CAPÇALERA: MARPOC
CAPÇALERA2: mot amagat

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 2 de julh

Vicent Marqués · La bona taula

Dimenge, 20.3.2022 03h00

L’arròp (XIV)


Comentaris Pas cap de comentari    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (2 vòtes)
carregant En cargament


Vilapèdia




E la trobam tanben dins una composicion del gascon Joan Giraud d’Astròs (sègle XVII):
 

S’augussòtz enviat un flascon,
Jo us augori mandat vin blanc
Que’ts tengueré lòc d’un bon casco,
Quets escauharé plan lo flanc.
 
De l’autre costat de Ròse, en Provença, fan lo vin cuèch, qu’es lo mai famós de totes, un vin de grandas celebracions coma lo Sopar Gròs de Nadal, ont es l’acompanhament deliciós e festiu dels tretze desèrts, las lecadissas temptairas e obligatòrias que garnisson la taula a la fin del revòbis. Es tanben un dels mai ancianament documentats perque lo mençona Marcial dins l’epigrama In Zoilum, malgrat que semble que li deviá pas agradar gaire; ne transcriurem una part:
 
E el, mentretant, en se plegar enrèire cap al tropèl de servents que se tròban als sieus pès, al mitan de gosses que s’assadolan d’entralhas d’auca, parteja als sieus gimnastas d’amoretas de singlar e ofrís al sieu favorit de gropions de tórtora. E quand òm nos servís las vendémias de las rocassièras de Ligúria o lo most cuèch e fumat de Marselha, el brinda a la santat dels sieus bofons amb un nectar del temps d’Opimi dins de copas de cristal e vases murrins.
 
Mai modèrnament, lo gastrònom parisenc Grimod de la Reynière escriguèt dins l’Almanach des gourmands del 1807 que los vins cuèches èran pas grand causa, mas ditz tanben que lo de Provença li agradava e lo compara amb lo de la region ongresa de Tokaj.
 
Es coma lo vin bolhit. Se redusís lo most en aperaquí un tèrç (ne podèm arribar fins a la mitat), se filtra, se daissa fermentar e, fin finala, s’embotelha. La fermentacion, generalament, dura un parelh de meses o tres, mas, puèi qu’a fòrça sucre, se pòt alongar fòrça, fins a l’an entièr; per tal de n’accelerar lo procès d’unes i apondon un pauc de most. Fin finala, arriba d’aver aperaquí 15º d’alcòl, e mai pòsca variar. D’unes bolhisson lo most en companhiá d’un parelh de codonhs o ben lo perfuman amb de canèla en canon, de pelalhas d’irange (o citron), de clavèls de giròfle o de  bessona d’amètla. Se pòt far tanben amb la tecnica de la mistèla, en i apondent d’esperit de vin un còp freg (un quinze per cent del total, aperaquí). Lo trapam dins la poesia de Francesc Bartrina Per Nadal, publicada dins l’almanac del 1900 del setmanièr barcelonés LEsquella de la Torratxa, quand la frairesa entre poètas catalans e provençals existissiá encara:
 
Qual retornèsse a Maiana
la jornada de Nadal,
e escotar la votz galana
de Romanilha e Mistral,
e tastar de bonas ganas
lo vin cuèch e Calendal!

Qual poguèsse far la via
pels masatges del camin
E per mas de l’entorn
arribèsse a Sant Remí [sic]
per i entendre tot lo jorn
las cançons de Sabolí! [sic]

Quin agachar, la taulada,
que sembla d’una autra edat,
amb la familha amassada
alucant l’arbre sagrat,
mentretant que la drollada
crida amb jòi: “Jèsus es nat”![1]
 
Aviá fòrça reputacion lo que fasián al vilatjòt de Paleta, al prèp d’Ais, e lo poèta Josèp de Fònt Vierana li consagrèt lo sonet Lo vin cuèch de Paleta, dins Glena sestiana[2] (1914):
 
Se chimatz lo vin cuech,
Lo vin cuech de Paleta,
N’auretz leis uelhs en fuec,
En fuec, damaiseleta!

Seretz en detz e vuech,
Detz e vuech, polideta!
E porretz tenir en luec,
Mai en luec, vètz, fadeta.

Lei capdets mostachuts,
Mostacha e nas ponchut,
Vos liuraràn batalha.

Puèi, vos prendràn aisat,
Aisadament la talha,
E... vos faràn taisar.
 
Lo comercializavan solament dins aquel vilaret mas desapareguèt als ans 50 del sègle passat, en defòra d’elaboracions familhalas. Vint ans mai tard, ne reprenguèt la produccion una cava del Pueg de Santa Reparada, tanben dins lo País d’Ais, e i aguèt de succès; i aguèt après d’autras cavas que l’imitèron e ara ne fan en divèrses luòcs d’aquel parçan. Mas, coma o avèm dich, d’elaboracions familhalas n’i a pertot en Provença, compresa la Costièra de Nimes. La maire de Frederic Mistral, segon conta el meteis dins Memòrias e racontes, aviá la fòrça lausabla costuma d’obsequiar per Nadal los trabalhadors de l’ostal pairal, lo Mas del Jutge, amb una fardada de lepetitges, sens doblidar lo vin cuèch: “Ma maire ié donava, en chascun, dins una servieta, una bèla fogassa a l’òli, una rondèla de nogat, una jonchada de figas secas, un fromatjon, un api, emb una fiòla de vin cuech[3]“. E interveniá tanben, segon ditz mai avant, dins lo ritual del cachafuòc:
 
Toteis ensems anaviam quèrre, joiós, lo Cachafuòc que faliá que fuguèsse, sempre, un aubre fruchau. L’adusiam dins lo mas, toteis arrengueirats, lo plus ainat d’un bot, ieu lo caganís de l’autre; tres còps ié fasiam faire lo torn de la cosina; puèi, arribats davant la lar o palhassa dau fuòc, solemnament mon paire ié escampava dessús un veire de vin cuech en disent:
 
Alègre! alègre!
Mei bèus enfants, Dieu nos alègre!
Embe Calendas tot ben ven...
Dieu nos faguèt la gràcia de veire l’an que ven,
E se non siam pas mai, que non fuguem pas mens!
 
E totei cridaviam: Alègre! Alègre! Alègre! e emb aquò se pausava l’aubre sus lei capfuòcs e, tanlèu resplendenta, partiá la regalida:
 
Cachafuòc,
Botafuòc,
 
disiá mon paire en se signant, e totei nos metiam a taula.
 
 
 
 
 
[1] ¡Quí anés de nou á Mayana / la diada de Nadal, / y escoltés la veu galana / de Roumanille y Mistral, / y tastés de bona gana / lo ví cuyt y ‘l Calendal! // ¡Quí pogués anar fent vía / pels masets de per allí, / y de masía en masía / arribés á Sant Remí / per sentirhi tot lo día / las cansons de Sabolí! // ¡Quí la guaytés, la taulada, / que sembla d’ un’altra edat, / ab la familia aplegada / encenent l’arbre sagrat, / mentres tant que la maynada / crida ab goig: “Jesús ha nat”!



publicitat
BANNER1 - comuna tolosa



Comentaris


No hi ha cap comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.

Perfil

Vicent Marqués · La bona taula

Vicent Marqués · La bona taula logo rss

Cosinièr e escrivan, presenta dins aquesta tribuna çò de melhor de la cosina populara occitana.

mai d'informacions

contactar l'autor

Categorias

Mai d'articles

Archius




D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions