CAPCALERA: IEA-AALO

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 3 de decembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 22.12.2014 03h00

La distincion entre “e” barrada e “è” dobèrta


Comentaris 25 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (11 vòtes)
carregant En cargament


La distincion majoritària
 
La màger part de la lenga occitana distinguís clarament las prononciacions de la “e” barrada e de la “è” dobèrta[1].
 
La distincion majoritària es aquela que fonciona en occitan estandard general e dins los dialèctes seguents: lengadocian, provençal, niçard, vivaroalpenc e gascon.
 

(1) La “e” barrada (o “e” estrecha) s’escriu e sens accent escrich o é amb un accent agut (escrivèm l’accent agut solament quand l’accent tonic se tròba pas a sa plaça abituala). En occitan general, la “e” barrada demanda de barrar la boca per produire aquel son que se nòta [e] dins l’alfabet fonetic. Per exemple dins: negre, galeja, anglés, anglesa, Sénher, sec, seca, deca, aresta, cresta, Geli, domeni, verd, verda, veire.
 
(2) La “è” dobèrta (o “è” larga) s’escriu è amb un accent grèu. Aquel son pòt existir solament se i a tanben un accent tonic. En occitan general, la “è” dobèrta demanda de dobrir pro la boca per produire aquel son que se nòta [ɛ] dins l’alfabet fonetic. Es lo son de l’occitan general dins cafè, espècia, bèc, ginhèca, fèsta, Robèrt.
 
En provençal, niçard e vivaroalpenc ça que la, dins qualques posicions, la “e” barrada e la “è” dobèrta se pòdon confondre dins certans mots e dins certanas posicions. Es sovent lo cas dins los grops en, em, ei en fin de sillaba, per exemple dins ben [ˈbeⁿ / ˈbɛⁿ], sembla [ˈseⁿblɔ / ˈsɛⁿblɔ; ˈseⁿbla / ˈsɛⁿbla], veire [ˈvejre / ˈvɛjre].
 
Per una persona que parla sustot lo francés, es dificil de prononciar una “e” barrada dins las sillabas terminadas per una consonanta. Dins una tala posicion l’occitan pòt articular sens problèma una “e” barrada. En occitan disèm sec [ˈsek (ˈse)] amb una “e” barrada mentre que lo francés pronóncia sec [sɛk] amb una “è” dobèrta.
 
Per una persona que parla sustot italian, i a pauc de dificultats. Quand l’occitan a una “e” barrada, sovent l’italian n’a una dins lo mot correspondent: en occitan sec [ˈsek (ˈse)], en italian secco [ˈsekko].
 
Per una persona que parla sustot catalan, i a pas de dificultat per articular corrèctament la “e” barrada de l’occitan. Mas la distribucion de “e” barrada es pas totjorn identica entre l’occitan e lo catalan, donc cal èsser atentiu.
 
Per una persona que parla sustot espanhòl, la dificultat es de s’entraïnar a distinguir “e” barrada e “è” dobèrta, car l’espanhòl coneis solament un son unic per “e” qu’es entre lo tipe barrat e lo tipe dobèrt. 
 
 
La distincion auvernhata
 
L’occitan auvernhat coneis una distincion que correspond a aquela de l’occitan general, mas a transferit las prononciacions.
 
(1) La “e” barrada de l’occitan general deven una “e” centrala[2] en auvernhat, que se nòta [ə] en alfabet fonetic. Es lo son del francés e dins cheval, de l’alemand e dins sagen, del catalan central e dins arbre, de l’anglés a dins ago... L’ortografia auvernhata escriu aquel son e o é mas lo pronóncia [ə]. Quand l’occitan general articula negre [ˈneɣre], l’occitan l’auvernhat articula negre [ˈnəgrə].
 
(2) La “è” dobèrta de l’occitan general deven foneticament una “è” barrada en auvernhat, que se nòta [e] en alfabet fonetic. Çò que s’escriu è en occitan general se nòta parièr en auvernhat, mas se pronóncia [e]. Quand l’occitan general articula espècia [esˈpɛsjɔ], l’auvernhat pronóncia tipicament espècia [əsˈpeʃja].
 
En auvernhat ça que la, dins qualques posicions, lo son de la [ə] centrala es impossible e i cal prononciar una [e] barrada. Es lo cas dins los grops en, em, ei en fin de sillaba, per exemple dins vendre [ˈveⁿdrə], membre [ˈmeⁿbrə], veire [ˈvejrə]. Es tanben lo cas amb lo grop es quand es prononciat coma ei, per exemple dins membres [ˈmeⁿbrej][3].
 
 
L’indistincion lemosina
 
En occitan lemosin, se fa pas de distincion pertinenta, foncionala, sistematica entre la “e” barrada e la “è” dobèrta. La pronóncia lemosina tend a alinhar la “è” dobèrta sus la pronóncia d’una “e” barrada. Aquò se nòta [e] dins l’alfabet fonetic.
 
Dins l’ortografia del lemosin, i a doas possibilitats:
 
— O ben escrivèm e e è, coma dins los autres dialèctes occitans, mas uniformizam lor prononciacion en [e]. Es la solucion que preferissi.
 
— O ben escrivèm quasi sempre e e suprimissèm los accents grèus sus è (exceptat dins certans mots ont l’accent grèu de è se manten per indicar que l’accent tonic es a una plaça irregulara)[4].
 
 
 
 
_________________
[1] Dins un estil pus tecnic, en tota rigor lingüistica, la “e barrada” s’apèla lo “fonèma /e/”; la “è dobèrta” s’apèla lo “fonèma /ɛ/”.
[2] Dins un estil pus tecnic, en tota rigor lingüistica, la “e centrala” s’apèla lo “fonèma /ə/”.
[3] Al nivèl infradialectal, certans parlars auvernhats remplaçan lo son [ə] central per lo son [ɪ] barrat, qu’es un son intermediari [e] e [i]. Las diferentas pronóncias de tipe auvernhat tanben se tròban dins certanas varietats minoritàrias del domeni vivaroalpenc. De fenomèns un pauc sembables a l’auvernhat, mas pas identics, se tròban dins certans parlars gascons minoritaris e tanben dins lo dialècte catalan de las Balearas.
[4] Al nivèl infradialectal, l’indistincion de tipe lemosin se pòt trobar tanben dins certanas varietats minoritàrias de vivaroalpenc e benlèu, mas es pas tan segur, d’auvernhat.
 



publicitat
BANNER1: IEO Arièja



Perfil

Categorias

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions