CAPÇALERA: Generalitat de Catalunya
CAPÇALERA2: IEA-AALO

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 29 de novembre

Vicent Marqués · La bona taula

Dimenge, 21.11.2021 03h00

L’arròp (VI)


Comentaris Pas cap de comentari    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (3 vòtes)
carregant En cargament


L’aigamel fa pas lo meteis gost de l’arròp, logicament, e a degun li agradariá pas que lo faguèsse, pr’aquò a la meteissa consisténcia de liquid espés e s’emplega egalament per confir la pastèca e d’autres fruches. L’elaboracion n’es simpla: dins un peiròl d’aram se met un parelh de litres o tres d’aiga per cada quilo de mèl e se daissa bolhir a fuòc fòrça doç fins que se reduga al tèrç (aperaquí) del volum inicial; una ora e mièja abans d’o traire del fuòc s’i apond los fruches, que, coma pel cas de l’arròp, seràn estadas enduresidas prèviament amb d’aiga e de calç. En qualques luòcs lo perfuman amb de ruscas d’irange, de canèla en canon o de raspaduras de citron, e n’i a tanben que lor agrada de confir de ruscas espessas de citron, que, per que pèrdan l’amarum, cal prene la precaucion de las escaldar prèviament. Per far aquel lepetitge, los apicultors sèrvan encara la costuma romana d’utilizar la mèl que demòra dins los retalhs de las brescas. Las escaldan pr’amor de lor la tirar e après la fan bolhir amb un pauc d’aiga. L’aigamèl es fòrça corrent dins los parçans catalans e valencians d’interior (e qualqu’un del près de la mar, coma la Ribièra Bassa) e deviá èsser conegut en Malhòrca perque se mençona dins una cançon umoristica populara; ne revirarem una part:
 

N’amassèron sèt pairòls
de brescam net, fòra brut.
Cal pas parlar del cerut[1]
ni tanpauc de l’aigamèl.
Sortiguèt Mèstre Rafèl
amb sas virostas de fust.
 
Lo trapam tanben dins una poesia que li faguèt Apel·les Mestres a Jacint Verdaguer e que publiquèt L’Esquella de la Torratxa dins lo numèro del 27 de decembre de 1895; ne revirarem qualques vèrses:
 
Versats dins la tiá copa los verins
son venguts aigamèl:
clavats dins lo tieu còr aqueles espins
son venguts de flors del cèl.[2]
 
Los arròps e aigamèls se manjan generalament amb de pan, coma las confituras (dins la Selva, en Catalonha, i apondon d’amètlas o d’avelanas tostadas e lor dison ‘pa amb cabretes’) mas de còps s’emplegan coma ingredient o farcit de còcas e pastisses, ansin coma fasèm los valencians amb las còcas d’arròp o los alguereses amb las “casquetes”. Una autra lecariá, pauc coneguda, es l’arròp e nèu, un glacet que ven de l’ancianetat que fan pel miègjorn valencian. Martí Domínguez, dins l’òbra anteriorament citada, nos ditz de quina manièra lo fasián dins lo sieu Algemesí natal, dins la Ribièra Nauta:
 
E qualque còp nevava sus las òrtas e los òrts. Plan de quora en quora, aquò es verai; mas i nevava... E non pas per far colha. Se la nèu es un pauc la fèsta per tot dins lo Mond, pensatz quina solemnitat va obténer dins los vilatges e vilatjons ont “nèva pas jamai”. [...] Après, ja dins l’ostal, acabat lo dinnar, o per la serada, ont i aviá de parents gastadors e qu’avián fach lo cas que cal al precon dels òmes de la sauma [los arropièrs ambulants], se decidissiá d’aprofechar l’ocasion per tastar un lepetitge tanben veraiament insolit: un sieton de nèu e arròp. E qualque òme de l’ostal, o del vesinat, emplissiá de nèu los sietons, amb un culhieràs de malhachòrt; la nèu se preniá de quin luòc que foguèsse ont se mantenguèsse linda e mòla, d’un teulaton accessible o de la terrassa generalament; la patrona, sens pèrdre una segonda, la gerleta pròcha, a la man drecha un grand culhieràs de fusta, batejava cada racion de nèu —las siètas abondivas— amb una bona asagada d’aquel siròp escur, dens, que casiá e s’escampava sus la nèu amb una lentor pastosa, caramelizada...
 
I a de luòcs qu’i apondon un pecic de canèla, o qualques gotas de chuc de citron, e es segur que fan plan.
 
Podèm pas parlar d’arròp sens mençonar lo ‘vin arropat’, descendent dirècte d’aquel ‘vin cuèch’ medieval qu’èra ja apreciat en l’anciana Roma e que Francesc Eiximenis, dins lo Terç del crestià (1384), considerava coma un dels melhors del sieu temps. En Catalonha Nòrd i a pas gaire que devián far encara de vin cuèch, perque demest de cançons de la fèsta porcala recampadas per Joan Amades a Costòja (Valespir) en 1928 se’n fa referéncia; ne revirarem qualques vèrses:
 
Qual te diguèsse que èran uèch,
uèch botas de vin cuèch
per far de bonas torradas[3]
 
Lo quatrin que reviram en seguida fa partida d’una autra cançon, La setmana del llépol (La setmana del lipet), que foguèt collectada per Manuel Milà i Fontanals e se publiquèt dins lo sieu Romancerillo catalán:
 
Lo diluns manjarem de bescuèits
E de formatge raspat
E tanben d’aquel vin cuèit
Que ma femna s’a cercat.[4]
 
E una anciana dicha populara (tanben catalana) fa aital: ‘Lo vin cuèch fa pas mal e mai se ne beves un maial’ (lo ‘maial’ o ‘meial’ èra una mesura de liquids qu’equivaliá a aperaquí dotze litres e mièg).
 
Abans, en l’anciana Grècia, semblariá que los vins cuèches s’emplegavan coma de salsas, de condiments qu’anavan plan per tota mena de viandas e qu’èran indispensables dins la solharda dels bons cosinièrs, se nos cal creire çò que ditz Atenèu de Naucratis dins La taulejada dels savis:
 
Que los assasonaments seguents son en partida enumerats per Antifanes [sègle IV ab. C.]:
 
L’arròp, la sal, lo vin cuèch, lo silphium, lo formatge, la ferigola, lo sesam, lo natron, lo comin, la miugrana, la mèl, l’origan, las èrbas finas, lo vinagre, las olivas, los legums per la salsa, las taperas, los uòus, l’estocafic, lo cardamòm, los alhs, lo bolhon.
 
 
 
 
[1] Cerut: substància cerosa qu’emplegan las abelhas per onchar lo bornhon abans d’i far la bresca.
[2] Vaquí aqueles vèrses, en V.O: Vessadas en ta copa las matzinas / s’han tornat ayguamel: / clavadas en ton cor eixas espinas / s’han tornat flors del cel.
[3] Qui te digués que fossin vuit, / vuit botes de vi cuit / per a fer bones torrades
[4] El dilluns menjarem bescuyts / Y del formatje rayat / Y també d’aquell vi cuyt / Que ma dona s’ha cercat.
 




abonar los amics de Jornalet

 

 



publicitat
BANER2: OPLO liceu



Comentaris


No hi ha cap comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: OPLO liceu

Perfil

Vicent Marqués · La bona taula

Vicent Marqués · La bona taula logo rss

Cosinièr e escrivan, presenta dins aquesta tribuna çò de melhor de la cosina populara occitana.

mai d'informacions

contactar l'autor

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

arròp   cosina   marqués  

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions