CAPÇALERA: Eth Ligam occitan Youtube

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 15 d'agost

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 29.7.2013 03h00

Projècte, efièch, budget


Comentaris 25 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (27 vòtes)
carregant En cargament


Considerem las formas corrèctas projècte, efièch (efiech, efèit) e budget. Al costat d’aquò, trobam d’usatges esitants coma projèct*/projèt*/progèt*/projèit*/progèit*, efècte*/efèct*/efèt*, budgècte*... Vaicí las explicas.
 
 
Lo tipe projècte
 
Los mots que se terminan per ‑ècte venon en general d’un mot latin que se termina per ‑ectus o ‑ectum. Son de mots de formacion culta o sabenta (vejatz mon article del 15.7.2013):
 

projècte ven del latin projectus;
 
objècte ven del latin objectus;
 
trajècte ven del latin trajectus;
 
corrècte ‑a ven del latin correctus ‑a ‑um;
 
aspècte ven del latin aspectus, etc.
 
Aquestes mots en ‑ècte fan partida d’una categoria pus larga de mots cultes terminats per ‑cte, que i trobam tanben exacte, impacte, compacte ‑a, delicte, dòcte, aqüeducte, oleoducte, etc. E i a de mots un pauc similars terminats en ‑pte coma apte, concèpte, Egipte, etc.
 
Per totes aquestes mots cultes en ‑cte e ‑pte, cal evitar los francismes terminats per ‑ct*, ‑t* o ‑c*. Per exemple los francismes projè(c)t*,  exa(c)t*, concè(p)t*, aqueduc* retipan lo francés projet, exact, concept, aqueduc.
 
Tanben cal evitar los italianismes terminats per ‑t*. Per exemple los italianismes progèt*,  esat*, conchèt* retipan l’italian progetto, esatto, concetto.
 
 
Lo tipe efièch (efiech, efèit)
 
Los mots que se terminan per ‑ièch (‑iech, ‑èit) venon tanben d’un mot latin que se termina per ‑ectus o ‑ectum. Mas en aquel cas, son de mots de formacion populara:
 
efièch (efiech, efèit) ven del latin effectus;
 
perfièch ‑a (perfiech ‑a, perfèit ‑a) ven del latin perfectus ‑a ‑um;
 
profièch (profiech, profèit, prohèit) ven del latin profectus...
 
La fin del mot vària segon los dialèctes:
 
— En occitan general se ditz ‑ièch: efièch, perfièch, profièch.
 
— En provençal, niçard, vivaroalpenc e lemosin se ditz ‑iech: efiech, perfiech, profiech.
 
— En auvernhat, gascon e sud‑lengadocian se ditz ‑èit: efèit, perfèit, profèit/prohèit. Òm pòt cambiar ‑èit en ‑ièit o ‑ieit: ef(i)èit, perf(i)èit, prof(i)èit... Es un detalh delicat que l’estandardizacion deurà resòlver un jorn.
 
Per aquestes mots que veni de donar en exemple, lo catalan, el, coneis de formacions cultas coma efecte e perfecte o ben una formacion populara coma profit. Es una pura coïncidénciua se lo catalan profit sembla lo francés profit.
 
En bon occitan, cal evitar de copiar lo catalan amb de formas coma efècte*, perfècte ‑a*. Tanben cal evitar los francismes efè(c)t*, perfè(c)t*. Per aqueles dos mots, la tradicion medievala, Mistral e Alibèrt an establit que las formas tradicionalas e normativas son ben aquelas de formacion populara: efièch (efiech, efèit) e perfièch (perfiech, perfèit).
 
Tanben l’occitan deu evitar lo francisme profit* e restaurar profièch (profiech, profèit, prohèit).
 
Qualques occitanistas, en tota bona fe, difusan una forma artificiala coma projèit* o progèit* en la calcant sus lo tipe efèit. Es una error e la cal explicar:
 
— Ramenti qu’una forma coma efèit es de formacion populara. E mai es pas generala en occitan, qu’es tipica de l’auvernhat, del gascon e del sud‑lengadocian; alhors se ditz efièch, efiech.
 
— Una forma coma projèit* o progèit*, se per cas aguèsse existit, seriá estada de formacion populara; e se seriá limitada a certans dialèctes; dins d’autres dialèctes auriá evolucionat en progièch*, progiech*. La tradicion istorica occitana afortís pas aquel usatge.
 
E mai se cal pas enganar: avèm de toponims coma Sant Progèch o Sant Progièch, de formacion populara, que derivan en realitat del latin Sanctus Praejectus, qu’èra lo nom d’un evesque auvernhat del sègle VII... Se tracta de quicòm mai...
 
 
Lo tipe budget
 
Lo mot budget nos ven de l’anglés budget.
 
Donc i a pas la mendre rason de dire en occitan budgècte*: es una forma artificiala e recenta que qualques occitanistas l’an difusada. Aqueles occitanistas plens de bona volontat tradusián los mots franceses objet, sujet en objècte, subjècte; e donc se pensèron que lo mot francés budget se deviá traduire totparièr en budgècte*.
 
 
Budget e pressupòst
 
E ara una pichona digression. D’unes me demandaràn: cal dire budget o pressupòst? Lo dos mots semblan bons:
 
— Lo mot budget nos ven de l’anglés. Mas es clar qu’es influenciat per lo francés e l’italian que tanben utilizan l’anglicisme budget.
 
— L’occitan aranés utiliza pus sovent lo mot pressupòst qu’a lo meteis sens que budget: ven del catalan pressupost e benlèu de l’espanhòl presupuesto.
 
Un mot occitan tradicional coma compte sufisiá pas per evocar totas las nuanças tecnicas que caracterizan un budget o un pressupòst. Cal admetre un manlèu a una lenga estrangièra, en tot cas; donc tant l’anglicisme budget coma lo catalanisme pressupòst semblan acceptables. Una lenga codificada e estandard pòt acceptar de sinonims.



publicitat
BANER1: Amics campanha covid



Perfil

Categorias

Las mai...

Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions