CAPÇALERA2: Entèsta drecha, convergéncia occitana-fixa

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 16 de decembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 27.11.2017 03h00

Los noms de Peiregòrd e Peireguers


Comentaris 23 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (10 vòtes)
carregant En cargament


fermedetayac.com




Etiquetas
peiregòrd, peireguers, perigòrd, periguers, sumien

La magnifica region de Peiregòrd e sa capitala Peireguers an conegut de noms fòrça variables en occitan modèrne.
 
 
L’etimologia de Peiregòrd
 
Los dos noms venon d’una populacion celtica de l’Edat Antica que li disián los petrocorians. Los petrocorians vivián ja dins lo país actual de Peiregòrd. Lo nom latin dels petrocorians èra petrocorii, adaptacion d’un mot celtic que significava “la quadrupla armada”. A la fin del periòde roman, las gents avián cessat de parlar celtic e parlavan sustot latin. Lo sens celtic inicial de “quadrupla armada” foguèt oblidat.
 
Lo nom de la region de Peiregòrd, en latin tardiu, èra Pagus Pĕtrŏcŏrĭcus, çò que significava exactament “districte petrocorian”. Per abreviacion, se’n gardèt solament Pĕtrŏcŏrĭcus.
 
Pĕtrŏcŏrĭcus engendrèt en occitan ancian la forma Peiregòrc. La pronóncia iniciala n’èra [pejreˈgɔrk] ‘peyregòrk’.
 
Una pronóncia occitana un pauc pus tardiva foguèt [pejreˈgɔrt] ‘peyregòrt’, en acòrdi amb un fenomèn dialectal ben conegut ont los sons [p, t, k...] s’uniformizavan en [t] en posicion finala. Aquel fenomèn s’ausís uèi encara dins una partida del lengadocian del nòrd, ont ròc se ditz [ˈrrɔt]. Aquela evolucion fonetica entraïnèt una reïnterpretacion del nom, de Peiregòrc passèrem a Peiregòrd amb una ‑d finala prononciada [t].
 
Una darrièra estapa fonetica foguèt l’amudiment de las consonantas finalas, e ansin sèm arribats a la pronóncia modèrna locala ont la ‑d finala es venguda muda.
 

— La mitat nòrd de Peiregòrd parla lo dialècte lemosin ont l’amudiment d’una ‑d finala es la règla normala.
 
— La mitat sud de Peiregòrd parla lo dialècte lengadocian. Dins aquel dialècte es encara frequent de prononciar una ‑d finala coma [t]. P’raquò, lo lengadocian local de Peiregòrd aperten a la vasta zòna del lengadocian septentrional ont es possible d’amudir completament una ‑d finala.
 
 
L’etimologia de Peireguers
 
La vila de Peireguers s’apelava en latin classic Vesunna. En latin tardiu, tre la fin del periòde roman, la nomenèron de mai en mai Pĕtrŏcŏrĭos (al cas acusatiu) o Pĕtrŏcŏrĭi (al cas nominatiu), çò que significava exactament “los petrocorians, la ciutat dels petrocorians”.
 
La forma Pĕtrŏcŏrĭos engendrèt en occitan ancian Peiregòrs puèi, en occitan un pauc mens ancian, Peireguers.
 
Se cal avisar que la sequéncia ‑ue- dins Peireguers es inicialament un diftong. Lo passatge de la vocala ò al diftong ue, dins certans entorns fonetics, es un fenomèn ben conegut a partir del sègle XIII.
 
Ansin lo nom de Peireguers se deu legir Peireg-ue-rs amb lo diftong ue, coma dins lo mot org-ue-lh. La letra u, en aquel cas, es ben lo primièr element del diftong ue. Se tracta pas d’una u muda inserida entre g e e coma dins guepard o Roergue.
 
Peireguers se tròba dins la zòna del dialècte lemosin. En lemosin la sequéncia ue se pòt prononciar coma lo diftong [ɥe] o coma la vocala simpla [œ]. Ansin l’usatge lemosin local tend a oralizar Peireguers en [pejreˈgœː] (o ben amb de variantas foneticas segondàrias que detalharem pas aicí).
 
Remarca — D’unes que i a voldrián escriure un trèma sus Peiregüers* (o Perigüers*) per indicar que la u es un element del diftong istoric ue. Totun l’ortografia prevei pas d’utilizar lo trèma dins lo diftong ue. Escrivèm ja orguelh (en lemosin) o orguèlh (en lengadocian) sens trèma, e s’agís ben del diftong ue. Donc conven d’escriure parièr Peireguers sens trèma.
 
 
Lo parelh Peiregòrd e Peireguers
 
Quand lo dialècte lemosin retrobèt son usatge normalizat en grafia classica, al sègle XX, los occitanistas locals promoguèron las formas Peiregòrd e Peireguers amb la sequéncia Peireg‑. Mas cal admetre que son de formas un pauc arcaïcas e tipicas dels documents medievals. L’usatge occitanista lor donèt una segonda joventut e, ara, son de formas fòrça acceptadas dins l’usatge contemporanèu.
 
 
Lo parelh Perigòrd e Periguers
 
Los parlars populars locals dison puslèu Perigòrd e Periguers amb la sequéncia Perig‑. Per la vila en particular, la pronóncia tipica en lemosin modèrne es donc puslèu [periˈgœ:]. Certans promotors de l’occitan utilizèron aquelas formas en Perig- abans la mòda de Peireg-. E pus tard, certans occitanistas an recusat Peireg‑ e an volgut tornar al tipe popular Perig-. Totun l’usatge de Peireg- s’es plan mantengut.
 
Lo tipe Perig- me sembla autenticament occitan. De règlas d’evolucion fonetica pòdon explicar lo passatge de Peireg- a Perig- pendent los darrièrs sègles. Son pas las formas francesas Périgord e Périgueux qu’an creat lo tipe Perig-. Cresi al contrari que son las formas occitanas Perigòrd e Periguers [periˈgœ:] qu’an engendrat las formas francesas.
 
Dins un usatge estandard, es necessari de causir almens de formas prioritàrias. Val mai privilegiar los tipes un chic arcaïzants en Peireg- dins l’estandard, non pas perque serián melhors, mas perque son dominants dins l’usatge cultivat actual e perque un estandard a besonh d’estabilitat.
 
Se las formas en Perig- son ben localas, uèi las formas en Peireg- fan tanben partida d’un usatge local, volgut clarament per los occitanistas locals, malgrat una sabor evidentament arcaïca.
 
 
Los parelhs Peirigòrd e Peirigús (e mai Perigòrd e Perigús)
 
Coma se la situacion foguèsse pas pro complèxa, trobam tanben d’autras formas.
 
— Lo diccionari de Mistral, Lo tresaur dau Felibritge, coneis Peirigòrd e Peirigús o ben Perigòrd e Perigús.
 
— Los obratges normatius de Loís Alibèrt coneisson solament Peirigòrd e Peirigús.
 
I vesèm de formas que semblan absentas dins los usatges locals. En particular, los noms de la vila en ‑gús representan la fonetica d’un parlar non lemosin, exterior a la vila de Peireguers, ont l’impossibilitat de prononciar ue [œ] buta a prononciar u [y].
 
Cal defendre e desvolopar las causidas d’Alibèrt en general, cada còp que son bonas. Mas en aquel cas precís, sembla pus savi de preferir las formas localas e cultivadas Peiregòrd e Peireguers. Alibèrt mancava probable de documentacion. 
 
Remarca — En catalan, los obratges de referéncia de l’Enciclopèdia catalana an suggerit el Perigord (sens accent escrich, segon l’ortografia catalana) e Perigús. Son de formas trobadas dins lo diccionari de Mistral. Seriá preferible que lo catalan reprenguèsse las formas dominantas de l’occitan actual: el Peiregord e Peireguers.
 
 
 
 
 
abonar los amics de Jornalet



publicitat



Comentaris

7 de decembre 16.05h

Quid de la forma grafica "Peiriguers" : me demandi se la 'i' del mièg de PeirIguers es una E tampada regulara del lemosin?


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

7 de decembre 15.55h

#21 Los redactors de la GEC avian sustot pauca coneissença de l'occitan e un accés marrit a las informacions fisablas, abans Internet. Ara, se volètz podètz collaborar a melhorar lor enciclopèdia. La Wikipèdia catalan assaja de seguir las formas de la wiki occitana, e viceversa per melhorar las forma graficas de toponims occitans e lor justificacion documentada e rasonada, amb de referéncias.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

6 de decembre 17.01h

Sus las causidas que faguèt la Enciclopèdia Catalana per los noms Peiregòrd e Peireguers en catalan, pensi qu'es important de sovenir que la norma catalana per los exonims occitans es d'emplegar lo mot normatiu occitan sonque quand i a pas de tradicion catalana; benlèu que l'Enciclopèdia Catalana causiguèt las formas Perigord e Perigús perque son mai emplegadas o mai tradicionalas en catalan. Caldriá agachar qué ne ditz la documentacion medievala e qual es l'emplec actual que ne fa lo ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

6 de decembre 11.43h

Question a l'autor sul parelh latin -òriu/òria e son tractament popular.

Sabèm pron ben las variantas eissidas del parelh -àriu/-ària, que se pòt globalizar (totas combinasons confondudas) amb -ieir/-ieira, e mai -iáir/-iáira se tenèm compte de la forma de Lausèra amb á = [ò].

Ne sabèm mens per quant al parelh latin -òriu/òria, frequent subretot en desrivats verbals.
Avèm -ór/óira (lang.), e -èr/-èra (gasc.) eissit probablement de la diftòngue uè...
Avèm istuèra, que ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 20.05h

#18 Me deu de precisar que vos articles plan documentats son fòrt interessants, mès que poden far debat. Soi d'acòrdi amb vòstra responsa, mès m'atacavi a l'ortografia fantasista francesa, que n'en sem presonièrs per tradicion. E pensi que cal pas reprodúser en occitan parièra causa.
Vòstre avís personal argumentat es generalament logic, mès es pas tostemps independent de la tradicion, contra d'autras logicas.cf Peireguers.


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 de decembre 09.15h

#17 «la fantasia personala dels normaires de tot pel»
=> Justament, los que multiplican las fantasiás personalas, los podèm pas considerar coma de normalizaires.


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 de decembre 22.19h

#16 Seriá interessant de testar amb una dictada, de parlants natius e de calendrons, en Lemosin e en defòra. Puèi seriá interessant de far un sondatge.
Pensi a la incoëréncias ortograficas del francés eissidas de la fantasia personala dels normaires de tot pel...


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

4 de decembre 10.38h

Quo es pas sovent que suerte per defendre Domergue, mas aquí son article me sembla bon, e correspond a las chausidas que fugueren presas localament. Los locaus (que ne'n sei mai o mens), disen en occitan de biais quasi sistematic /Périgueu/, quo es a dire exactament coma en francés, MAS emb la consciéncia que quo ven pas dau francés, que quo es nonmàs una evolucion parallèla (mai quo es possible que lo francés venha de quela prononciacion lemosina dau [œ]).
Quo es Joan Ros, que trabalh... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

3 de decembre 11.06h

Cal reconeisser que DS maneja fòrt plan l'art de la dialectica, e se prèsta amablament al debat, e mai clavèssa sovent una question jotz motiu personal d'estabilizacion. Aquò calha la-dita nòrma!
L'ambigüitat fonica de "gue" e "gui" (parièra al francés) se sòlve per la trèma, que pòt èsser superflua per les mòts corrents, mès qu'es necita per evitar un fals biais de díser, en particular ambe les toponimes.
La causida grafica del panèl local respond logicament a'n aquel problè... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

2 de decembre 23.10h

#13 Vos suggerissi de legir atentivament mon article. I a pas una mas doas grafias promogudas localament: "Peireguers" e "Periguers". E mai n'i a quatre se comptam las versions amb lo trèma: "Peiregüers" e '"Perigüers".


Valora aquest comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: IEO Label ÒC

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions