CAPÇALERA2: AMICS DE JORNALET

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 16 de julh

Domergue Sumien · Questions de lenga occitana

Diluns, 9.7.2018 03h00

La “lenga reala”, qu’es aquò?


Comentaris 44 comentaris    
Dolent Fluix Bo Molt bo Fabulós (11 vòtes)
carregant En cargament


Una problematica apassionanta
 
Dins un article recent escriguèri: “lo nom la capitada* existís pas dins la lenga reala, digatz puslèu la reüssida o lo succès.”
 
De legeires atentius me respondèron de maniera critica e fòrça interessanta dins lei comentaris. Un me diguèt: “Una capitada existís dins la lenga reala, perque l’emplegam...” E un autre m’afirmèt: “La lenga reala la fargam los usatgièrs!”
 
Donc, sus lo còp, precisi que i a pas de concèpte ben establit de “lenga reala” dins la recèrca scientifica en lingüistica. “Lenga reala” es solament una acorcha e una expression comòda que l’empleguèri ieu, dins un moment precís, per me far comprene rapidament dins un tèxt de vulgarizacion.
 
Leis articles qu’escrivi aicí dins Jornalet son de tèxts de vulgarizacion o d’opinion, o lei dos a l’encòp. A l’opausat, mei tèxts de recèrca scientifica, lei publiqui pas dins Jornalet mai dins de revistas especializadas o dins de libres especializats.
 
Se lo concèpte de “lenga reala” es gaire fixat, per còntra, la problematica relativa a una lenga “reala” o “artificiala” existís ben dins la recèrca scientifica.
 
 
Dins una lenga establida
 
Dins una lenga establida (ço es: non subordenada) coma lo francés, l’italian, l’espanhòu o l’anglés, siáu pron d’acòrdi amb mei legeires critics per afirmar que la lenga reala, son leis usatgiers que la fan.
 
Quand d’evolucions, dintre la lenga establida, apareisson e se difusan massissament dins l’usatge, la nòrma lei deu registrar e lei deu considerar coma corrèctas. Son d’innovacions que se fan dins una lenga establida, donc fòrta e en bòna santat, en partent de locutors que mestrejan perfiechament lei basas de la lenga en question. Donc i a ges de rason de creire que leis evolucions menacen l’integritat de la lenga. Totei lei sociolingüistas o pensam.
 
Un exemple emblematic es l’expression francesa ça craint (“aquò marca mau”). Una publicitat deis ans 80 l’utilizèt a la television e l’Acadèmia Francesa, que rassembla de personas reaccionàrias e incompetentas en lingüistica, condemnèt sus lo còp aquela expression. En francés “reau”, pasmens, ça craint es un recors perfiechament corrècte e acceptable. Es benlèu dau registre informau o familiar mai rèsta ben de francés autentic.
 
Dins una lenga establida e en bòna santat, leis individús que luchan còntra leis evolucions an una actitud irracionala que s’apèla lo purisme. L’Acadèmia Francesa es un nis de purisme ridicul. Totei lei sociolingüistas critican aqueu purisme qu’a ges de basa scientifica.
 
 
Dins una lenga subordenada
 
Dins una lenga subordenada coma l’occitan, lo catalan, l’aragonés o l’irlandés, la situacion es pus complèxa.
 
Una innovacion, quand es documentada a partir dei locutors primaris, e quand s’analisa logicament dins la gramatica de la lenga subordenada, se deu considerar coma autentica e respectabla. S’aquela innovacion se difusa largament, la cau acceptar dins la nòrma de la lenga subordenada. En catalan, es encara possible. En occitan, uei, aquela possibilitat se presenta fòrça pauc perque lei locutors primaris son de mai en mai isolats e, donc, mens capables de difusar d’innovacions a l’ensemble deis occitanofòns. D’exemples existisson encara, totun: ansin, la reütilizacion dau mot tradicionau lo ravan, inicialament aplicat a de patas o a de mòbles de pauc de valor, que designa uei una veitura gausida e esquintada.
 
Una innovacion, evidentament la cau acceptar quand ven dei neolocutors, quand enriquís la lenga subordenada en li ofrissent un recors expressiu que teniá pas abans e quand fonciona ben segon la logica de la gramatica tradicionala. En occitan, uei, tenèm encara quauquei cas documentats d’aquela mena. Es possible qu’un neologisme dau sègle XX coma lo pegasolet siá una innovacion acceptabla e nascuda entre lei neolocutors (mai es possible tanben que siá nascuda dins la boca de locutors primaris engatjats dins l’occitanisme militant).
 
Una innovacion es suspècta d’èsser artificiala e inacceptabla —donc exteriora a la “lenga reala”— quand reünís lei caracteristicas seguentas:
 

1º pòrta ren de realament novèu e fa una concurréncia desleiala a de recors expressius ja existents e ja documentats;

2º es tipica dei neolocutors dau mitan occitanista;

3º lei locutors primaris qu’avèm l’astre de poder consultar sus aquela innovacion la reconeisson pas ges e la refusan energicament.
 
Es lo cas de la capitada*, un mot inventat e innecessari que fa concurréncia a de recors autentics coma la reüssida o lo succès.
 
Ara: leis “innovacions” aparentas que son tipicas dei mots de formacion culta (o de formacion sabenta) e que perpetuan o sistematizan lei règlas de formacion ja tradicionalas e ja conegudas en occitan medievau, si que son legitimas. Fan partida dei fenomèns normaus d’enriquiment que caracterizan totei lei lengas modèrnas. Son pas d’innovacions vertadieras, son puslèu l’extension d’un sistèma ja existent. Es lo cas dau cultisme un anarquista, mot de formacion culta e d’origina grèga que deuriá remplaçar lo francisme inutil un anarchiste*.
 
Lei formas restauradas e atestadas dins l’usatge istoric de la lenga, e encara atestadas uei dins l’usatge modèrne, se pòdon pas considerar coma d’innovacions. Son de partidas incontestablas de la lenga reala perque certanei locutors primaris lei coneisson encara au sègle XX o au sègle XXI. Son de formas autenticas e legitimas. Es lo cas de blau~blava qu’es melhor que blu*~blua*. Es lo cas de l’aur qu’es melhor que l’òr*. Es lo cas de Joan, Joana qu’es melhor que Jan*, Jana*. Es lo cas de Sénher qu'es melhor que Mossur*...

Podètz legir un article complemetari: “Fotbòl o balon”, Jornalet, 20.3.2017.
 
 
 
 
 
 
 
 



publicitat



Comentaris

15 de julh 16.52h

La lengua francesa correnta populara que s'ause a Tolosa, es claufida d'occitanismes inconscients, tot com l'occitan barrejat de francismes. De mon temps, les dos licèus de prestigi, de gojats e gojatas, triavan de professors de francés francimands, que elles solets podián ensenhar le francés blos.
Fasián la polìcia lexicala, sintactica, e fonetica de las classes dominantas venentas...
La parladura de la carrièra es reala, non pas imaginària, es correnta, usuala, attestada oralament, se... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

15 de julh 04.05h

#32 Vai vos respòndre cortesament Lo raiòu, pièi que li cercatz de nièiras per, quau sap, li clavar la maissa...
Lo monde que coneisseguère dinc las associacions èron pas lenguistas. Per la maja part, èron de retirats. E los que menàvon o ménon encara la dança èron/son de monde de l'ensenhament, d'activitat o de retirada.
Monsur Sumien, la lenga amai la plaça que tenètz a l'ora d'ara, las devètz a totes los que vos an precedits : un pòple de paisans e d'obrièrs mai que mai, lo... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 10   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

14 de julh 12.34h

#38 l'occitan es pas una lenga liura, es un concèpte que vòl pas dire grand causa. totas las lengas son creativas. Solament ne son pas del meteis biais al meteis moment. La "creativitat" del francés ara s'exprimís pas tan de per la derivacion, encara que....
Çò que i a de policiat en francés es pas qu'una ortografia fetichizada e d'unes registres de lenga donats.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de julh 20.51h

#40 la capitada de la copa del monde escafa le torn de França!
:)


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

13 de julh 17.35h

#38 «De que'n pensa DS de la nominalizacion dels vèrbes?»
=> De segur, i a una tendéncia de formar de noms femenins a partir dei participis passats. Mai es pas quicòm de sistematic. Ara: ‘una capitada’ es un nom potencialament possible e benvengut que sembla de s’utilizar puslèu amb lo sens de ‘coïncidència’. Sembla pas d’èsser un sinonim exacte de ‘reüssida’ o ‘succès’. N’ai parlat en #5.


Valora aquest comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de julh 22.24h

En fèit, quan esperúcam lo còrpus escriut, que védem los autors d’autescòps qu’avèn hèra mei liura e sopla la vèrbia que tot çò qui pòdem trobar en los diccionaris de uei, generaument utilitaristas e minimalistas. Los prius que sabèn hargar imatges expressius shens de limità’s au sens literau de tau o tau mot, e shens encuentà’s de saber s’èra l’equivalent ad hoc de tau o tau mot o expression francesa, pr’amor que pensèvan dirèctament en occitan.
E donc lege’us ... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de julh 21.11h

L'occitan es una lengua liura, e pòt pas èsser limitada lexicalament de per referèncias escriptas, çò's attestadas, d'aitant mai quand fosquèssan coherentas dambe la seu logica pròpia.
Se capitar existe, perqué la lengua seriá privada del substantiu correspondent?
L'occitan es una lengua creativa e flexibla, al contrari del francés, lengua "policiada" de per part d'academicians fòra-sòl.
I'a pas cap de lengua reala, mais de lengua correnta dambel seu genh pròpri.
De que'n pensa DS... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

12 de julh 16.36h

"Capitar" en lengadocian, coma "s'escàder" en gascon devon èsser acompanhats de plan/ben o de mal/mau.
Plan s'escàder coma capitar plan = quicòm que s'acaba plan

Es pas vertadièrament un sinonime de reüssir, tanpauc "capitada / escaduda" es pas sinonime de reüssida.


Valora aquest comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

11 de julh 17.32h

#35 que'ns hè hrèita d'argent, d'ua oficialitat, d'un ensenhament generalizat. Pas briga d'un estandard. Que hèm dab ua entercompreneson passiva sus un modèle polinòmic ajudat per ua grafia unificada. Aquò qu'ei pro. Ne ganharém arren mei en parlar tots lengadocian, au contrari que desgalharém la nosta lenga e que darringarém las darrèras arraítz enter l'occitan e la vita on pòt estar parlat


Valora aquest comentari:   votar positiu 10   votar negatiu 4
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

11 de julh 17.22h

Article fòrça interessant del ponch de vista sociolingüistic.

Dins la practica, e mai se fasèm atencion a plan mestrejar l'occitan, per un occitanofòn que siá pas lingüista occitanista, es pas evident de s'avisar que "capitada" es incorrècte. Pensi tanben al mot "revirar" que sembla èsser incorrècte e que cal dire "tradusir".

Es per aquò qu'avèm besonh de logicials e diccionaris en linha per nos ajudar a plan emplegar una lenga qu'en mai d'èsser minorizada e minoritària, manca d... Legir la seguida


Valora aquest comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadequat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -tots
1
-
2
-
3
-
4
-
5 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament

  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas aqueles comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Perfil

Categorias

Las mai...


Mai d'articles

Archius




Etiquetas

D'autres articles


Jornalet, gaseta occitana d'informacions