CAPCALERA: Lo Diari

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 24 de setembre

Laurenç Revèst

Dijòus, 16.4.2020 03h00

Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en Santonja: quauques toponimes en las Charantas


Comentaris 3 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargament


Es la resulta d’un viatge, quasi iniciatic, fait longtemps ja, dins aquest endreit. Dins l’espaci e dins lo temps, a pensar coma d’autres avans, a las relacions umanas e aus chamnhaments. Entre rires e purars. Guèrras, malautiás e patz. Imaginar sus lo terren la reculada de l’occitan, dins una varianta ja nòrdoccitana fàcia a un dialècte d’Oïl, anonciator dau francés estandard. Imaginar de populacions occitanofònas en nombre reduit sembla, coabitar emb de noveus vesins d’una lenga autra. Qu’au finau va subrepassar l’occitan lenga d’origina dau país. E coma s’es resistit, mestissat, e au finau, vuda la situacion actuala, coma s’es adoptada tanben en gardar de lexic occitan: de noms de luecs, de patronimes probable, e de mots coma “jau, cagolha”. Aquel airau me fai pensar a las traças de toponimes celtics en Bretanha dins lo País Galo, que s’i parla plus breton, desempuèi ben mai longtemps (sègle 9) que çò que se parla plus occitan en Peitau e Santonja (sègle 13 o mai tard segon los archius, que mencionan de formas occitanas fins au sègle 15)...
 

Mapa de: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b7/Communes_et_langues_de_Nouvelle-Aquitaine.svg

Vaicí una tièra de quauques noms comunaus que mòstran de toponimes variats emb de fenomèns fonetics divèrses e ren solament emb lo sufix -ac.
 
 
1- Charanta
 
— non simplificacion d’-AI- en - E- dins Ambérac, en occitan restablit grafia classica Ambairac (forma grafica daus archius: Ambeyrac, au sègle 13) veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Amb%C3%A9rac
 
— NH dins Bignac, en occitan restablit Bunhac (forma grafica daus archius, refaita en latin de cosina emb l’o finala: Bunhaco, en 1389) veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Bignac
 
— Sufix -OR(A) dins Chassors, forma grafica daus archius, es ja de bon occitan en grafia classica, Chassoras au sègle 14 cf. Jean Nanglard, Pouillé historique du diocèse d’Angoulême, t. III, Angoulême, imprimerie Despujols, 1900, 582 p., p. 432, veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Chassors
 
— LH dins Courbillac, en occitan restablit grafia classica Corbilhac (forma grafica daus archius, refaita en latin de cosina emb l’o finala: Corbilhaco, au sègle 14), veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Courbillac
 
— lexic: La Couronne, forma dau nom que ven de l’abadiá, remplaçant lo nom occitan ancian de La Palud o Sent Joan de la Palud, veire https://fr.m.wikipedia.org/wiki/La_Couronne_(Charente)
 
— O: Lupsault, forma grafica daus archius, es ja de bon occitan en grafia classica, Lopsaut en 1213 https://fr.wikipedia.org/wiki/Lupsault. cf. Paul-François-Étienne Cholet (préf. L.Clouzot), Cartulaire de l’abbaye de Saint-Étienne de Baigne, Niort, L.Clouzot, 1868, 382 p. http://www.guyenne.fr/ArchivesPerigord/Cartulaires/cartulaire_de_l_abbaye_baigne.htm. En Provença i es un luec Lo Saut dau lop.
 
— Montignac-Charente, en occitan restablit grafia classica Montinhac (forma grafica daus archius, refaita en latin de cosina emb l’o finala o um: Montinhiaco, Montinhacum en 1405) https://fr.wikipedia.org/wiki/Montignac-Charente
 
— -ADOR: Oradour, en occitan restablit grafia classica Orador, veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Oradour_(Charente). Un grand classic en occitan lemosin.
 
— -AUD: Ranville-Breuillaud, en occitan restablit ‘Ranvila-Brolhau(d), probable d’Aranvila-Brolhaud, veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Ranville-Breuillaud. De notar que lo sufix -aud es tipic de l’occitan lemosin per desinhar un estatjant de tau luec. Coma lemojaud de la ciutat de Lemòtges. Sembla adaptat aicí. Notar lo quartier d’Orfeuille, occitan restablit grafia classica Orfolha en 1274.
 
E mai,
 
— Rouillac, en occitan restablit grafia classica Rolhac cf. Nanglard, veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Rouillac_(Charente)
 
— Saint Michel d’Entraygues, en occitan restablit grafia classica Sent Micheu d’Entraigas, veire https://fr.m.wikipedia.org/wiki/Saint-Michel_(Charente).  O Aigues Pendantes, en occitan restablit Aigas pendentas, veire https://fr.m.wikipedia.org/wiki/Barro_(Charente).
Vesèm ben l’element occitan entre aigas.
 
— Verdille, en occitan restablit grafia classica Verzilhes vèrs 1300, veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Verdille. Es ‘na zòna que l’occitan reculèt e fins a gaire. Après las guèrras de religion, Francés Ier i installèt de familhas catolicas persecutadas, coma a Saint-Laurent-de-Belzagot (*Sent Laurenç de *Belzagòl, forma occitana possibla?) cf. Jean-Hippolyte Michon, Statistique monumentale de la Charente, Paris, Derache (réimprimé en 1980 par Bruno Sépulchre, Paris), 1844, 334 p., p. 30
 
E mai, per exemple lo moviment dau nòrd devèrs lo sud contunhèt tard coma se’n parla dins aquela mesma comuna https://fr.wikipedia.org/wiki/Saint-Laurent-de-Belzagot: “Vèrs la fin dau sègle 19, de familhas vendeanas son vengudas en ajuda per trabalhar la tèrra” cf. Jules Martin-Buchey, Géographie historique et communale de la Charente, édité par l’auteur, Châteauneuf, 1914-1917 (réimpr. Bruno Sépulchre, Paris, 1984), 422 p., p. 336
 
 
Referéncias:
 
— Jean Nanglard, Livre des fiefs de Guillaume de Blaye, évêque d’Angoulême [“Liber feodorum”], t. 5, Société archéologique et historique de la Charente, 1905 (1re éd. 1273), 404 p
 
— Louis Adolphe Terracher, Étude de géographie linguistique: Les aires morphologiques dans les parlers populaires du nord-ouest de l’Angoumois (1800-1900), H. Champion, 1914 , 700 p.
 
https://oc.wikipedia.org/wiki/Charanta_Occitana
 
 
2- La Charanta maritima
 
— Lexic: Boisredon, en occitan restablit Boisredond o segon Bòscredond. Ges de conoissença d’una forma anciana dins los archius. Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Boisredon
 
— Palatalizacion CHA + Lexic: Champdolent, compreneson dirècta, toponime nòrdoccitan. Mas dolent a causa de qué, ‘quò siriá interessant d’o saupre. https://fr.wikipedia.org/wiki/Champdolent
 
— -ÓS: Le Fouilloux, en occitan restablit Lo Folhós, luec plen d’aubres fulhós. Pensam au toponime Folhosa en Gavotina. Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Le_Fouilloux
 
— Lexic: La Vergne, en occitan La Vèrnha. Notar lo gentilici format coma en lemosin: vernhaud·a. Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/La_Vergne_(Charente-Maritime)
 
— Fonologia: Le Gua, en occitan restablit Lo Gua en gascon, Lo Ga en lemosin veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Le_Gua_(Charente-Maritime). Indicacion de l’influéncia grafica de l’occitan gascon?
 
— Matha, en occitan restablit Mata o Matàs? , molon de plantas. Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Matha
 
— Mérignac, en occitan restablit Merinhac coma en Gironda, veire https://fr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9rignac_(Charente-Maritime)
 
— Morfologia: Mirambeau. En occitan Mirambeu. Mirambel o Mirambel l’Artaud dins una charta de 1083 . Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Mirambeau_(Charente-Maritime)
 
— Soubran, en occitan restablit Sobran. Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Soubran.
 
— ADA: La Tremblade. En occitan lemosin La Tremblada. En occitan lemosin l’aubre se pòt dire lo tremble, (los autres dialèctes son mai devèrs lo tip lexicau trémol) e sembla que lo sufix - ada indique la multitud d’aqueus aubres. Quitament s’es indicada una forma Trembledam. Encara que lo sufix collectiu -am siá possible vaicí per indicar l’ensèm d’aubres. Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/La_Tremblade
 
Dins la microtoponimia de notar a Arvert, la “rue des Moulinades” emb lo sufix -ada tipic occitan, veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Arvert
 
Sus la comuna de Messac, la ribiera La Pimperade, en occitan restablit La Pimperada cf. https://fr.wikipedia.org/wiki/Messac_(Charente-Maritime)

 

E tanben:
— Nieul-le-Virouil, dins los archius : Nieuil, Nieuilh, Nieuille, Nieulle, Nyeulle emb l'autra localitat au sègle 12 Viroul puei Virouilh, en occitan restablit Nuelh lo Virolh. Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Nieul-le-Virouil

— Roumegoux, en occitan restablit Romegós, luec emb de romegas. Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Romegoux
 
 — Dobtes per aquelas comunas: 
 
— Bòsc + *Amnant? Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Boscamnant  

— Chaniers, un temps escrit Chapniers, de la chana + - ier= luec de chana o lo chap + nier= la tèsta niera. Veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Chaniers Pensar a la forma mai semblant a la lenga d'Òil e vesina Chepniers (atencion, avèm Champniers (Vienne) mas es una bastison diferenta)

— Montpellier... OK facile mas ren es segur per l'etimologia veire https://fr.wikipedia.org/wiki/Montpellier-de-M%C3%A9dillan


Coma conclusion?
 
Fau bien pensar a la dinamica lingüistica en preséncia. Observam lo fenomèn de desoccitanizacion via lo peitavin-santongés. ‘Quò a contunhat quitament après la Guèrra de Cent ans! Un Far West dins le Reiaume de França sus de tèrras d’origina occitana (qu’ a pogut contunhar en colonizant Quebèc). Brèu. Clarament, es l’occitan qu’a reculat per se francizar via lo peitavin-santongés. Lo francés estent la forma estandard de la lenga d’Òil, soleta lenga oficiala per totes, que lo peitavin-sentongés fa part de la lenga d’Òil.
 
Prumiera pròva, au sègle 20, d’après los estudis de Terracher, l’occitan se parla a Nanclars, Saint-Sulpice-de-Ruffec, Villejoubert, Saint-Amant-de-Boixe, Coulgens coma Aussac, Saint-Ciers. Mas, après se ditz que s’es plus parlat...
 
Dins lo rèsta d’Occitània es ja despuei la Tèrça Republica que l’occitan recula massissament dins las populacions. Ataca en règla de la transmission lingüistica familiala, desplaçament pus generau de la populacion per lo trabalh. E dins los vilatges tochats per l’exòdi rural, qué dire? Que son d’enclavas d’Òil? Ne’n mancava gaire, encara mens aura. Una mapa d’Occitània en leopard?
 
Autra pròva que la reculada de l’occitan es pas neta, fau pensar que totes los vilatges an pas pogut beneficiar en lor temps d’una monografia emb estudi lingüistic, lo fait que la comuna de Saint-Eutrope, a l’oèst de Montmoreau, siá signalada coma una enclava en domeni d’Òil es ben pròva de resisténcia lingüistica fàcia a l’èrsa francizanta. N’i a degut aver d’autras. Mas las tombas parlan pas. Los patronimes e toponimes un pauc.
 
Sabèm que devèm far atencion a l’influéncia grafica-fonica dau redactor de l’administracion dau país, en son temps.
 
Au revenge, dins aquesta dinamica, l’enclava Gabaia entorn de Montsegur pòt èsser considerada coma “pioniera”. Son pas venguts de bascos, de catalans o de ligurians per repoblar aquest país. E sus la mapa es bien la poncha de progression, que lo triangle santongés arribant jusc en Gironda n’es la segonda èrsa massissa.
 
 
 
Nòtas sus los chamnhaments de populacions:
 
Dau temps de la Guèrra de Cent Ans, partit francés e anglés se disputan lo país de Marenas. Lo climat d’insecuritat, per las exaccions repetadas per los soudards, los mercenaris, la patz serà de corta durada. I seràn mai las Guèrras de religion au sègle 16. D’aquest temps, la majoritat de la populacion deven protestanta.
 
De notar mai d’indicacions de despopulacion coma a Corpinhac que la pesta de 1656 tua la quasi totalitat de la populacion (6 subrevivents de 500 a 600 estatjants d’origina). Lo vilatge es rasat e rebastit mai d’avau.
 
Lo clivatge linguistic geografic francés-occitan es pas aqueu “costumier” nòrd sud coma s’i podèm esperar. Es mai oèst èst.
 
Avèm remarcat qu’es mai facil de trobar de toponimes occitans en l’oèst de Charanta mentre que la banda costiera, la Charanta Maritima, ben mens. Indici que benlèu la francizacion ‘ribèt per la riba de mar penetrant mai tardi dins l’interior de las tèrras au sud e subretot a l’èst.
 
De mai, los archius semblan mai documentats en Charanta, indicant la forma occitana originala, qu’en la Charanta maritima.
 
Sedimentat mai ancianament, lo limite daus noms en -ac (au sud de França) e daus noms en -é, -ay ou -y (au nòrd), travèrsa França d’oèst en èst e lo nòrd-oèst dau departament de Charenta entre Rouillac/Montigné e Bernac/Londigny. Una mapa dau sufix -ac en Charanta es visibla sus https://www.canalacademie.com/ida6810-Les-langues-regionales-de-France-Poitou-Aunis-Saintonge-a-la-fois-oc-et-oil-14-20.html
 
Los rotiers: https://fr.m.wikipedia.org/wiki/Grandes_compagnies
 
Un personatge tip de la Guèrra de Cent ans: Joan de Bug.
 

Autras referéncias:
https://oc.m.wikipedia.org/wiki/Comunas_de_Charanta
https://oc.m.wikipedia.org/wiki/Categoria:Comuna_de_la_Charanta_Lemosina
https://fr.m.wikipedia.org/wiki/Langues_de_la_Charente
https://www.wikiwand.com/oc/Proj%C3%A8cte_Comunas_d%27Occit%C3%A0nia/Identificacion_de_las_comunas/Charanta
 
 
abonar los amics de Jornalet
 
 

 



publicitat
BANNER1: IEO Arièja



Comentaris

16 d'abril 22.29h

#2 mercés. Ce qu'es constructiu e qu'ajusta, pilho.
Sio pron content dal trabalh, oèp.
Saludacions. Devo partir sus lo còup.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 d'abril 20.30h


Remarcas :
- « NH », « LH » son pas que grafias, ‘quò’s pas la preséncia d’un LH au lòc d’un LL que vai hèser qu’un nom èsti mèi occitan !
-  « dolent » es pas especificament occitan, ce me sembla... e "champ" tapauc :D
- Le Gua : influéncia grafica deu gascon ? La grafia alibertina existèva pa’ncara ! E sustot... en nòrd-gascon (bordalés) es « lo ga » [ga]. La prononciacion [gwa] aparei pas que dens lo mijorn de Gironda (Vasadés, Lana Grand).
- Mat... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 4
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

16 d'abril 15.50h

En Aragon, e mai encara en Bais Aragon, mais tanben en lo Bais Cinca e La Llitera avem una situacion parièra en airals on uèi se parla castilhan -espanhol que en dison- e non pas catalan, mais se mantenen de toponims e de mots catalans. E la situacion és la meteissa en Aragon Central e Meridional on se parla ren que castilhan, mais se trapan força toponims e mots en aragonés. E tanben coma en las termièras occidentals de l'occitan aquestes faits restan encara pro luenh d'èstre explicats... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER3: Ràdio Occitània

Perfil

Laurenç Revèst

Laurenç Revèst logo rss

Escrivan, traductor. Dialectològ, Doctor en lingüistica. President onorari dal Centre Cultural Occitan País Nissart e Alpenc.

mai d'informacions

contactar l'autor

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

BD   Marcha   Revèst   occitana   toponimes  

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions