CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 17 de setembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 5.1.2015 03h00

La “bòna annada” e la ò prononciada [wa]


Comentaris 39 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (9 vòtes)
carregant En cargament


Ai vist passar per lu rets sociaus d’Internet, a l’ocasion de l’An Nòu, de messatges corós en occitan niçard que desiravan una “Bòna annada 2015” o un “Bòn an 2015”. I respondèri e foguèt tot plen agradiu de veire que li nòvi tecnologias permeton de difondre de messatges coma aquò, ben presentats au nivèu estetic, que valorizan la lenga nòstra. Aquò es verament l’aspècte essenciau de la question: cultivar li relacions umani en utilizant l’occitan dignament.
 
E non calia qu’una bèstia question de grafia venguèsse trebolar aquò. Totun foguèt lo cas.
 
Perque i avia un problèma de forma. Dins aquelu messatges, lu autors, plens de bòna volontat, e sensa ben realizar la pichina consequéncia de cen que faïan, avian remplaçat l’ortografia normala de “bòna annada” e “bòn an” per li grafias sauvatgi seguenti: “boana* annada” e “boan* an”. Non faguèri minga de remarca ai autors perque son de personas tot plen simpatiqui. Mas un chico pus tard, dins lo Jornalet, un article dau Repotegaire entitolat “Bona annada, çò dison” (2.1.2015) suscitèt una sèria de correccions de darriera minuta au près de la còla de redaccion. E mai entraïnèt lu comentaris seguents sus la pàgina de l’article:
 

1. Plombin Fabi — Niça (Las Planas) — 3.1.2015 — 10h14
“«Boana annada» es en grafia occitana dau CCOC dins 06. I es una allusion?”
 
2. Plombin Fabi — Niça (Las Planas) — 3.1.2015 — 15h34
“Èra marcat coma títol «Boana annada, çò dison», mas aüra es cambiat... D’aicí ma remarca.”
 
3. Lo Repotegaire — 3.1.2015 — 17h28
#2 Non, èra una deca de ma part quitament se sabi que dins d’endreches dison «boana». O ai fach corregir tanlèu que me’n soi apercebut...”
 
Lu autors d’aquestu comentaris son plens de bòna fe e temptan de retrobar d’òrdre dins lo desòrdre. Prepaui la seguenta clarificacion.
 
Una ortografia es una maniera corrècta (codificada) d’escriure. L’ortografia occitana es la maniera corrècta d’escriure l’occitan.
 
Una grafia es solament una maniera d’escriure, corrècta o incorrècta.
 
L’ortografia occitana classica fa foncionar de grafias englobanti (o grafias diasistematiqui). Lo sieu principi es que, cada còp qu’es possible, una sola maniera d’escriure pòu reünir de pronóncias diferenti segon lu dialèctes. L’exemple pus celèbre es la grafia v que si pronóncia segon lu dialèctes “v” o “b”.
 
En aplicant li grafias englobanti, es convengut que la grafia ò si pronóncia de diferenti manieras segon lu dialèctes e sosdialèctes.
 
— Dins la màger part dei parlars, ò si pronóncia [ɔ]. Per exemple en occitan generau, pòrta, gavòt, episòdi si pronóncian [ˈpɔrtɔ, gaˈβɔt, epiˈzɔði].
 
— Dins certans parlars, ò si pronóncia coma un diftong, per exemple [wa] en niçard, [] en lengadocian roergàs, [we] dins divèrs parlars. Aqueu tipe de pronóncia emb diftong pertòca lo niçard, lo provençau maritim (orientau), lo lengadocian roergàs e de partidas dau vivaroaupenc e de l’auvernhat. Totun i a de mots minoritaris que si pronóncian sempre [ɔ]. Ensinda, en niçard, pòrta e gavòt si pronóncian [ˈpwaʀta] e [gaˈvwat]; mas excepcionalament, quaucu mots de formacion culta coma episòdi gardan lo sòn [ɔ]: [epiˈzɔdi]...
 
Aquò es un principi ortografic ben clar despí li òbras normativi de Loís Alibèrt dau 1935, de Robèrt Lafont dau 1951 e dau 1972, pi dau Conseu de la Lenga Occitana (CLO) dau 1997 fins au 2007.
 
Aqueu fenomèn si crosa emb un autre. Quand la màger part dei dialèctes generalizan una o barrada davant n, d’autres gardan sovent una ò dobèrta davant n. La ò davant n es un trach de conservatisme tipic dau niçard, dau provençau, dau vivaroaupenc e de certans autres parlars pus locaus. Ensinda l’occitan generau di bon [ˈbu] e respondre [rresˈpundre] quand lo niçard di bòn [ˈbwaⁿ] e respòndre [ʀesˈpwaⁿdʀe].
 
Mas, avís, i a de parlars que vòlon una ò dobèrta prononciada [ɔ] davant n, sensa diftong. Es lo cas en provençau rodanenc (occidentau), ont si di bòn [ˈbɔⁿ] e respòndre [ʀesˈpɔⁿdʀe].
 
Lo principi dei grafias englobanti permete de garentir li diferenti pronóncias regionali en limitant li diferéncias d’escritura:
 
— D’un caire: bòn [ˈbwaⁿ] / [ˈbɔⁿ], respòndre [ʀesˈpwaⁿdʀe] / [ʀesˈpɔⁿdʀe]...
 
— De l’autre: bon [ˈbu], respondre [rresˈpundre]...
 
Aquesti convencions non aurian jamai degut èsser contestadi e ensinda, se li aguessiam respectadi, seriam arribats a establir aüra un occitan adaptat a la comunicacion larga, dins un bòn equilibri entre diversitat e unitat...
 
Mas l’antinormisme a complicat l’usatge de l’occitan a partir dei ans 1970 (coma o ai ja explicat dins pron d’articles precedents). Quaucu occitanistas de Niça an decretat unilateralament de cambiar la convencion ò = [wa], que fonciona pròpi ben, e an impauat la grafia incorrècta oa* = [wa]. O an decidit sensa tenir còmpte de cen que si passa dins li varietats similari coma lo provençau maritim, lo roergàs e de grandi parts dau vivaroaupenc e de l’auvernhat... O an impauat sensa si demandar una segonda se non seria pus practic d’aver una grafia unica per rassemblar lu divèrs biais de prononciar lo diftong a partir de ò.
 
Dins un usatge digne e estable de l’occitan, dins un esperit de solidaritat, dins una comunicacion facilitata entre lu dialèctes, es ben pus simple d’aplicar la convencion d’orígina d’Alibèrt e de Lafont: ò es una ortografia unica que si liege [wa / wɔ / we / ɔ] segon li varietats d’occitan que volètz cultivar.
 
Emb lo respècte d’una tala convencion, non i auria li pèrdas de temps esterili ont li gents de bòna volontat si demandan coma devon escriure un messatge tant essenciau coma “bòna annada”. Es pus positiu de passar lo nòstre temps a utilizar l’occitan de maniera concreta, per si desirar lu vòts, puslèu que de si demandar coma lu cau escriure.
 
 

 

Article complementari:
Las nòrmas ortograficas del catatalan an cent ans... ont ne sèm en occitan? 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT



Comentaris

9 de febrièr 17.44h

#39 Totun en lengadocian l'escrivon "bon" perqué si prononça [bu], doncas diferent de "bòn". En aquesto cas perqué pas generalisar dapertot "bòn" per lo lengadocian parier ?

O Alora coma n'en parlavi, pilhar l'exemple de B. Fruchier qu'escriu "bôn" prononçat [o, wo, we, wa, u] segon lu parlers.


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

9 de febrièr 11.27h

Aquí tornar mai la question espinosa de la notacion" ò / oa". Es talament complicat d'admetre d'escriure cen que si pronóncia ? Sieu dins la linha de R.Toscano sus aqueu sicut. tant mai que lo niçard conoisse de tèrmes de que lo "ò"demòra prononciat dubèrt : sòrta, còrna, abòrd, bòrd, mensònega, estrambörd, mòstre, mòt, pòt, e tanben de noms geografics : Manòsca, Escòcia,......d'aquí una brava confusion per lo non assabentat a respièch dau noastra dialècte, un pauc de comp... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

7 de febrièr 17.15h

#36 #37
— Lo provençau es devesit en doas zònas, la zòna maritima e niçarda fa la diftongason de "ò" (aitant en maritim coma en niçard), la zòna rodanenca la fa pas.
— Dins "pè", i a ges de rason d'escriure una "-d" finala, qu'aviá ja desparegut en occitan ancian. Lo vivaroaupenc, lo lengadocian e lo gascon dison "pè" [ˈpɛ], dison pas pèd* [ˈpɛt]*.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

7 de febrièr 16.31h

#33 [ Es la mesma causa en provençau (e se nòta totjorn -ò-) ]

La diferença es qu'en provençau la diftongason es pas generala vist qu'en rodanenc existe pas. Mas boan, es pas faire justícia au maritime de non la marcar.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

7 de febrièr 16.28h

#34 Perqué dins "pè" làisson pas la "d" finala en grafia classica, qu'es de costuma mai etimologica que la mistralenca ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de febrièr 20.02h

#32 Robèrt Lafont a ben explicat lei limits e la portada de la grafia englobanta dins son excellent libròt 'L'ortografia occitana, sos principis' (1971).


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de febrièr 19.45h

#32 — En ortografia classica escrivèm "lo pè" o pus localament "lo pèn" (avís: "lo pèd" amb una "d" muda es la grafia mistralenca).
— En ortografia classica encara, lei formas globalizantas son "còp" e "tròp" (lei formas "còup" e "tròup" son admissiblas coma variantas localizantas, ieu cresi que son pas necessàrias).
— Se i a de personas que vòlon escriure "los/las" per "lu/li", ieu lei coneissi pas e n'ai jamai ausit parlar.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de febrièr 13.44h

#31 Es la mesma causa en provençau (e se nòta totjorn -ò-)
#32 Ai jamai ausit (ò legit) degun demandar d'escriure "los, las" per "lu, li" en niçart.
Avètz rason per "còup". Levat qu'aquesta vocalizacion exista parier en provençau, exactament coma en niçart e que pasmens s'escriu "còp" coma "tròp" que se prononcia parier en provençau e niçart mai que s'escriu diferentament dins cada parlar (logic ?).

Mon prepaus èra ben de dire que soventei fès, lei particularismes que d'unei ni... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

2 de febrièr 09.56h

#3 Cresi que li a aquí una confusion: "còup" non provèn de la diftongason de "còp", vèn de la vocalisacion de "L" dins "còlp" (forma referenciala d'origina latina, "collaphus"/"colpus"; veire cen que n'en di Raynouard).
Es doncas normala la forma "còup" dins lu parlars dont "L" si vocalisa.

Au contrari, "tròp" es la forma referenciala (forma eissida dau germanic, au travèrs dau latin "troppus").
Alora? "tròup"/"còup" ò "tròp"/"còp"? Suprimir la promiera cobla meneria a una tèrç... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

2 de febrièr 09.12h

Se "ò" siguesse totjorn diftongat, naturalament, seria aisat, que siguesse notat "ò", "$", '*", ò cen que volèm. Ailàs, au contrari de cen qu'es sovent dich e escrich, en niçard "ò" non es totjorn diftongat: de mòts coma "ròda", "còdol", "ò", ... "mòt", non son diftongats.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3
-
4 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions