CAPÇALERA: Generalitat de Catalunya
CAPÇALERA2: IEA-AALO

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 29 de novembre

Joan-Marc Leclercq

Dimars, 27.4.2021 03h00

Limba română, nòsta cosina de l’èst


Comentaris 6 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (7 vòtes)
carregant En cargament


OnofreiD




Solide que la coneishença de la lenga occitana nos daubrís la pòrta deu catalan, deu castelhan, deu portugués, deu piemontés e d’autas lengas latinas. Dens aquesta bèra familha, n’i a una que’s tròba un drin aluenhada, plan a l’èst sus la mapa, mes qu’es totun una vertadièra sòcia de la familha, lo romanés.
 
Perduda en territòri eslau, vesina deu hongarés, vaquí una lenga romana en escambi constant dambe culturas autas. Per un ahuecat de las lengas, son estudi es una benediccion e un encantament vertadièr.
 
Me brembi plan de çò que, a l’universitat deu Miralh de Tolosa (ara Joan-Jaurés), lo professor de lîmbă română avèva placardejat un escritèu a l’entrada de la bastida per balhar enveja aus estudiants de la prénguer com opcion, en emplegar especialament un vocabulari de bon comprénguer peus francofònes. Per malastre, èi pas guardat còpia d’aqueste escrit, mes l’efèit èra escadut.
 
Se’vs passejatz au bèth miei deu vocabulari romanés, trobaratz mots que son plan quasi identics aus correspondents occitans (cap, bun, lung, a casă, preţ, gustos, auzi, ajuta, om, nostru, verde, vecin, foc, carne) o franceses (sustot los mots modèrnes du sègle XX-au coma garaj, apartment), d’autes que’vs brembaràn l’italian coma frate, ultima, bine, ochii, mes, a còps, encontraratz mots tipicament eslaus coma lo vèrbe a citi (“legir”, en polonés czytać, en rus чытать) o trebuie (“cau”, en polonés trzeba, sèrbe treba).
 
Lo mot oraş, eth, veng deu hongarés varos e vòu díser “vila” (de var, lo castèth).
 
Se lo romanés parlat en Moldavia s’escriu dambe l’alfabet cirilic, lo periòde comunista a vist una refòrma pro particulara que volèva esluenhar la lenga de son especificitat latina en tot remplaçar la letra  a l’endehens d’un mot per la letra Î, de medisha prononciacion. Un sola excepcion demorèc: dens lo mot român, română, româneşte, adjectius e advèrbes que designan la nacionalitat.
 
Podètz doncas aisidament datar un tèxte de pendent lo periòde 1945-1989.
 
La prononciacion de la lenga es pro aisida, levat justament aquestas  o Î que’s pronóncian entre la U e la I occitanas, pro pròche de la Ы russa se coneishètz. De son costat, la letra Ă sembla fòrt una E muda francesa.
 
D’un punt de vista gramaticau, lo romanés seguís lo foncionament de las autas lengas romanas dambe los medishes temps de conjugason (Lo participe passat se fòrma màgerment com en occitan o catalan en -at, -it e -ut!).
 
De notar totun quicòm de fòrça interessant e comun a las lengas deu sud èst d’Euròpa, a maugrat de lor apartenéncia a grops linguistics diferents, vòli parlar de l’article definit que’s “pèga” a la fin deu mot. Es comun au romanés, au bulgar e a l’albanés (lenga latina, eslava e paleo-balcanica). En romanés preng la fòrma mascle -ul e femenin -a (au lòc de a l’indefinit).
 
Atau avèm:
 

— Bulgar: (indef.) камион (def.) камионът (indef.) машина - (def.) машината.
— Albanés: (indef.) kamion (def.) kamioni / (indef.) makinë - (def.) makina.
— Romanés: (indef.) camion (def.) camionul / (indef.) maşină - (def.) maşina.
— Occitan: un camion, lo camion, una maquina, la maquina.
 
Lo sol moment quan la lenga a tocat Euròpa tota estoc a l’entorn de l’annada 2004 quan la cançon deu grop moldave O-ZONE, DRAGOSTEA DIN TEI, que’s pòt revirar coma AMOR DEU TILH (deu nom d’un barri de Bucarèst) s’es hèita ausir dens la ràdios e suus taulats de las discotècas. Qui, s’èra joen ad aqueste periòde, a pas cantonejat au mens lo famós Vrei sa pleci dar nu mă nu mă iei que vòu díser “Te’n vòus anar, mes me prengues pas”.
 
Per benlèu vos balhar lo gost d’aprénguer la lenga, vos perpausa per acabar o frază scurtă com profesorul meu de la universitate que poderatz comprénguer sens d’anar a Joan-Jaurés.
 
IERI VECINA NOASTRĂ A AVUT O PROBLEMĂ: A AUZIT CĂ UN OM A INTRAT ÎN CASĂ, A FUGIT REPEDE ÎN STRADĂ. (LA ORA ASTA, TOTUL ESTE COMPLET CALM).
 
 
 
 
 
 
abonar los amics de Jornalet
 
 

 



publicitat
BANER2: OPLO liceu



Comentaris

28 de mai 23.56h

#1 El cirílic encara és utilitzat a Moldàvia, simplement no és oficial. I hi ha cap problema en que siguin separatistes?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

28 d'abril 11.24h

Lenga cosina
Gara a la familiaritat lexicala de las lengas neolatinas, que le sistèma verbal n'es le pic de la dalha, e le romanés mai que mai.
A bèlls còps, es de melhor comprèner en anglés entre vesins lingüistics, ò misèira.
L'interlingua, un latin sense flexions sembla una clau d'entrada en alternativa a l'anglés.
Per quant a l'estandard occitan, caleria optimizar un sistèma verbal simple e regular, un ibride non embarrat dins la morfologia lengadociana.
* M'espèri a recebre qu... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

27 d'abril 20.52h

"garaj" qu'ei un manlhèu del francés, lo romanés que n'a hèra (abajur... lhèu "apartment" , n'ac sèi pas), au contra deus mots qui's semblan a l'occitan e qui vienen dirèctament deu latin. Mercés d'aqueth article.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

27 d'abril 11.11h

Interessant article e remarcas de qualitat ! Òsca !
Pel preterit en occitan....ai pas que paur que lèu, son usatge siague pas qu'un remembre doblidat...de tant que lo francés parasita de mai en mai la lenga dins sos aspèctes los pus prigonds e especifícs...la frasologia , la sintaxi ,etc....
Emai los occitanistas amb la pretencion d'una coneissença de la lenga fan pas l'esfòrç d'utilisar lo preterit a biais...(los meteisses son sovent capables de far aquel esfòrç quand parlan la len... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

27 d'abril 09.34h

#1 Atz rason per çò de l'alfabet, n'èri demorat a l'epòca (per jo) de l'universitat.

Après, per çò deu temps gramaticaus, parlavi de çò qu'existís e non pas de l'usatge. Lo passat simple existís totjorn en francés, quitament s'es estat abandonat, levat a l'escrit, e benlèu sonque dens la literatura.
Lo metòde Assimil, per exemple, ensenha lo preterit deu romanés per la fin de son libre en tot explicar qu'es "una raretat gramaticala".


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

27 d'abril 09.15h

Avètz plan rason de valorizar la bèla lenga romanesa. Mas avètz daissadas doas errors dins vòstre article.

1) “Se lo romanés parlat en Moldavia s’escriu dambe l’alfabet cirilic”... Non pas! En Moldàvia, l’alfabet latin es restablit despuèi 1991, despuèi la sortida de l’URSS. Sola la zòna de Transnístria manten l’alfabet cirillic a causa del poder separatista pròrús local.

2) “D’un punt de vista gramaticau, lo romanés seguís lo foncionament de las autas lengas r... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: OPLO liceu

Perfil

Joan-Marc Leclercq

Joan-Marc Leclercq logo rss

Musician de profession, autor d’un líber de conversacion suu gascon, d'un roman istoric "Ucraïna", d'un diccionari de rimas e de duas pèças de teatre.

mai d'informacions

contactar l'autor

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions