CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 18 de setembre

Joan-Marc Leclercq

Dimars, 18.3.2014 03h00

La lenga turca


Comentaris 5 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (9 vòtes)
carregant En cargament


Rebaishas
© Joan-Marc Leclercq




Etiquetas
leclercq, lenga, lengas turcas, turc

Peus curiós de las lengas, e sabi qu’au miei deus legedors deu Jornalet n’i a fòrça, perpausi adara de vos parlar d’un idiòma mès qu’originau, pas tròp aluenhat fin finau geograficament deu nòste airau occitan (a l’escala de la planeta, solide!) mès que n’a pas ren de véser dens son estructura dambe las lengas latinas, germanicas o eslavas, vòli parlar deu turc.
 
Poderém díser “las lengas turcas”, pr’amor qu’entre Istanbul e Siberia en passar per l’oèst de China se pòt trobar una familha sancèra d’idiòmas vesins que permeten quitament aus locutors haut o baish de’s comprénguer. Au demiei d’eths, cau citar l’azeri, l’ozbek, lo kazakh, lo chovaish (lo mès aluenhat deu turc d’Anatolia), l’oïgor e lo tatar. S’escriven sia dambe l’alafabet latin, sia dambe l’alfabet cirilic, mès tanben sovent dambe l’alfabet arabi segon lor pausicion geografica o … geopolitica.
 
Mès tornèm a la lenga turca d’Anatolia, idiòma oficiau de la Republica Turca. Dempèi de 1928, s’escriu dambe l’alfabet latin a l’iniciativa deu president de l’epòca, Mostafa Kemal, àlias “Atatürk”. La tòca deu renonç a l’alfabet arabe, dejà imprincipiat au sègle XX-au, èra de purificar la lenga ende la desbarrassar de l’influéncia araba e pèrsa. La resulta estó sustot en fèit de l’aubrir a l’influéncia de las lengas europencas.
 
A costat de letras vengudas de l’alemand coma ö e ü, ne podèm trobar dambe cedilhas coma ç (nòste “ch”) o ş (nòste “sh” gascon), mès sustot la letra mès tipica de la lenga, lo “i” shens de punt, ı, que’s prononcia coma un “e” mut francés accentuat, articulat a l’endehens de la boca dambe las dents drin barradas. De notar que la letra c se prononcia “dj”.
 
Lo devóssem comparar a quicòm de vesin, seré naturalament l’euskara que vengueré a l’esperit pr’amor de son aspècte aglutinant. En efèit, la lenga s’articula a l’entorn d’un sistèma de sufixes que’s venguen pegar en seguida au radic deu mòt, çò que lo balha un aspècte Lego qu’agrada aus esperits meslèu matematics.
 
Los mòts turcs son fòrça bracs, plan sovent formats de duas consonantas dambe una vocala au miei: baş (lo cap), boş (vueit), çok (fòrça), dil (la lenga), gök (lo cèu), göz (l’uelh), gün (lo jorn), hoş (agradiu), kız (la hilha), köy (lo vilatge), son (darrèr), söz (lo mòt), süt (la lèit), şey (la causa), yer (lo lòc), yıl (l’annada), yok (n’i a pas), yol (lo camin) , zor (mauaisit).
 
A còps, poden quitament estar encara mès bracs: ad (lo nom), al (preng!), az (paucs), de (tanben), et (la carn), ev (l’ostau), (l’espós, l’esposa), (beu!) su (l’aiga), (vòla!).
 
L’ahar se complica totun un drin dambe l’arribada deus sufixes que servissen de formar los derivats:
 
            Ev: l’ostau
            Evler: los ostaus
            Evlerim: mos ostaus
            Evlerimiz: nòstes ostaus
            Evlerimizde: dens nòstes ostaus
            Evlerimizden: deus nòstes ostaus estant
            Evlerimizdenki: que veng deus nòstes ostaus 
 
Mès tot aquò es fòrtament regular, çò que balha un gran aisidèr a l’estudi.
 
           
Una de las particularitat de las lengas turcas es l’armonia vocala. Aquòu vòu díser qu’existissen dus grops de vocalas, claras e escuras, e que los sufixes pòrtan tostemps la vocala que s’acòrda dambe la que davanteja. Aquí, dambe la vocala o s’acordaràn la a e la ı au lòc deus e e deu i (lo sufixe -ki es pas sosmés ad aqueste règla):
 
            Yol: lo camin
            Yollar: los camins
            Yollarım: mos camins
            Yollarımız: nòstes camins
            Yollarımızda: sus nòstes camins
            Yollarımızdan: deus nòstes camins estant
            Yollarımızdanki: qui veng deus nòstes camins
 
Aquò que pòt balhar a còps formacions plasentas coma: Küçük gürültülü sürücü müsünüz? que vòu díser “Ètz vosautes lo petit conductor tapatjós?”
 
Lo vocabulari turc s’es completat dens l’istòria de mòts manlhevats au pèrse: (میدان) meidan, la plaça, (شهر) şehir, la vila, (گل) gòl, la ròsa, (سرای) sarai, lo palais.
 
Mès tanben l’apòrt de l’arabei es fòrça important pr’amor deu ligam de la religion: kahve (lo cafè), kitap (lo libe), lazım (cau), merhaba (adiu), saat (lo temps), sahba (lo matin), vatan (lo país), zaman (lo temps), etc …
 
Solide, las lengas europèas an tanben agut lor influéncia, e particularament lo francés, que ne trobam fòrça mòts, adaptats d’un biaish plasent tanben a la grafia turca: otel, asansör, antrenör, kuaför, etüd, proje, vites, vagon, vantilatör, tünel, spiral, spor, sürpriz, şans, şato, şef, şezlong, şoför, şok, porsyon, servis, pil, plaj, polis, priz, römork, müzik, otostop, omlet, motosiklet, kuşet, kartpostal, likör, gramer, fermuar, distribütör, etc …
 
Es pr’amor d’aquò que l’estrangèr que coneish le francés ganharà de tira un bon petit cabau de mot “a gratis”, que poderà ajustar aus manlhèus europencs de totis, deus quaus podèm citar lo plasent alaturka, shens de dobte de l’italian, que vòu díser “d’estile turc”.
 
Se hornissi que los noms turcs an pas genre gramaticau, çò que simplifica granament l’esfòrç de memòria de l’aprenent, que los vèrbes se conjugan totis regularament segon lo medish paradigma e que n’i pas nat article, benlèu m’i serèi escadut de’vs balhar l’enveja d’aprénguer aquesta lenga fòrça interessanta, originala, e hèra beròia d’escotar.
 
Görüşürüz! (A lèu)



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

19 de març 10.59h

#4 Günaydin Artur abi !
Per te tornar responsa te dirai que coma existisson pas (dins lo sens del francès o de l’occitan), s’en parlara pas ! :-)

Mai sériosament n’en parlar vòl diser explicar mantuns capitòls de la grammatica turca, crèsi que dintra brica dins l’encastre d’un commentari sus un article es un pauc coma lo cas del afixe [mış- muş- miş müş] qu’en fora del cas de passat dubitatiu se troba dins d’autras construccions dubatativas o pas ! ex : «Geçmişt... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

19 de març 00.29h

Que me fariaitz plaser de nos parlar de las construccions de relatiu en turc, tant del turc de Rümeli Hisar coma del d'Anadolu Hisar. Tesekürler, canim! [Ai pas l'alfabet turc a man, desencusatz]


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

18 de març 15.11h

Grandmercé Joan-Marc per aqueu polit resumit d'aquela polida lenga.

Ah l'armonia vocalica ! A la debuta me fasiá ben cagar mai verai que quand aprenes un pauc mai la lenga, es mai polit.

Lo sufixe en en -miş (coma n'a parlat Antalya) es tanben fòrça interessant segon ieu :
S'emplega quand qqn vos a raportat qqren vò quand constataz qqren. (gitmiş: sabi qu'es partit mai l'ai pas vist partir). Aquò tanben me pausèt de problèmas perque es un biais de pensar qu'existis pas en occitan.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

18 de març 14.20h

Aramıza hoşgeldin Joan-Marc amca ! (siaguessas lo plan vengut demest nosaus oncle Joan-Marc)
Amca : biais amistós de diser a qualqu’un.

Plan merces per aquela presentacion de la lenga turca, lenga altaica. Se permetetz i voldriai apondre qualques complements.

La lenga turca d’anatòlia es pas l’idioma oficial de la Republica Turca. Saria puslèu la lenga d’istanbul. Lenga del palatz un mescladis de Turc de Persan d’araba. Lo parlat dels sultans era pas tròp comprès pel pòbl... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

18 de març 12.21h


Un bèl article!
E vaquí un grand grop de rock turc (a mon vejaire): NEYSE
D'escotar aíci:
http://www.youtube.com/watch?v=1iCTZj4k1Vc
(a mai lo clip es polit!)


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Perfil

Joan-Marc Leclercq

Joan-Marc Leclercq logo rss

Musician de profession, autor d’un líber de conversacion suu gascon, d'un roman istoric "Ucraïna", d'un diccionari de rimas e de duas pèças de teatre.

mai d'informacions

contactar l'autor

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions