CAPÇALERA: CAOC 2021-2022

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 22 de setembre

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 29.4.2013 03h00

Lo plurau provençau en ‑ei(s)


Comentaris 7 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (23 vòtes)
carregant En cargament


En occitan estandard provençau, lei pluraus en ‑ei(s) son una marca emblematica. L’accent tonic es totjorn sus l’avantdarriera sillaba:
 

aquestei braveis amigas.
 
Coma chausir entre ‑ei e ‑eis?
 
— S’emplega ‑ei davant una consonanta o davant una pausa: se pronóncia [ej] o [i] (‘ei’ o ‘i’).
 
— S’emplega ‑eis davant una vocala, l’s permet de far una liason eufonica: se pronóncia [ejz] o [iz] (‘eiz’ o ‘iz’).
 
Dins un adjectiu terminat au singular en ‑e o en ‑a, lo plurau deven ‑ei(s), mai solament s’es plaçat davant lo nom. Se l’adjectiu se tròba après lo nom, s’utiliza un plurau abituau.
 
un brave tipe > de bravei tipes (pasmens: de tipes braves)
un brave òme > de braveis òmes (pasmens: d’òmes braves)
una terribla nòva > de terriblei nòvas (pasmens: de nòvas terriblas)
una terribla istòria > de terribleis istòrias (pasmens: d’istòrias terriblas)
 
Dins tota una sèria de mots aisina, lo plurau en ‑ei(s) se tròba en totei posicions —abans e après lo nom, tombant lo cas—. Aquò pertòca lei mots seguents.
 
lo, la, l’ > lei(s)
au, a la, a l’ > ai(s) — Se pronóncia [ej(z)] o [i(z)].
dau, de la, de l’ > dei(s)
 
mon, ma > mei(s)
ton, ta > tei(s)
son, sa > sei(s)
 
aqueste, aquesta > aquestei(s)
aqueu, aquel, aquela > aquelei(s)
cèrt, cèrta > cèrtei(s)
certan, certana > certanei(s)
eu, ela > elei(s)
mant, manta > mantei(s)
pauc, pauca > pauquei(s)
quant, quanta > quantei(s)
quau, qual, quala > qualei(s)
quauque > quauquei(s)
quin, quina > quinei(s)
tant, tanta > tantei(s)
tot, tota > totei(s)
un, una > unei(s) (+ d’unei + quauqueis unei)
 
Inicialament, avián costuma d’escriure quora ‑ei(s), quora ‑i(s), segon la pronóncia locala: aquela dualitat escricha èra un usatge comun a la nòrma classica e a la nòrma mistralenca. Tocant la nòrma classica, en 1972, dins lo libre de referéncia L’Ortografia Occitana: lo Provençau, Robèrt Lafont unifiquèt aquò en una forma escricha unica: -ei(s).
 
Amb la grafia unica ‑ei(s), òm rèsta liure de prononciar [ej(z)] o [i(z)].
 
— La pronóncia [ej(z)] es majoritària en provençau maritim, de la region d’Ais-Marselha fins ais alentorns de Canas e Forcauquier.
 
— La pronóncia [i(z)] es pus frequenta en provençau rodanenc, dins leis encontradas d’Arle, Avinhon e Nimes.
 
Mai aquela distribucion geografica es pas rigida e podèm trobar una meteissa persona que pronóncia [ej(z)] en parlant d’aise e [i(z)] amb un debit rapid. L’evolucion istorica se faguèt ansin:
 
— Lo provençau ancian coneissiá un plurau similar au dau gascon, dau lengadocian e de l’aupenc, amb una ‑s finala que s’ausissiá ben.
 
— Au sègle XVII, l’-s dau plurau s’amudiguèt en provençau e, per compensar aquela pèrda fonetica, se desvolopèt lei pluraus en ‑ei(s). La pronóncia [ej(z)] èra la pus anciana.
 
— La pronóncia [i(z)] apareguèt tard, benlèu a la fin dau sègle XVIII o, pus probable, au començament dau sègle XIX.
 
Una autra simplificacion grafica es la de l’accent. Lo Conseu de la Lenga Occitana a preconizat la supression de l’accent grafic abans ‑ei(s) per satisfar un usatge que ja èra vengut pron generau abans:
 
quauquei braveis amigas (melhor que: quàuquei bràveis amigas)
aquelei polideis estelas (melhor que: aquélei polídeis estelas)
 
Pasmens cau gardar sempre l’accent grèu sus è, ò per indicar qu’an pas lo meteis sòn que e, o:
 
lei bèlei veituras
de fòrtei pluejas
 
Lo niçard coneis una evolucion pròpria. Son plurau emblematic es ‑u e ‑i e non pas ‑ei(s). Es clar que lo niçard es una varietat de provençau sus lo plan dialectologic, mai a desvolopat un usatge literari distint e a vocacion de formar, d’espereu, una modalitat regionala de l’occitan estandard. Veirem l’usatge niçard de ‑u e -i dins un article avenidor.



publicitat
BANNER1 - IEO 09 divendres espaci occitan



Perfil

Categorias

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions