaptat ara grafia aranesa es onomatopèies, es crits, es exclamacions e es insults. Atau donques es exclamacions Ah!, Oh! en aranés pèrden era h e viren a A!, Ò!.
 
Era toponimia aranesa tanben ei molt presenta enes nauèri albums, atau ua exclamacion utilizada plan soent peth mauparlat deth Capitan Haddock, Tonnerre de Brest s’a adaptat ena version aranesa coma Trons deth Montlude un tuc plan coneishut ena Val.
 
Quauqui personatges coma es inspectors Dupond e Dupont campen en comic coma Bertranon e Bertranet dus nòms de cases autentics que i a ena Val d’Aran.
 
En tot revirar ar aranés auem profitat tà includir expressions genuines araneses entà que se coneishen e non se desbremben; …non vo’n hètz…, Moria!, expression de suspresa molt presenta en lenguatge orau o Tiò!!!, expression afirmatiua que ei un “òc” reforçat, çampar; que vò díder seguraments. O es vèrbs gandiar, desmangoriar…
 
Ena traduccion auem sajat d’èster çò mès fidèus possible tradusint directament dera edicion francesa de Casterman de 1962. Mos auem apuiat ena Gramatica der occitan aranés e en Diccionari der aranés(varianta occitana) dues òbres der IEA-AALO, Institut d’Estudis Aranesi – Acadèmia aranesa dera lengua occitana.
 
Entà nosati, revirar a Tintin ar aranés non a estat pas un trabalh, se non qu’a estat un divertiment pr’amor que mos a hèt a tornar as tempsi en qu’èrem uns mainatges quan liegíem es sues aventures.
 
Convidam a liéger aguestes nauères aventures de Tintin en aranés. Es lectors de tot eth mon traparàn qu’era nòsta ei ua beròia lengua.
 
Era Associacion que volem reivindicar era beresa der aranés tant com lengua literària, com lengua deth carrèr, deth pòble, com tà uns divertidi comics de Tintin. I creiguem talament qu’ac auem en nòste lèma[3]tà promòir era musica, era lengua e era cultura
 
Zephirum e Trilita damb era publicacion d’aguestes dues òbres ajuden a qu’er aranés sigue mès coneishut per tot eth mon, des de Vilamòs, per méter un exemple, enquia Madagascar. Çampar qu’enes dus lòcs i a lectors de Tintin e der aranés.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
[1] Associacion Es Paums ei ua entitat associatiua, sense ànim de lucre, damb sedença en Vilamòs (Val d’Aran) que promò accions culturaus a compdar de 1974.
[2] Club Aranés ei era plataforma d’aprendissatge d’aranés en linha der Institut Aranés, ua entitat sense ànim de lucre. Es Corsi que son gratuïti e i participe era Associacion Es Paums en tot hèr eth tutoratge.
[3] Associacion tà promòir era musica, era lengua e era cultura aranesa.



 

HERGÉ. Es aventures de Tintin. Objectiu era Lua. Zephyrum, Ed., 2020. 16,50 èuros. 
    
            

  
HERGÉ. Es aventures de Tintin. Auem cauishigat ena Lua. Zephyrum, Ed., 2020. 16,50 èuros. 
    
            

  
HERGÉ. Es aventures de Tintin. Es jòies dera Castafiòre. Zephyrum, Ed., 2018. 16,50 èuros. 
    
            

  


abonar los amics de Jornalet

 



publicitat
BANNER1: IEO 30 MARPOC



Comentaris

8 de novembre 21.14h

Felicitats e fòrça gràcies per aguest trebalh Tònho e es Paums !


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de novembre 14.18h

#2
Companhs de Les e de Bossòst,
De Salardú, de Vilamòs...


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de novembre 12.59h

Òsca als araneses e en particular a Es Paums per lo trabalh.


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de novembre 12.06h

Aunor e gran tutet
Tau bon Tòni Castèth
Qui vira en aranés
Òbras tà la joenessa !
Las bendas d’imatges
Tà la lenga son màtgers
Atau los petitons
Egau com los pairs sons
Que’s pòden asolar
Com en hont deu solar
En tot léger dab gai
torns beròis com l’arrai
deu só cauhant la luda
deu penent de Montlude.
E que vivi Gasconha
Shense met ni vergonha !


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de novembre 11.39h

Felicitats Tònho e gràcies peth ton trebalh! Atau podam aprene era nosta lengua aqueri que no l'auem jamais estudiat.


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de novembre 10.33h

*Vilamòs: Terçon de Lairissa.


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

8 de novembre 10.32h

Er aranés ena Lua? Non, era aranés en tèrra, tà servir-mos entà toti es occitans. Fòrça mercés tà Tònho Castet que hè tantes causes tara nòsta lengua de Vilamòs estant.


Valora aquest comentari:   votar positiu 10   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER3: Ràdio Occitània

Perfil

Tònho Castet

Tònho Castet logo rss

President e fondador dera Associacion Es Paums, acordeonista, dinamizaire culturau en Vilamòs, activista dera lengua e traductor

mai d'informacions

contactar l'autor

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions