CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 21 d'agost

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 27.7.2015 03h00

Quand [ps], [ks] e [ts] finisson que se pronóncian parièr


Comentaris 16 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargament


Existís una tendéncia a uniformizar la pronóncia dels grops de consonantas [ps], [ks] e [ts]; totes tres devenon [ts]. En tèrmes scientifics, disèm qu’es una neutralizacion. Aquel fenomèn es pas brica general en occitan, se limita al dialècte lengadocian e a certanas varietats del dialècte gascon.
 
 
Primièra estapa
 
Dins l’istòria de l’evolucion fonetica, l’estapa primièra es de prononciar de faiçon distinta e clara los grops [ps], [ks] e [ts]. Aquela distincion èra generala en occitan medieval e rèsta abituala dins la màger part dels dialèctes actuals, levat en lengadocian.
 

los taps [ps]
rapsodia [ps]
opcion [ps]
absent [ps]

los sacs [ks]
vexar [ks]
accent [ks]

los secrets [ts]
las abituds [ts]
 
 
Segonda estapa
 
La segonda estapa es l’uniformizacion o neutralizacion de [ps], [ks] e [ts] jos la forma fonetica unica [ts]. Es la tendéncia generala del dialècte lengadocian actual. Es tanben una possibilitat dins certans parlars gascons.
 
— [ps] deven [ts]:
los taps [ts]
rapsodia [ts]
opcion [ts]
absent [ts]
 
— [ks] deven [ts]:
los sacs [ts]
vexar [ts]
accent [ts]
 
— [ts] se manten:
los secrets [ts]
las abituds [ts]
 
NB — Notem que certans parlars lengadocians estendon aquel fenomèn a las sequéncias originàrias [tʃ] ‘tsh’, [dʒ] ‘dj’ e [dz], que pòdon evolucionar tanben vèrs [ts]. Per exemple, [tʃ] ‘tsh’ deven [ts] coma dins quichar, ponchut; [dʒ] ‘dj’ deven [ts] coma dins roge, pojar, viatge, viatjar; [dz] deven [ts] coma dins dotze...
 
NB — Remarquem en mai d’aquò que d’autres parlars lengadocians o pronóncian tot en [tʃ] ‘tsh’. Per exemple dins: los taps [tʃ] ‘tsh’, los sacs [tʃ] ‘tsh’, los secrets [tʃ] ‘tsh’. E atanben, dins aqueles parlars, [dʒ] deven [tʃ] ‘tsh’ coma dins roge, pojar, viatge, viatjar; [dz] deven [tʃ] ‘tsh’ coma dins dins dotze...
 
 
Dialèctes non concernits
 
La màger part dels dialèctes occitans son pas concernits per aquela evolucion. En vivaroalpenc, auvernhat, lemosin, provençal e niçard, e tanben dins las varietats mai conservatrises del gascon, es possible de manténer las sequéncias foneticas [ps] e [ks], que rèstan ben distintas de [ts]:
 
rapsodia [ps]
opcion [ps] (mas en auvernhat dison [pʃ] ‘psh’ davant i)
absent [ps]
vexar [ks]
accent [ks]
 
NB — Notem qu’en lemosin, vivaroalpenc, provençal e niçard, es possible d’alterar o d’amudir [p] o [k] quand se tròban davant [s]: ra(p)sodia, o(p)cion, a(b)sent, vexar ont x se pronóncia [s], a(c)cent.
 
En fin de mot, lo vivaroalpenc (sustot a l’èst, dins los Alps) e lo gascon (dins sas varietats mai conservatrises) gardan la pronóncia de las consonantas finalas.
 
los taps [ps]
los sacs [ks]
los secrets [ts]
 
NB — Notem que lo vivaroalpenc pronóncia pas la ‑t finala dins certans mots, en particular dins los vèrbs al participi passat: es vengu(t) > son vengu(t)s.
 
En fin de mot, lo niçard amudís lo son [s] quand es una marca del plural.
 
lu tap(s) [p]
lu sac(s) [k]
lu secret(s) [t]
 
NB — Notem que lo niçard pronóncia la ‑p finala coma [w] dins tròp [tʀɔw], lo còp [lu ˈkɔw], lu còp(s) [ly ˈkɔw].
 
En fin de mot, lo provençal (sens lo niçard), l’auvernhat e lo lemosin (e tanben una partida del vivaroalpenc, sustot a l’oèst) amudisson l’ensemble de las consonantas finalas.
 
los/lei ta(ps)
los/lei sa(cs)
los/lei secre(ts)



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

18 de febrièr 12.31h

Disètz : «en lemosin, vivaroalpenc, provençal e niçard, es possible d’alterar o d’amudir [p] o [k] quand se tròban davant [s]»

Quò-es quasi totjorn lo cas en Auvèrnhe mai, ente se pronóncia :
• accident [a:ʃiden] ~ [aʃiden]
• occitan [u:ʃi 'tɔ] ~ [uʃi 'tɔ]
• descapsulador [desca:ʃula'du] ~ [descaʃula'du]
• psiquiatre [ʃi 'tjiatre] ➡️ qu'aquí sabètz que las sequéncias -qui- e -ti- son equivalentas [tji]~[kji]...


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

6 d'agost 09.30h

Explica detalhada: Lo CLO preconisa "còp" e "tròp" coma formas refetrenciali, en admetent li formas "còup" e "tròup" coma variantas. Ma pàrlon de vocalisacion dau –P per explicar "còup" e "tròup", coma dins "cau" per "cap". Ma alora cauria escriure "còu" e "tròu"... Que n’en di l’etimologia? Lo latin "colaphus" (d’un mot grèc), en passant per una forma populària "*colpus", a donat "còlp" (italian "colpo", castilhan e portugués "golpe", catalan "colp"), e lo francic "*thorp"/... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 d'agost 14.00h

#13 Mai i a segurament de personas intelligentas que legísson denant de jutjar.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 d'agost 17.45h

#12 @ Re(i)nat Toscano: sabes que t'estimi coma persona. Pasmens tei concepcions sus la lenga son sovent faussas. Desconselhi ais usatgiers de seguir teis idèas antinormistas.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 d'agost 16.00h

#4 http://toscanoreinat.chez-alice.fr/questlenga.html


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de julh 15.05h

#8 @ Felip Martèl. Efectivament, l'expression "amudís la -t finala" es inexacta quand evocam l'istòria (diacronia) del vivaroalpenc. Ai escrich "amudís" en me situant dins la comparason presenta (sincronia) amb los autres dialèctes, sens evocar l'istòria. "Amudís" es un mot malbiaissut e lo suprimirem.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de julh 14.55h

#7 @ Jean-Charles Valadier. Cresi que la pronóncia de l'estandard general pòt admetre doas possibilitats: 1º siá la pronóncia conservatritz en [ps], [ks], [ts]; 2º siá la pronóncia en [ts] pertot.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de julh 14.45h

#6 @ Mentonasc. Òc, es imaginable que 'tròp' [ˈtʀɔw] venga d'una analogia amb 'còp' [ˈkɔw] e que 'cò(u)p' [ˈkɔw] venga de 'còlp' [ˈkɔlp]. Una autra ipotèsi, es que los dos mots pus frequents en '-òp', 'còp' e 'tròp', an conegut ensems una simplificacion articulatòria de [ˈɔp] vèrs [ˈɔw].


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de julh 09.56h

En vivaro-aupenc, lo -t dels particips es pas "amudit", coma o son las -s fnalas dau niçard ; es estat tot simplament suprimat, au pus tard au sègle XI. Es per aquo que seria logic d'escriure "chantà/chantaa" : d'abord qu'un suprima la dentala au femenin, perqué la servar au masculin ?


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

30 de julh 04.01h

Ne podèm concluir que [ks] e [ps] son las prononças recomandablas per un occitan normalizat ? Coma occitanofòn fòra transmission familhala, me cal una preconizacion tanben per l'oral.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions