CAPÇALERA: MACAREL

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 7 de julh

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 27.7.2015 03h00

Quand [ps], [ks] e [ts] finisson que se pronóncian parièr


Comentaris 16 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargament


Existís una tendéncia a uniformizar la pronóncia dels grops de consonantas [ps], [ks] e [ts]; totes tres devenon [ts]. En tèrmes scientifics, disèm qu’es una neutralizacion. Aquel fenomèn es pas brica general en occitan, se limita al dialècte lengadocian e a certanas varietats del dialècte gascon.
 
 
Primièra estapa
 
Dins l’istòria de l’evolucion fonetica, l’estapa primièra es de prononciar de faiçon distinta e clara los grops [ps], [ks] e [ts]. Aquela distincion èra generala en occitan medieval e rèsta abituala dins la màger part dels dialèctes actuals, levat en lengadocian.
 

los taps [ps]
rapsodia [ps]
opcion [ps]
absent [ps]

los sacs [ks]
vexar [ks]
accent [ks]

los secrets [ts]
las abituds [ts]
 
 
Segonda estapa
 
La segonda estapa es l’uniformizacion o neutralizacion de [ps], [ks] e [ts] jos la forma fonetica unica [ts]. Es la tendéncia generala del dialècte lengadocian actual. Es tanben una possibilitat dins certans parlars gascons.
 
— [ps] deven [ts]:
los taps [ts]
rapsodia [ts]
opcion [ts]
absent [ts]
 
— [ks] deven [ts]:
los sacs [ts]
vexar [ts]
accent [ts]
 
— [ts] se manten:
los secrets [ts]
las abituds [ts]
 
NB — Notem que certans parlars lengadocians estendon aquel fenomèn a las sequéncias originàrias [tʃ] ‘tsh’, [dʒ] ‘dj’ e [dz], que pòdon evolucionar tanben vèrs [ts]. Per exemple, [tʃ] ‘tsh’ deven [ts] coma dins quichar, ponchut; [dʒ] ‘dj’ deven [ts] coma dins roge, pojar, viatge, viatjar; [dz] deven [ts] coma dins dotze...
 
NB — Remarquem en mai d’aquò que d’autres parlars lengadocians o pronóncian tot en [tʃ] ‘tsh’. Per exemple dins: los taps [tʃ] ‘tsh’, los sacs [tʃ] ‘tsh’, los secrets [tʃ] ‘tsh’. E atanben, dins aqueles parlars, [dʒ] deven [tʃ] ‘tsh’ coma dins roge, pojar, viatge, viatjar; [dz] deven [tʃ] ‘tsh’ coma dins dins dotze...
 
 
Dialèctes non concernits
 
La màger part dels dialèctes occitans son pas concernits per aquela evolucion. En vivaroalpenc, auvernhat, lemosin, provençal e niçard, e tanben dins las varietats mai conservatrises del gascon, es possible de manténer las sequéncias foneticas [ps] e [ks], que rèstan ben distintas de [ts]:
 
rapsodia [ps]
opcion [ps] (mas en auvernhat dison [pʃ] ‘psh’ davant i)
absent [ps]
vexar [ks]
accent [ks]
 
NB — Notem qu’en lemosin, vivaroalpenc, provençal e niçard, es possible d’alterar o d’amudir [p] o [k] quand se tròban davant [s]: ra(p)sodia, o(p)cion, a(b)sent, vexar ont x se pronóncia [s], a(c)cent.
 
En fin de mot, lo vivaroalpenc (sustot a l’èst, dins los Alps) e lo gascon (dins sas varietats mai conservatrises) gardan la pronóncia de las consonantas finalas.
 
los taps [ps]
los sacs [ks]
los secrets [ts]
 
NB — Notem que lo vivaroalpenc pronóncia pas la ‑t finala dins certans mots, en particular dins los vèrbs al participi passat: es vengu(t) > son vengu(t)s.
 
En fin de mot, lo niçard amudís lo son [s] quand es una marca del plural.
 
lu tap(s) [p]
lu sac(s) [k]
lu secret(s) [t]
 
NB — Notem que lo niçard pronóncia la ‑p finala coma [w] dins tròp [tʀɔw], lo còp [lu ˈkɔw], lu còp(s) [ly ˈkɔw].
 
En fin de mot, lo provençal (sens lo niçard), l’auvernhat e lo lemosin (e tanben una partida del vivaroalpenc, sustot a l’oèst) amudisson l’ensemble de las consonantas finalas.
 
los/lei ta(ps)
los/lei sa(cs)
los/lei secre(ts)



publicitat
BANER1: AOF



Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions