CAPÇALERA: dintrada
CAPÇALERA2: AMICS DE JORNALET

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 23 de setembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 29.5.2017 03h00

Explics navèths suu gascon estandard


Comentaris 73 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (10 vòtes)
carregant En cargament


Lo Gran Teatre de Bordèu
© Pline




Etiquetas
gascon, lenga, sumien

Las diferentas pistas entà bastir lo gascon estandard
 
Dens l’encastre de l’estandardizacion pluricentrica de l’occitan, voluda peus lingüistas visionaris Loís Alibèrt, Robèrt Lafont e Pèire Bèc, èi publicat òbras entà completar aqueth projècte. E non soi pas lo sol.
 
L’occitan estandard, tau coma se desvolopa, qu’es pluricentric. Compren ua varietat per defaut basada suu dialècte lengadocian (varietat intermediària mes non superiora). Compren tanben quauques autas varietats basadas suus autes dialèctes. Que son encara en construccion.
 
Naturalament lo gascon es ua d’aqueras varietats. Que’s pòt parlar de gascon estandard o, mei exactament, d’occitan estandard gascon. Atau lo gascon estandard b’es ua modalitat regionala dehens l’occitan estandard.
 
(Bèths lingüistas que prefereishen remplaçar lo mot estandard per referenciau o larg. Non precisarèi pas aqueth debat ací.)
 
Dens las mias recèrcas, dempuish annadas, èi dit que lo gascon estandard non es pas encara estabilizat e que la soa forma definitiva oscilla entre tres o quate possibilitats.
 

1. Ua pista bearnesa, basada sus la koinè literària bearnesa, varietat ja pro convergenta mes non estabilizada, alimentada peus parlars locaus bearnés pro eterogenèus. Quauques trèits tipics ne son lo pas de ò a o après n o m (mòrt > mort), l’usatge quasi permanent deus enonciatius (que parli, be parli, ja parli, e parli...) e las terminasons deu preterit en -è, -í, -ó a la tresava persona deu singular (parlè, finí, sentí, bató).
 
2. Ua pista centrala, basada suus parlars deu centre de Gasconha, pro similars a la koinè bearnesa, en acòrdi dab l’idèa iniciala deu lingüista Pèire Bèc. Los lingüistas Andrieu Bianchi, Alan Viaut e Maurici Romieu qu’an hèit ulteriorament proposicions similaras mes en tot hicà’i quauques nuanças. Bèths trèits tipics ne son la conservacion de ò après n o m (mòrt, non pas mort), l’usatge mei liure deus enonciatius (parli o que parli) e, aumens dens l’òbra de Bèc, un preterit en -èc, -ic, -oc meilèu qu’en -è, -í, -ó (parlèc, finic, sentic, batoc).
 
3. Ua pista ultraconvergenta. Tien quauques trèits pres au gascon orientau de Comenge e Coseran e es pròcha deus autes dialèctes occitans. Bèths aspèctes tipics ne son la conservacion de ò après n o m (mòrt, non pas mort), l’usatge mei liure deus enonciatius (parli o que parli) e quauques terminasons verbalas mei unitàrias (los preterits que pòden estar parlèc, finiguèc, sentiguèc, batèc en lòc de parlèc, finic, sentic, batoc; l’imperfèit que pòt estar batiá en lòc de batèva o batè; lo condicionau que pòt estar bateriá en lòc de bateré...).
 
4. Teoricament que poirem imaginar ua quatava solucion: ua pista aranesa. La question non seré pas absurda pr’amor deu dinamisme institucionau de l’aranés dempuish los ans 1990, ligat a l’oficialitat de l’occitan en Aran e en Catalonha. Ara: nat corrent non revendica pas aquera solucion, ni solament los aranés... Lo gascon aranés que coneish conjugasons entre los diferents tipes ja mentavuts, per exemple tien un preterit parlèc, causic, batec (variacion de batèc); tien un imperfèit batie (variacion de batiá) o bateve (variacion de batèva). Lo lingüista Aitor Carrera a desvolopat un modèl fòrça coerent d'aranés.
 
Los que segueishen las mias publicacions be saben qu’èi assajat de trabalhar en seguint aqueras diferentas solucions. Las mias primèras amors qu’anavan cap au tipe bearnés mentre que los mens articles gascons mei recents exploravan lo tipe ultraconvergent. E que precisavi tostemps que las diferentas pistas existivan. Ja hascoi dens Jornalet un aute article sus aqueth tèma: “Lo gascon estandard, ont n’èm?” (Jornalet, 20.1.2014).
 
 
Clarificacions
 
Après raperar las basas deu debat, que vòli portar lutz a bèras afirmacions de bèths legedors, exprimidas recentament.
 
Non èi pas jamei parlat, jo, d’impausar lo tipe ultraconvergent (tipicament: batiá). Per contra, si qu’èi explorat lo son usatge experimentau, au par d’autas pistas. Be sabèvi qu’aqueth tipe ultraconvergent non agradaré pas a tots e aquò s’es confirmat dens las discussions recentas (e pas solament dens los comentaris de Jornalet).
 
Donc evidentament, lo tipe ultraconvergent non pòt pas reüssir e que cessarèi d’utilizà’u.
 
Qu’es incontestable que lo tipe ultraconvergent e’s basa sus formas gasconas autenticas e existentas. Non inventavi pas nat “pseudogascon”. S’èra un patchwork? Que òc. Hèra koinès e hèra estandards capvath lo Mond que son patchworks: la koinè bearnesa, lo gascon literari e centrau de Pèire Bèc, lo lengadocian estandard, la koinè mistralenca provençala, l’alemand estandard, lo francés estandard (que non deriva pas de nat dialècte “francian”), etc.
 
Que rapèri que lo quite Pèire Bèc, dens los sons obratges, e prevei la possibilitat d’utilizar formas verbalas segondàrias de tipe batiá au costat de las formas principalas de tipe batèva o batè. Non inventavi pas arren de particular.
 
Aqueth tipe ultraconvergent e experimentau non èra pas un “pseudogascon”, qu’es clar. Per contra avèva dus defauts redibitòris que justifican lo son abandon.
 
— Los legedors s’interessavan mei a la forma que non pas au hons deus mens articles, cada còp qu’èran escriuts en gascon ultraconvergent. Ara, ua varietat estandard, per definicion, deu aver un aspècte banau, nèutre, inapercebut e acceptable.
 
— Non i a pas nat corrent culturau interessat per un gascon ultraconvergent. Qu’es donc ua pista sens interès.
 
Ara que lo tipe ultraconvergent es enterrat, las solucions restantas son lo tipe bearnés e lo tipe centrau.
 
Lo tipe bearnés qu’a l’avantatge de dominar la produccion literària e pedagogica dempuish un sègle mes non obtien pas un succès definitiu en dehòra de Bearn. Qu’es totalament escartat dens l’usatge deus aranés. Jo qu’aurí adoptat lo bearnés s’estosse mei acceptat capvath Gasconha.
 
Ara donc, qu’anarèi de mei en mei cap au tipe centrau iniciat per Bèc e reexplorat per Bianchi, Viaut e Romieu. Que demòra l’unica solucion uei disponibla, intermediària e equilibrada entre los pòls bearnés e aranés.
 
Aqueth tipe centrau non es pas encara pro fixat. Bèc, Bianchi, Viaut e Romieu que presentan quauques divergéncias de detalh e que dèishan encara tròp de variantas concurrentas que non ajudan pas a estabilizar l’estandard.
 
Dens las soas darrèras publicacions, Bèc que preferiva formas de mei en mei convergentas mes en bèth demorar dens la pista deu gascon centrau. Lo futur deu passat que’u hasèva passar de parlère a parlèra. Qu’abandonava créder e qu’adoptava créser... Qu’ac vesèm emblematicament dens lo títol deu son libe Entà créser au món, de 2004. Que seguirèi de mei en mei aquera pista de trabalh.
 
Lo gascon estandard definitiu, entà trobar lo succès e l’estabilitat, que deurà respóner a quauques condicions, totun.
 
— Ua proporcion mei larga de la populacion gascona e bearnesa, coma part de la populacion occitana, que’s deu mobilizar entà recuperar l’usatge de la lenga.
 
— Gramaticas, diccionaris, metòdes, creacions e usatges publics que deven coïncidir de mei en mei. Ara per ara, las divergéncias que crèan encara tròp d’instabilitat.
 
— L’estabilitat normativa d’un gascon estandard es indissociabla de la soa coordinacion dab los autes dialèctes occitans estandardizats. Que cau ua aplicacion coerenta de la nòrma classica Alibèrt-CLO dens lo respècte evident de cada dialècte. Se non i a pas ua tau continuitat normativa, lo quite tèrme de “gascon estandard” non a pas nat sens. Sens nòrma, nat estandard non existeish pas.
 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat



Comentaris

5 de junh 22.44h

#67 Entà precisar totun, que responèvi en un comentari que disè "pauvre Vincent", lo n°66. Mes qu'es estat, miragle ?, desfaçat.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de junh 13.22h

#71 Que'm sembla la koinè bearnesa, i.e. sustot "pernostenca", qu’esita drin enter duas vocacions:
1) servir de basi tà l’ensenhament en tot adaptà’s aus parlars locaus (epòca Grosclaude - vediatz l’Atlas des conjugaisons occitanes de Gascogne, per exemple);
2) empauhicà’s com nòrma (epòca Guilhemjoan - assajatz uei d’enviar un tèxte a PN dab formas com "cantèvi" o "càntam", e qu’auratz combat tà las har acceptar).
Mes aquò qu’ei ua question de causida lingüistica.
... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de junh 07.32h

#71 reSpectar e non repectar


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de junh 07.24h

#70 Com n'ei pas pro establa, la koinè beanesa? En tot cas, que n'ei hòrt mei que non pas lo gascon de Bèc!! Comparatz lo dialècte deu métòde de Grosclaude dab lo de Guilhemjoan (lo metòde "a hum de calhau"), e vederatz qu'aqueste estandard gascon ei pro stable, au contra. Qu'admet petitas variacions, d'acòrd, totun pas tandas. Simplament, que cau repectar l'estandard, çò qui la gent non hèn pas sistematicament.


Valora aquest comentari:   votar positiu 7   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de junh 01.21h

#69 "Bèc n'ei pas briga l'exemple de seguir . . . lo son gascon n'ei pas pro estable . . ."
La koinè bearnesa es pas brica establa tanpauc.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 5
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 de junh 22.15h

La koiné bearnesa dilhèu que n'ei pas lo gascon estandard, qu'ei en tot cas un estandard gascon, concrètament qu'ei l'estandard biarnés deu gascon. Dab l'aranés estandard, ja n'avem dus, d'estandards gascons. Que son estandards regionaus deu gascon, non son pas intercambiables. Que supausi que la koiné biarnesa e soava trop biarnesa entà Bèc, o ben no'u mestrejava pas pro entà emplegà'u ad aise. En tot cas, lo gascon composicionau de Bèc que s'extinguí dab lo son solet emplegaire, l... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 8   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de junh 23.50h

#66 Oui, vous calomniez sans savoir. Il y a effectivement plus d'un détracteur de votre dogmatisme (pas seulement chez les Gascons) et vos petits pouces rouges inversés sont assez révélateurs de la puérilité des lecteurs de ce site extrémiste qui donne une bien mauvaise image du mouvement occitaniste. On dirait que, par ici, ne traînent que des adolescents un peu attardés, qui ont arrêté leur évolution intellectuelle dans les années 1970. En fait, vous (vous collectif) ne réponde... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 9
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de junh 20.41h

#66 Védetz, qu'i a mè d'un detractor de l'occitanisme e sustot deu dogmatic. Çò que hètz aquí que s'apèra calomnia... e qu'es pèc (sustot vist lo nivèu culturau e intelectuau de lo qu'excúsatz...)


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 5
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de junh 16.03h

#62 Monsieur Sumien,

Je lis régulièrement vos interventions et je me suis intéressé à votre thèse et à vos écrits en général. Voici mon opinion, qui n'engage que moi bien entendu.
Je dois vous avouer que vous me faites irrémédiablement penser à Trofim Lyssenko, mutatis mutandis. C'est à dire que vous êtes tout à fait dans ce qu'on appelle généralement le lyssenkisme. Cette dérive qui consiste à utiliser la science pour justifier coûte que coûte des choix idéologiques per... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 17   votar negatiu 12
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

2 de junh 09.57h

#63 leg. encaminament e non pas encaminent, plan segur.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3
-
4
-
5
-
...8 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: IEO Label ÒC

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions